Tu Viện Quảng Đức105 Lynch Rd, Fawkner, Vic 3060. Australia. Tel: 9357 3544. quangduc@quangduc.com* Viện Chủ: TT Tâm Phương, Trụ Trì: TT Nguyên Tạng   

42. Phẩm "Bất Khả Đắc"

22/08/202011:07(Xem: 428)
42. Phẩm "Bất Khả Đắc"

 TỔNG LUẬN
 KINH ĐẠI BÁT NHÃ BA LA MẬT

 Biên soạn: Cư Sĩ Thiện Bửu

Trang Nhà Quảng Đức bắt đầu online tháng 4/2020

***
buddha-428

PHẨM "BẤT KHẢ ĐẮC"

Phần sau quyển 437, Hội thứ II, ĐBN.

(Tương đương với Phẩm “Ba-la-mật-đa”, phần cuối quyển 296

đến phần đầu quyển 297, Hội thứ I, ĐBN)



Biên soạn: Lão Cư sĩ Thiện Bửu
Diễn đọc: Cư sĩ Quảng Tịnh, Cư sĩ Quảng Thiện Duyên
Lồng nhạc: Cư sĩ Quảng Phước, Cư sĩ Quảng Thiện Hùng Jordan Le

 

Tóm lược:

 

Bấy giờ, cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng:

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô biên Ba-la-mật(1).

Phật nói:

- Như vậy. Ví như hư không, không ngằn mé vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là bình đẳng Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy. Vì tất cả pháp tánh bình đẳng vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là xa lìa Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, rốt ráo không vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là khó khuất phục Ba-la-mật.

Phật nói:

-Như vậy, tất cả pháp tánh bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô bỉ ngạn Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vô danh thể vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là hư không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, ví như hít vào thở ra bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là bất khả thuyết Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì tầm, tứ bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô danh Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì thọ tưởng tư xúc và tác ý thảy bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô hành Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì tất cả pháp không đến đi vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là Bất khả đoạt Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì tất cả pháp bất khả phục vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là bất khả tận Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì tất cả pháp là rốt ráo tận, chẳng phải tận vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là bất sanh diệt Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì tất cả pháp không sanh diệt vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô tác Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì các tác giả bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô tri Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì tất cả pháp bản tánh trì độn vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là không chuyển dời Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, bởi kẻ sanh tử bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là bất hoại Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì tất cả pháp không hoại vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là như mộng Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì tất cả pháp như mộng, bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là như vang Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì năng sở nghe nói bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là như ảnh tượng Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì các pháp đều như bóng hiện trong gương, bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là như việc biến hóa Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì tất cả pháp như sự biến hóa bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là như thành tầm hương Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì tất cả pháp như thành tầm hương bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là bất nhiễm tịnh Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, các duyên nhiễm tịnh bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô sở đắc không nhiễm ô Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, các pháp sở y bất khả đắc.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô hý luận Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, phá hoại mọi hý luận vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là không khinh miệt chấp trước Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì phá hoại tất cả các việc khinh chấp vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là không động chuyển Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì trụ pháp giới vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là xa lìa nhiễm ô Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì hiểu biết tất cả pháp không hư vọng.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô đẳng khởi Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì đối tất cả pháp không phân biệt vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là tịch tịnh Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì tướng các pháp vô sở đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô tham dục Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì các việc tham dục bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô sân Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, phá hoại tất cả các việc sân hận vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô si Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì diệt các việc vô tri đen tối vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là xa lìa phiền não Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì xa lìa phân biệt.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là xa lìa hữu tình Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy! Đạt được loài hữu tình vô sở hữu.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô đoạn hoại Ba-la-mật.

