7. Cảnh Tượng Bất Ngờ

VuaTịnh Phạn muốn chắc rằng con của mình trong chuyến du ngoạnra ngoài thành sẽ không gặp thấy bất cứ cảnh tượng gìcó thể gây xáo trộn nơi tâm hồn thái tử. Vì điều nàysẽ khiến người quyết định rời bỏ vương quốc để theođuổi cuộc sống ẩn tu. Cho nên trước ngày thái tử dựtính ra dạo chơi ngoài thành, đức vua phái các triều thầnvà quân lính đi loan báo: “Do lịnh của đức vua, ngày maithái tử Tất Ðạt Ða sẽ viếng thăm kinh thành Ca Tỳ La Vệ(Kapilavastu) (10). Dân chúng, để bày tỏ sự tôn kính, hãytrang hoàng nhà cửa, đường sá và treo đèn kết hoa rực rỡkhắp nơi. Những người già và bệnh hoạn sức khỏe yếukém ngày mai, nên ở trong nhà. Tại kinh thành đừng để tháitử trông thấy những cảnh tượng già nua, xấu xí, cũng nhưkhông đẹp đẽ”. Và, rất từ tốn, các tên lính đã bắtnhững kẻ hành khất ngoài đường và mang họ tập trung vềở một nơi trong thành phố, mà thái tử sẽ không tới viếngthăm được.

Sánghôm sau, tên hầu cận Xa Nặc (Channa) (11), sửa soạn con ngựaKiền Trắc (Kantaka) (12) thân yêu của thái tử, và đánh xeđưa người ra khỏi các cổng thành.

Ðâylà lần đầu tiên mà thái tử, kể từ khi còn là một đứatrẻ thơ, được nhìn thấy thành Ca Tỳ La Vệ, và cũng làlần đầu tiên phần đông dân chúng trong thành gặp mặt vịhoàng tử của họ. Mọi người đều vui mừng và đứng dọctheo những đường phố được trang hoàng mới mẻ để mongnhìn thấy vị thái tử trẻ đẹp.

Khixe ngựa của người đi qua, họ trầm trồ với nhau: “Tháitử dáng người trông cao ráo và đẹp mã làm sao! Cặp mắtvà vầng trán của thái tử quá sáng sủa! Chúng ta thực cóphước một ngày nào đó thái tử sẽ là vua của chúng ta”.

Vàthái tử cũng rất vui mừng. Kinh thành đâu cũng sáng ngời,sạch sẽ, và thái tử thấy dân chúng khắp nơi đều vui cười,hớn hở và nhảy múa. Các đường phố thái tử đi qua đềutràn ngập những cánh hoa do dân chúng hân hoan ném tung vàovị hoàng tử thân yêu. Thái tử sung sướngg tưởng nhớ lại:“Bài hát diễn tả thật đúng. Rõ ràng đây là một kinhthành rực rỡ tráng lệ và kỳ lạ!”.

Nhưngthái tử và tên hầu cận Xa Nặc đang đánh xe ngựa bất chợtnhìn thấy trong giữa đám đông dân chúng vui vẻ này có mộtông lão già lưng còng với nét mặt buồn thảm. Do sự tòmò vì từ trước nay thái tử chưa từng thấy bất cứ hìnhảnh nào như thế bao giờ, nên thái tử quay lại và hỏi:“Này Xa Nặc, ông già đó là ai vậy? Tại sao ông đi khomlưng và không nhảy múa như các bạn trẻ? Tại sao da mặtông nhăn nheo và không sáng sủa như mọi người khác mà nólại xanh mét và khô cằn? Tại sao ông lại quá khác biệtvới thiên hạ?”.

XaNặc chỉ vào ông già đang đứng mà mọi người không ai nhìnthấy và trả lời: “Tại sao, tâu điện hạ, vì đó là mộtông già”.

Tháitử hỏi: “Già? Người này luôn luôn già như vậy từ haymới xảy ra gần đây?”.

XaNặc trả lời: “Tâu điện hạ, dạ không. Nhiều năm trứơcông lão già ấy cũng trẻ và khỏe mạnh như mọi người khácmà thái tử nhìn thấy tại đây hôm nay. Nhưng sức lực củaông dần dần kém sút. Lưng ông khòm xuống, màu da nơi máđã phai nhạt, phần lớn những răng của ông đều rụng hết,và hiện nay trông ông lão già nua như vậy.”

Hếtsức ngạc nhiên và buồn rầu, thái tử Tất Ðạt Ða lạihỏi: “Phải chăng chỉ có mình ông lão đó phải chịu cảnhkhổ ốm đau vì sự già nua? Hay những người khác đều giốngnhư ông?”

“Tâuđiện hạ, như Ngài biết, chắc chắn rằng tất cả mọingười ai cũng phải trải qua tuổi già. Ngài, con, Da Du ÐàLa, vợ của điện hạ, và La Hầu La, mọi người sống nơicung điện – chúng ta đang già lần trong từng giây phút. Mộtngày nào đó tất cả chúng ta đều trông già nua như ông lãoấy.”

Nhữnglời nói này của Xa Nặc đã làm cho thái tử sửng sốt, khiếnngười ngồi im lặng rất lâu không nói năng gì. Thái tửtrông như người mất hồn, sợ hãi vì bị một tia sét đánhbất ngờ. Sau cùng thái tử lại lên tiếng và nói: “NàyXa Nặc, hôm nay ta chứng kiến những điều mà ta không baogiờ ước mong được thấy. Giữa những người trẻ hạnhphúc này, cảnh tượng của sự già nua đã làm ta kinh hoàng.Thôi ngươi hãy đánh xe quay trở về hoàng cung, mọi niềmvui của ta trong chuyến du ngoạn này đã tiêu tan hết. Hãytrở về. Ta không muốn nhìn thấy gì nữa.”