Phật nói:

-Như vậy, vì đây năng đẳng khởi tất cả pháp vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô nhị Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì xa lìa hai bên vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là không tạp hoại Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì biết tất cả pháp chẳng lệ thuộc nhau vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô đắm trước Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vượt khỏi bậc Thanh văn Độc giác vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô phân biệt Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, tất cả phân biệt bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là không hạn lượng Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, ngằn mé các pháp bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là như hư không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, đạt tất cả không ngăn ngại vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô thường Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vì năng hoại diệt hẳn tất cả pháp vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là khổ Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, năng xua đuổi hẳn tất cả pháp vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô ngã Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, không chấp trước tất cả pháp.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là Ba-la-mật không.

Phật nói:

- Như vậy, tất cả pháp vô sở đắc.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là nội không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, rõ thấu nội pháp bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là ngoại không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, rõ thấu ngoại pháp bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là nội ngoại không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, biết pháp nội ngoại pháp bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là không không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, rõ pháp không không bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là đại không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, rõ biết tất cả pháp bất khả đắc vậy.

 - Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là thắng nghĩa không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, tịch diệt Niết bàn bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là hữu vi không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, các pháp vô vi bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là rốt ráo (tất cánh) không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, pháp rốt ráo không bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô tế không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, pháp vô tế không bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là tán vô tán không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, pháp tán vô tán không bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là bổn tánh không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, pháp hữu vi vô vi bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là tự cộng tướng không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, thấu đạt pháp xa lìa tự cộng tướng.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là nhất thiết pháp không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, biết pháp trong ngoài bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là bất khả đắc không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, tánh tất cả pháp bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô tánh không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, pháp vô tánh không bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là tự tánh không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, pháp tự tánh không bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô tánh tự tánh không Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, pháp vô tánh tự tánh không bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là bốn niệm trụ Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, thân thọ tâm pháp bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là ba mươi bảy pháp trợ đạo Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, pháp thiện bất thiện bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là không giải thoát môn Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, không, lìa hành tướng bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô tướng giải thoát môn Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, hành tướng vắng lặng bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là vô nguyện Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, hành tướng vô nguyện bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là tám giải thoát Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, tánh tám giải thoát bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là chín định thứ lớp Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, tự tánh chín định thứ lớp bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là bố thí Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, xan tham trong đây bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là an nhẫn Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, giận dữ trong đây bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là tinh tấn Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, lười nhác trong đây bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là tĩnh lự Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, loạn tâm trong đây bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là Ba-la-mật Bát Nhã .

Phật nói:

- Như vậy, ác huệ trong đây bất khả đắc vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là Phật mười lực Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, đạt tất cả pháp khó khuất phục vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là bốn vô sở úy Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, được đạo tướng trí không lui mất vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là bốn vô ngại giải Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, được nhất thiết trí không quán ngại vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là đại từ bi hỷ xả Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, đối các hữu tình chẳng nới bỏ vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là mười tám pháp Phật bất cộng Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, vượt pháp các Thanh văn, Độc giác vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế Như Lai Ba-la-mật.

- Đúng vậy! Thường như thật thuyết tất cả pháp.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là tự nhiên Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, đối tất cả pháp tự tại chuyển vậy.

- Bạch Thế Tôn! Bát Nhã  Ba-la-mật như thế là Chánh đẳng giác Ba-la-mật.

Phật nói:

- Như vậy, đối tất cả pháp tất cả hành tướng năng hiện giác vậy.

 

Thích nghĩa:

 (1). Ba-la-mật (Phạm: Pàramità, Pàli: Pàramì hoặc Pàramità) Tức là từ bờ sống chết cõi mê bên này mà đến bờ Niết bàn giải thoát bên kia. Còn gọi là Ba-la-mật-đa, Ba la nhĩ đa. Dịch ý là Đáo bỉ ngạn, Độ vô cực, Độ, Sự cứu kính. Thông thường, nói về sự tu hành của Bồ tát, đại hạnh của Bồ tát có khả năng hoàn thành tất cả mọi việc lợi mình lợi người một cách m mãn rốt ráo, cho nên gọi là Sự cứu kính. Làm theo hạnh lớn ấy mà có thể từ bờ sống chết bên này đến được bờ Niết bàn bên kia, cho nên gọi là Đáo bỉ ngạn. Hạnh lớn ấy có khả năng cứu giúp mọi loài một cách bao la vô hạn, cho nên gọi là Độ vô cực. Tiếng Phạm: Pàramità, có các nghĩa: Đến bờ bên kia, trọn vẹn, đầy đủ; tiếng Pàli: Pàramì, thì có các nghĩa: Tối thượng, chung cực. Đối với Ba-la-mật, các nhà phiên dịch, giải thích, mỗi nhà có cách nói riêng. Cứ theo Kinh Di Lặc Bồ Tát Sở Vấn chép, thì Ba-la-mật thông cả nghĩa đã đến và sẽ đến, tức là Phật đã đến bờ bên kia, còn Bồ tát thì sẽ đến bờ bên kia. Cứ theo Nhiếp Đại Thừa Luận Thích quyển 9 (bản dịch đời Lương) chép, thì Đáo bỉ ngạn có ba nghĩa khác nhau: 1- Tùy chỗ tu hành mà đạt đến vô dư rốt ráo. 2- Vào chân như, vì chân như là cùng tột, cũng như các dòng sông đổ vào biển cả là chung cực. 3- Được quả vô đẳng, không quả nào hơn được quả này, bởi vì các pháp mà Bồ tát tu hành, cái lý mà Bồ tát thâm nhập và cái quả mà Bồ tát chứng đắc, đều là rốt ráo, tròn đầy. Lại cứ theo Kinh Giải Thâm Mật quyển 4 chép, thì Ba-la-mật có năm nhân duyên, tức là không nhiễm trước, không luyến tiếc, không tội lỗi, không phân biệt và không quay trở lại. Cứ theo Kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương quyển 4 chép, thì Ba-la-mật có mười bảy nghĩa, như tu tập thắng lợi, không dính dấp điều gì, không cố chấp thiên kiến, không hệ lụy v.v... Cứ theo Kinh Đại Bảo Tích quyển 53 chép, thì Ba-la-mật có mười hai nghĩa, chẳng hạn như biết được tất cả các pháp lành vi diệu có khả năng đến bờ bên kia, trong các pháp môn sai biệt của tạng Bồ Tát, an trụ nơi chính nghĩa v.v... Còn về thuyết bờ bên này, bờ bên kia thì giữa các sư cũng có những ý kiến khác nhau. Cứ theo Đại Thừa Nghĩa Chương quyển 12 mục lục Ba-la-mật chép, thì: 1- Sống chết là bờ bên này, Niết bàn rốt ráo là bờ bên kia. 2- Sống chết Niết bàn có hình tướng là bờ bên này, bình đẳng không hình tướng là bờ bên kia. Cứ theo Đại Phẩm Kinh Du Ý chép, thì: 1- Tiểu thừa là bờ này, Đại thừa là bờ kia. 2- Ma là bờ này, Phật là bờ kia. 3- Thế gian là bờ này, Niết bàn là bờ kia. Còn Thành luận sư thì bảo hữu tướng là bờ này, vô tướng là bờ kia; sống chết là bờ này, Niết bàn là bờ kia; phiền não (hoặc) là bờ này, chủng trí là bờ kia.

Theo các Kinh luận thì có sáu Ba-la-mật, mười Ba-la-mật và bốn Ba-la-mật khác nhau.

1- Sáu Ba-la-mật, còn gọi là sáu độ, là thuyết của các bộ Kinh Bát Nhã ; chỉ sáu hạnh tu mà Bồ tát Đại thừa phải thực hiện. Đó là: 1). Bố thí Ba-la-mật, còn gọi là Đàn-na (Phạm, Pàli: dàna) ba-la-mật, Đàn-na Ba-la-mật, có nghĩa là bố thí hết cả, không sẻn tiếc vật gì. 2). Trì giới Ba-la-mật, còn gọi là Thi-la (Phạm:zìla) Ba-la-mật, có nghĩa là giữ gìn giới luật của giáo đoàn một cách trọn vẹn. 3). Nhẫn nhục Ba-la-mật, còn gọi là Sằn-đề (Phạm: kwànti) Ba-la-mật, hàm ý là triệt để nhịn nhục. 4). Tinh tiến Ba-la-mật, còn gọi là Tì-lê-da (Phạm: vìrya) Ba-la-mật, hàm ý là cố gắng hết mức. 5). Thiền định Ba-la-mật, còn gọi là Thiền-na (Phạm: dhyàna) Ba-la-mật, có nghĩa là hoàn toàn để tâm vào một cảnh. 6). Trí tuệ Ba-la-mật, còn gọi là Bát-nhã (Phạm: prajĩà) Ba-la-mật, Tuệ Ba-la-mật, Minh độ, Minh độ vô cực, có nghĩa là trí tuệ tròn đầy, là trí tuệ không phân biệt, siêu việt lý tính của con người. Y vào Bát Nhã  Ba-la-mật thì có thể làm việc bố thí mà hoàn thành Bố thí Ba-la-mật, cho đến tu Thiền định mà hoàn thành Thiền định Ba-la-mật, vì thế, Bát Nhã  Ba-la-mật là gốc của năm Ba-la-mật kia và được mệnh danh là mẹ của chư Phật.

2- Mười Ba-la-mật, còn gọi là mười độ, mười thắng hạnh, là thuyết trong Kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương phẩm Tối Tịnh Địa-đà-la-ni. Thêm bốn Ba-la-mật dưới đây vào sáu Ba-la-mật kể trên thì thành mười Ba-la-mật, đó là: 1). Phương tiện Ba-la-mật, còn gọi là Âu-ba-da (Phạm: Upàya) Ba-la-mật, chỉ các phương pháp khéo léo cứu giúp chúng sinh. 2). Nguyện Ba-la-mật, còn gọi là Bát-la-ni-đà-na (Phạm: Praịidhàna) Ba-la-mật, có nghĩa là thệ nguyện cứu giúp chúng sinh sau khi đã được trí tuệ (tức bồ-đề). 3). Lực Ba-la-mật, còn gọi là Ba-la (Phạm: Bala) Ba-la-mật, nghĩa là cái năng lực có thể phán đoán điều mình tu hành một cách hoàn toàn chính xác. 4). Trí Ba-la-mật, còn gọi là Nhã-na (Phạm: Jĩàna) Ba-la-mật, có nghĩa là thụ hưởng niềm vui Bồ đề, đồng thời, chỉ dạy chúng sinh được trí tuệ siêu việt.

3- Bốn Ba-la-mật, là thuyết trong các chương Điên đảo, Chân thực của Kinh Thắng man. Tức là: 1). Thường Ba-la-mật, nghĩa là Ba-la-mật triệt để vĩnh viễn. 2). Lạc Ba-la-mật, nghĩa là Ba-la mật triệt để an ổn. 3). Ngã Ba-la-mật, nghĩa là Ba-la mật có tính chủ thể triệt để. 4). Tịnh Ba-la-mật, nghĩa là Ba-la-mật triệt để thanh tịnh. Bốn Ba-la-mật trên đây tức là bốn đặc chất (bốn đức) thù thắng của Niết bàn.

4- Mật giáo, trong Kim cương giới mạn đồ la lấy Đại nhật Như Lai làm trung tâm, gọi bốn Bồ tát đặt ở bốn phương Đông Nam Tây Bắc là bốn Ba-la-mật, tức Đông phương Kim cương Ba-la-mật, Nam phương Bảo Ba-la-mật, Tây phương Pháp Ba-la-mật, Bắc phương Nghiệp Ba-la-mật. Ngoài ra, trong các Kinh điển tiếng Pàli Nam truyền, như Sở-hành-tạng (Pàli: Cariyàpiỉaka), Phật-chủng-tính (Pàli: Buddhavaôsa), Pháp-cú-Kinh-chú (Pàli: Dhammapadaỉỉhakathà) v.v..., cũng lập mười Ba-la-mật là: Bố thí Ba-la-mật, Trì giới (Pàli: sìla) Ba-la-mật, Xuất ly (Pàli: nekkhamma) Ba-la-mật, Bát Nhã  (Pàli: paĩĩa) Ba-la-mật, Tinh tiến (Pàli: viriya) Ba-la-mật, Nhẫn nhục (Pàli: khanti) Ba-la-mật, Chân đế (Pàli: sacca) Ba-la-mật, Quyết ý(Pàli: adhiỉỉhàna) Ba-la-mật, Từ (Pàli: mettà) Ba-la-mật và Xả(Pàli: upekkhà) Ba-la-mật. [X. Kinh Bồ tát nội tập lục ba-la-mật; Kinh Quán Phổ Hiền Bồ Tát hành pháp; Kinh Hoa Nghiêm phẩm Li Thế Gian; luận Đại Trí Độ Q.53; luận Câu Xá Q.18; luận Du Già Sư Địa Q.49; Đại Tuệ Độ Kinh Tông Yếu; Nhân Vương Hộ Quốc Bát Nhã  Kinh sớ Q.1 (Trí khải); Nhân Vương Hộ Quốc Bát Nhã  Ba-la-mật-đa Kinh sớ Q.thượng (Lương bí); Bát Nhã  ba-la mật-đa Kinh tán]. - Từ điển Phật Quang.

 

Lược giải:

 

Toàn thể phẩm này nằm trong câu hỏi: Tu Bát Nhã  để làm gì? Và kết quả ra sao? Câu trả lời giản dị là tu Bát Nhã  để đạt huệ. Đạt huệ để làm gì? Để được giải thoát! Giải thoát đi đâu? Đi qua bờ bên kia! Vậy tu Bát Nhã  nhân (để có huệ) và giải thoát (được sang bến bờ bên kia) là quả. Muốn nhân tròn quả mãn thì phải học Bát Nhã , kết quả là chắc chắn sẽ sang được bờ bên kia.

Bờ bên kia là Ba-la-mật. Vì vậy, Hội thứ I đặt tên cho phẩm này là “BA LA MẬT ĐA”, thành quả của tu hành Bát Nhã  Ba-la-mật.

Nhưng muốn được kết quả tốt đẹp đó thì phải làm sao? Câu trả lời giản dị là phải có phương tiện. Nhưng đối với Bát Nhã , tất cả đều không: Nội không, ngoại không, nội ngoại không, cho đến vô pháp hữu pháp không, rốt ráo đều không (Tất cánh không). Như vậy, phương tiện cũng không, nên nói phương tiện phi phương tiện, cứu cánh phi cứu cánh. Hay nói khác tất cả đều vô sở hữu, bất khả đắc. Đó là ý nghĩa của phẩm này, nên có tên là “BẤT KHẢ ĐẮC”. Và chính cái bất khả đắc cũng này cũng không nốt. Đó là “Bất khả đắc không”. Và khi hiểu ra như vậy là thấu hiểu Bát Nhã , thấu hiểu Ba-la-mật. Thấu hiểu nhân(Bát Nhã ), thấu hiểu quả (Ba-la-mật) thì có thể sang được bờ kia.

Kinh nói: Bát Nhã  Ba-la-mật là Ba-la-mật vô biên vì không có ngần mé như hư không; là viễn ly vì rốt ráo không; là vô hành vì tất cả pháp không đến không đi, là Ba-la-mật vô tri vì các sự hiểu biết chẳng thể nắm bắt được; là Ba-la-mật chẳng sanh diệt vì tất cả pháp không sanh diệt; là không tạo tác vì không có tác giả; là Ba-la-mật không dời đổi vì sự sanh tử bất khả đắc; không hư mất vì tất cả pháp không biến hoại; là Ba-la-mật vô nhị vì xa lìa hai bên; là Ba-la-mật không sở đắc, không hý luận, không nhiễm, không tịnh; là Ba-la-mật không kiêu mạn, không tham dục, không sân nhuế, không ngu si, không phiền não; là Ba-la-mật không đoạn, không hoại, không chấp trước, không phân biệt, không so lường, không khởi đẳng cấp; là Ba-la-mật bình đẳng, xa lìa nhiễm trước, vô cùng tĩnh lặng, như hư không…

Bát Nhã  Ba-la-mật như vậy là Ba-la-mật như mộng vì tất cả pháp như chiêm bao, chẳng thể nắm bắt được; là Ba-la-mật như tiếng vang vì năng, sở, văn, thuyết đều chẳng thể nắm bắt được; là Ba-la-mật như ảnh tượng vì các pháp đều như ảnh trong gương, như trăng đáy nước, chẳng thể nắm bắt được; là Ba-la-mật như bóng nắng, như ảo ảnh vì tất cả pháp như tướng trạng của dòng nước, chẳng thể nắm bắt được; là Ba-la-mật như biến hóa vì các pháp đều như trò ảo thuật; là Ba-la-mật như ảo thành vì các pháp đều như hương khói.

Bát Nhã  Ba-la-mật như vậy là Ba-la-mật khổ, Ba-la-mật không, Ba-la-mật vô thường, Ba-la-mật vô ngã, Ba-la-mật vô tướng, vì có khả năng vĩnh viễn đoạn trừ các vọng niệm chấp trước.

Bát Nhã  Ba-la-mật như vậy là thập bát pháp không Ba-la-mật, vì các pháp bất khả đắc. Bát Nhã  Ba-la-mật như vậy là chơn như Ba-la-mật, là pháp giới Ba-la-mật, là pháp tánh Ba-la-mật, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sanh tánh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới Ba-la-mật. Bát Nhã  Ba-la-mật như vậy là bốn Thánh đế Ba-la-mật, là 37 pháp trợ đạo Ba-la-mật. Tất cả pháp như thế đều bất khả đắc.

Bát Nhã Ba-la-mật là không giải thoát môn Ba-la-mật, là vô tướng giải thoát môn Ba-la-mật, là vô nguyện giải thoát môn Ba-la-mật. Bát Nhã  Ba-la-mật như vậy là Ba-la-mật tám giải thoát, là Ba-la-mật tám thắng xứ, là chín thứ đệ định, là mười biến xứ v.v… Bát Nhã  Ba-la-mật như vậy là Ba-la-mật Nhất thiết trí, là Ba-la-mật Đạo tướng trí, là Ba-la-mật Nhất thiết tướng trí. Bát Nhã  Ba-la-mật như vậy là Ba-la-mật tất cả Bồ tát hạnh, là quả vị Giác ngộ tối cao. Bát Nhã  Ba-la-mật như vậy là Ba-la-mật Như Lai. Bát Nhã Ba-la-mật như vậy là Ba-la-mật tự nhiên vì đối với tất cả pháp được tự tại. Bát Nhã  Ba-la-mật như vậy là Ba-la-mật Chánh Đẳng Giác vì đối với tất cả pháp có khả năng giác ngộ chơn chánh bình đẳng tất cả tướng…

Học Bát Nhã  phải học tất cả các đặc tánh như thế thì sớm được Nhất thiết trí trí, chứng Vô Thượng Chánh giác, thành thục hữu tình, thanh tịnh Phật độ và có thể không những tự mình có thể thoát khỏi bờ sanh tử, được Niết bàn mà còn có thể giúp kẻ khác cũng được như vậy!

Đó là các Ba-la-mật căn bản cần phải học nếu muốn sang bờ kia.

 


Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn