Tu Viện Quảng Đức105 Lynch Rd, Fawkner, Vic 3060. Australia. Tel: 9357 3544. quangduc@quangduc.com* Viện Chủ: TT Tâm Phương, Trụ Trì: TT Nguyên Tạng   
Bài mới nhất

23. Kinh Tệ Túc

17/05/202014:07(Xem: 98)
23. Kinh Tệ Túc

TAM TẠNG THÁNH KINH PHẬT GIÁO

TẠNG KINH (NIKÀYA)
Thi Hóa
TRƯỜNG BỘ KINH
(Dìgha Nikàya)
Tập II
Hòa Thượng THÍCH MINH CHÂU
Dịch sang tiếng Việt từ Tam Tạng Pàli
Chuyển thể Thơ: Giới Lạc MAI LẠC HỒNG
NHÀ XUẤT BẢN PHƯƠNG ĐÔNG PL. 2555 - DL 2010


23. Kinh TỆ TÚC

( Pàyàsi-sutta )

 

Như vậy, tôi nghe :

 

 1.       Một thời, đức Thánh Tăng Tôn Giả

          Cưu-Ma-Lá  Ca-Diếp (1) tịnh, hòa

            ( Ku-Ma-Ra  Káp-Sá-Pa )  (1)

       Du hành tại Kô-Sa-La (2) nước này

        ( Kiều-Tất-La  tên đây cũng chính )

          Cùng Đại Chúng thanh tịnh giới điều

              Khoảng năm trăm vị Tỷ Kheo

       Đến một đô thị của Kiều-Tất-La

          Sê-Táp-Da (3) là tên thủ phủ.

 

          Tôn Giả trú về phía Bắc thành

              Rừng Sim-Sa-Pa (4) yên lành.

 

       Bấy giờ cai trị tại thành hiện đương

          Pa-Da-Si (5) ( Tiểu vương Tệ Túc )

          Đang hưởng phúc, trú tại thành này

              Sê-Táp-Da, nơi đủ đầy

       Dân cư đông đúc, cỏ cây tươi màu

          Lúa gạo nhiều, nhiều ao nước trữ

          Một vương địa ân tứ của vì

              Quốc vương  Ba-Sê-Na-Đi  (6)

       Tức Ba-Tư-Nặc, thuận tùy ban cho.

    _______________________________

(1) : Tôn giả Kumàra Kassapa ( Cưu-ma-la Ca-Diếp ).

(2) : Nước Kosala ( Câu-tát-la hay Kiều-tất-la ).

(3) : Setavyà –  một đô thị của Kosala. (4) : Rừng Simsapà.

(5) : Tiểu vương Pàyàsi (Tệ Túc).

(6) : Quốc vương Pasenadi ( Ba-Tư-Nặc ).

 

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  438

 

 2.       Lúc bấy giờ, vua Ba-Da-Sí

          Khởi ác kiến quái dị như sau :

            “ Trên đời không có đời sau

       Không có các loại thuộc vào hóa sanh

          Không quả báo thực hành thiện ác ”.

          Tiểu vương cứ chấp ác kiến này.

 

              Bàn-môn, Gia chủ nơi đây

       Được nghe một vị hiện nay du hành

          Sê-Táp-Da, bắc thành tạm ngụ

          Đang an trú rừng Sim-Sa-Pa

              Tiếng đồn tốt đẹp lan xa :

    “ Tôn Giả là bậc tài ba vô ngần

          Bậc học rộng, đa văn, diệu trí

          Lời và ý thiện xảo, thấu tâm

              Biện tài Trưởng lão cao thâm

       Bậc A-La-Hán quang lâm nơi này ”.

 

          Rồi tất cả cùng vầy đoàn lũ

          Bà-la-môn, Gia chủ thật đông

              Từng đoàn, từng nhóm đồng lòng

       Nhắm rừng đi đến để mong gặp ngài.

 

 3.       Buổi trưa này, vua Ba-Da-Sí

          Trên lầu thượng đã nghỉ trưa xong

              Bỗng vua thấy các Bàn-môn

       Cùng các Gia chủ thật đông tháp tùng

          Tất cả cùng rời thành hoan hỷ

          Nhắm hướng bắc trực chỉ đến rừng.

 

              Thấy vậy, ngạc nhiên vô cùng

       Tiểu vương ra lệnh cho quân gọi truyền

          Quan hộ thành đến liền và hỏi :

 

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  439

 

     – “ Khanh hãy nói cho ta được thông :

              Vì sao Gia chủ, Bàn-môn 

       Rời thành Sê-Táp-Da, đồng ra đi

          Cùng quyến thuộc, thân tùy hoan hỷ 

          Từng đoàn, nhóm trực chỉ bắc phương

              Khanh hãy nói rõ tận tường

       Tại sao có chuyện bất thường xảy ra ? ”

 

     – “ Bẩm Tôn Chủ ! Số là được biết

          Có Sa-môn ưu việt cao thâm

              Đệ tử Sa-môn Kiều-Đàm

       Du hành thuyết giảng, quang lâm chốn này

          Cùng đến đây, năm trăm Phích-Khú

          Hiện đang trú rừng Sim-Sá-Pa

              Tiếng đồn tốt đẹp lan xa :

     ‘Tôn Giả là bậc tài ba vô ngần

          Bậc học rộng, đa văn, diệu trí

          Lời và ý thiện xảo, thấu tâm

              Biện tài Trưởng lão cao thâm

       Bậc A-La-Hán quang lâm nơi này’.

 

          Rồi tất cả cùng vầy đoàn lũ

          Bà-la-môn, Gia chủ thật đông

              Từng đoàn, từng nhóm đồng lòng

       Nhắm rừng đi đến để mong gặp ngài,

          Yết kiến bậc trí tài Tôn giả

          Ku-Ma-Rá Káp-Sá-Pá  đây ”.  

 

          – “ Này khanh ! Hãy đi chớ chầy

       Đến nơi nghỉ tạm gặp ngay các vì

          Bà-la-môn rồi thì Gia chủ

          Nói với họ đầy đủ như vầy :

            “ Vua Ba-Da-Si hiện nay

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  440

 

       Mong các Hiền giả tại đây được tường

          Xin hãy chờ, Tiểu vương sẽ đến

          Cùng yết kiến Tôn Giả Sa-môn.

 

              Vị Káp-Sá-Pá Sa-môn

       Có thể cảm hóa Bàn-môn các hàng

          Cùng Gia chủ, chỉ toàn ngu muội

          Kém khả năng, u tối tin rằng :

             ‘Có đời sau, có hóa sanh,

       Hành vi thiện ác sẵn dành quả sau’.

          Nhưng không đâu ! Khanh nên biết đó

          Sự thật là không có đời sau

              Các loại hóa sanh có đâu ?

       Hành vi thiện ác chẳng sao, lo gì ! ”.

 

    – “ Thần xin vâng ! Bẩm vì Tôn Chủ ! ”

 

          Quan hộ thành tuân thủ ra đi

              Đến gặp Bàn-môn các vì

       Những lời chủ dặn tức thì nói ra.

 

 4.       Rồi Tiểu vương là Ba-Da-Sí

          Được Phạm-chí, Gia-chủ, thân tùy

              Hộ tống Tiểu vương, cùng đi

       Đến rừng yết kiến một vì Thánh Tăng.

          Họ dừng chân sau khi đi đến,

          Vua nói lời thân mến, xã giao

              Thân ái, chúc tụng, đón chào

       Rồi vua cũng đã ngồi vào một bên.

          Bà-la-môn, tuổi tên Gia-chủ

          Có người thì khể thủ Sa-môn

              Có người chúc tụng nói dồn

       Có người chỉ vái Sa-môn rồi ngồi

          Có người chỉ nói trôi tên họ

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  441

 

          Cũng có kẻ chỉ ngó, lặng yên.

 

              Sau khi ngồi xuống một bên

       Vua Ba-Da-Sí đã liền thưa qua :

 

    – “ Ca-Diếp Ku-Ma-Ra Tôn Giả ! 

          Tôi có cả chủ thuyết từ lâu

              Cũng là tri kiến như sau :

      ‘Con người chẳng có đời sau sẵn dành,

          Cũng không có hóa sanh các loại,

          Làm thiện ác không quả báo gì ! ”.

 

          – “ Tôn Chủ ! Tôi không thấy gì

       Không nghe quan điểm cáo tri như vầy

          Tri kiến này, tôi không nghe, thấy

          Sao Tôn Chủ ngài lại nói vầy ?

              Vì quan điểm, tri kiến đây

       Xin hỏi Tôn Chủ điều này như sau :

 

         ‘Tôn Chủ nghĩ thế nào diễn biến

          Về quan điểm, tri kiến như trên ?

              Tôi xin hỏi điều đầu tiên

       Tôn Chủ tùy thuộc theo duyên trả lời :

          Kìa mặt trời, mặt trăng vời vợi        

          Chúng thuộc về thế giới nào đây ?

              Thế giới khác, thế giới này ?

       Thuộc chư Thiên hay thuộc ngay loài người ? ”. 

 

    – “ Thưa Tôn Giả ! Mặt trời, trăng ấy

          Thuộc thế giới không phải nơi đây

              Không thuộc vào thế giới này

       Chúng thuộc Thiên giới, từng mây ngút ngàn ”.

 

    – “ Này Tôn Chủ ! Rõ ràng vậy đó

          Phải chấp nhận là : Có đời sau

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  442

 

              Có các loại hóa sanh mau

       Hành vi thiện ác đáo đầu báo chung ”.

 

 6. – “ Dầu Tôn Giả đã dùng biện luận

          Nói như vậy, tôi vẫn chấp rành :

             ‘Không đời sau, không hóa sanh

       Không có quả báo từ danh ác, lành ”.

 

     – “ Này Tôn Chủ ! Phát sanh từ đó

          Sự kiện gì chứng tỏ điều mà

              Quan điểm Tôn Chủ chấp qua ? ”

 

 – “ Tôn Giả Ca-Diếp ! Có qua điều này

          Để chứng minh ở đây tri kiến

          Và quan điểm biểu hiện của tôi.

              Thưa Tôn Giả ! Chuyện lâu rồi

       Có những thân quyến của tôi một thời

          Là những người sát sanh, trộm cắp

          Hoặc tà dâm, đầy ắp gian ngoa

              Nói láo, hai lưỡi, ba hoa

       Nói lời độc ác, toàn là hại nhân

          Luôn hận sân, chấp càn tà kiến

          Nhiều tham dục, đê tiện hành vi

              Rồi thời gian dài qua đi

       Họ bị trọng bệnh, mọi thì khổ đau

          Hay vướng vào các phần chứng tật

 

          Khi tôi biết họ sắp qua đời

              Tôi liền đến họ, mở lời :

     “ Theo như quan điểm từ nơi giới điều

          Các Sa-môn hay nhiều Phạm-chí     

          Có tri kiến minh thị nghiêm thâm :                    

            ‘ Những ai sát, đạo, vọng, dâm,

       Mạng chung thân hoại, sinh nhằm khổ đau

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  443

 

          Vào khổ giới hay vào ác thú

          Hoặc đọa xứ, địa ngục triền miên’.

              Đời này các vị thường xuyên

       Những điều xấu ác đã chuyên thực hành

          Là những người sát sanh, trộm cắp

          Hoặc tà dâm, đầy ắp gian ngoa

              Nói láo, hai lưỡi, ba hoa

       Nói lời độc ác, toàn là hại nhân

          Luôn hận sân, chấp càn tà kiến

          Nhiều tham dục, đê tiện tâm thân

              Không ác nào không dự phần.

       Nếu lời Phạm-chí, tinh cần Sa-môn

          Là chính xác, đáng tôn, chí phải

          Thì sau khi thân hoại mạng chung

              Phải sinh khổ cảnh vô cùng

       Ác thú, địa ngục hãi hùng trải qua.

 

          Các vị phải cho ta biết kỹ

          Quả báo mà các vị chịu đây

              Để ta biết chắc điều này :

      ‘Có đời sau, có các loài hóa sanh

          Làm thiện ác sẵn dành quả báo’.

          Các vị là hữu hảo của ta

              Những gì các vị thấy ra

       Thời ta cũng thấy như là chính ta ”.

 

          Các vị ấy nhận qua lời dặn,

          Nhưng từ đó đã chẳng có ai

              Đến nói với tôi điều này

       Cũng không sứ giả vãng lai nhắn lời.

       

          Sự kiện vậy nên tôi tri kiến :

         ‘Không đời sau, không chuyện hóa sanh 

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  444

 

              Hành vi dù ác hay lành

       Cũng chẳng quả báo sẵn dành cho ai ”.

 

 7. – “ Này Tôn Chủ ! Tôi nay xin hỏi

          Xin Tôn Chủ hãy nói rõ vào

              Ngài sẽ nghĩ như thế nào

       Như một kẻ cướp thuộc vào đại hung

       ( Thường giết người hay cùng cướp của )

          Bị quan quân vây bủa, bắt ngay

              Giải đến trước điện cho ngài

       Ngài ra lệnh trói kẻ đây tức thì :

 

         ‘Hãy trói ghì bằng giây thật chắc

          Và trói quặt hai tay ra sau

              Hãy mau cạo hắn trọc đầu

       Đánh trống vang dội nơi nào cần đi

          Dẫn hắn đi đường này hẽm nọ

          Rồi đưa nó ra cổng thành Nam

              Chặt đầu tại pháp trường nam’.

 

       Quan quân vâng lệnh và làm khẩn trương.

          Tại pháp trường bảo y quỳ xuống

          Nhưng phạm nhân lại muốn yêu cầu :

            “ Xin hãy chờ cho lâu lâu

       Tôi muốn thăm viếng, nói câu chia lìa

          Với quyến thuộc làng kia, tỉnh ấy ”.

          Tôn chủ thấy hợp lý hay không ?

              Đao phủ có thể bằng lòng

       Yêu cầu ấy hay chém xong cho rồi ? ”.

 

    – “ Thưa Tôn Giả ! Không đời nào được

          Ý ngông ngược của tên cướp đây,

              Đao phủ bác ý muốn này

       Đem tên cướp đó chặt ngay lấy đầu ”.

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  445

 

     – “ Này Tôn Chủ ! Mặc dầu tên cướp

          Thuộc loài người và được hành hình

              Cũng bởi loài người như mình,

       Thì những quyến thuộc thân tình ngài đây

          Đã tạo ác với đầy tội lỗi

          Bị sinh vào khổ giới u minh

              Đọa vào địa ngục hành hình 

       Lại xin ngục tốt mã hình diện ngưu :

        “ Xin ngục quan hãy lưu án lại

          Cho phép tôi tâu lại vua tôi

              Vua Ba-Da-Si cõi đời

       Để vua biết rõ hiện thời của tôi ”.

 

          Đó là điều xa rời, vô lý

          Thế Tôn Chủ ngài nghĩ thế nào ? ”.

 

         – “ Tôn Giả nói thế mặc dầu

       Nhưng tôi vẫn chấp y vào ý tôi ”.

 

     – “ Này Tôn Chủ ! Vậy thời điều đó

          Sự kiện gì để có chứng minh

              Không có đời sau, hóa sanh

       Không có quả báo ác, lành làm ra ? ”.

      

    – “ Thưa Tôn Giả ! Số là thuở trước

          Tôi có những quyến thuộc thân bằng

              Gìn giữ thập thiện, cấm ngăn                 

       Không sát sinh cũng không hằng tà dâm

          Không trộm cướp, không phần nói dối

          Không hai lưỡi, không nói ba hoa

              Không lời độc ác điêu ngoa

       Không sân, tham dục, không tà kiến đâu.

          Những người này về sau trọng bệnh

          Hoặc dẫn đến chứng tật khổ đau

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  446

 

              Biết họ sống chẳng bao lâu

       Chứng bệnh nguy kịch, trước sau từ trần.

          Tôi đi cùng quan quân đến gặp

          Nói với họ : “ Nay sắp không còn

              Ta nghe một số Sa-môn

       Hay là một số Bàn-môn các nhà

          Với quan điểm cũng là tri kiến

          Là : Những ai hành thiện từ tâm

              Giữ giới không sát, đạo, dâm

       Chỉ dùng thiện khẩu, không lầm, hận sân

          Không tham dục, không phần tà kiến

          Khi mạng chung, hóa hiện Thiên cung

              Hay sinh nhàn cảnh vô cùng.

       Thì nay các vị giữ chung giới điều

          Rất trong sạch và nhiều an lạc,

          Các vị sau khi thác đi rồi

              Hãy trở về lại tức thời

       Nói cho ta biết : ‘Có đời sau đây

          Các loại hay hóa sanh cũng có

          Quả báo có cho việc ác, lành’.   

              Nhưng sự thật đã đành rành

       Chẳng có ai trở về nhanh trả lời.

 

          Cho nên tôi chấp trì tri kiến

          Quan điểm hiện tôi vẫn sẵn dành : 

             ‘Chẳng có đời sau, hóa sanh,

       Cũng chẳng quả báo ác, lành làm ra ”.

 

 9.  – “ Này Tôn Chủ ! Vậy ta ví dụ

          Để Tôn Chủ suy nghĩ thế nào

              Ví như có người té vào

       Hầm phân hôi thối không sao kể này,

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  447

 

          Gặp duyên may, có ngài tại đó

          Truyền quân sĩ bảo họ kéo lên

              Rồi bảo lấy que gạt liền

       Phân đầy dơ bẩn phủ trên người này,

          Cho thoa vào người này ba lượt

          Phấn màu vàng để được khô thân

              Rồi bảo quân sĩ phải cần

       Tắm cho người ấy ba lần sạch trơn

          Thoa dầu thơm và dùng bột mịn

          Phấn Chun-Na thoa kín toàn thân

              Cạo râu, hớt tóc ân cần

       Choàng vòng hoa quý và phần dầu thơm

          Dùng vải quý thêu, cườm  trang sức

          Rồi truyền đưa lập tức người này

              Vào ở trong tòa lâu đài

       Hưởng năm dục lạc lâu dài tại đây.

 

          Theo Tôn Chủ , người này sau đó

          Có thể nào chịu khó đâm đầu

              Vào hầm phân thối dòi bâu ? ”.

       

 – “ Thưa Tôn Giả ! Chẳng thể nào xảy ra

          Hầm phân là một nơi bất tịnh

          Đáng ghê tởm vì dính phân dơ

              Hôi thối, xú uế vô bờ

       Người này nhất quyết không chờ trở vô ”.

 

    – “ Này Tôn Chủ ! Xô bồ vô kể

          Đầy bất tịnh thân thể con người

              Đối với chư Thiên cõi trời

       Thường hay ghê tởm mùi hôi loài người

          Trăm do tuần xa rời mùi quyện.

 

          Những thân quyến của ngài trước đây

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  448

 

              Hóa sinh Thiên giới cõi này                  

       Do sự giữ giới lâu dài tinh nghiêm

          Chư Thiên sẽ chẳng tìm Tôn Chủ

          Vì quá sợ uế xú cõi trần.

              Sự kiện như vậy là nhân

       Để tin rằng có về phần đời sau

          Có quả báo nhằm vào thiện ác

          Cũng có các loại hóa sinh này ”.

 

10.      – “ Thưa Tôn Giả ! Dù ngài đây

       Có nói như vậy, tôi nay vẫn còn

          Tin sắt son điều này cương quyết

          Là nhất thiết ‘không có đời sau’,

              Hóa sinh là chuyện không đâu,

       Chẳng có quả báo đi sau việc làm ”.

 

     – “ Này Tôn Chủ ! Bao hàm sự kiện

          Nó đã khiến ngài chấp điều này ? ”

 

         – “ Thưa Tôn Giả ! Xin nói ngay :

       Tôi có thân quyến hằng ngày tịnh thanh

          Giới thập thiện thực hành nghiêm túc

          Nhưng đến lúc trọng bệnh bi thương

              Tôi biết họ sắp vô thường

       Nên tôi đi đến bên giường họ mau

          Nói với họ : ‘Từ lâu các vị

          Sa-môn hay Phạm-chí chủ trương :

              Những ai sống đời hiền lương

       Thập thiện vâng giữ, kỷ cương vẫn dùng

          Khi thân hoại mạng chung, sinh tới

          Các Thiên giới, nhàn cảnh lạc an.

 

              Nay các vị giới bảo toàn,

       Theo quan điểm đó, sinh sang cõi trời

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  449

 

          Đến khi đó, nhớ lời đã hứa

          Đừng lần lựa, về báo tin lành’. 

 

              Các vị ấy hứa thực hành

       Nhưng tôi chẳng thấy ngọn ngành họ đâu.

          Nên chắc chắn đời sau không có,

          Cũng không có các loại hóa sanh,

              Các hành vi ác hay lành

       Cũng chẳng quả báo phát sanh, rõ rồi ! ”.

 

11. – “ Này Tôn Chủ ! Tuổi đời nhân thế

          Một trăm năm chẳng dễ mấy người.

              Một ngày một đêm cõi trời

       Bằng một thế kỷ cõi người chúng ta.

          Ba mươi ngày thì ra một tháng

          Mười hai tháng trọn vẹn một năm

              Tuổi chư Thiên một ngàn năm

       Cung trời Đao Lợi cao thâm hưởng nhàn.

 

          Còn các hàng thân bằng quyến thuộc

          Của Tôn Chủ hưởng phước cõi trời            

              Vô cùng hoan lạc thảnh thơi

       Các vị ấy nghĩ : ‘Nay thời hãy chơi

          Hưởng thụ nơi năm phần dục lạc

          Vài ngày khác ta sẽ thông tri

              Cho Tôn Chủ Ba-Da-Si

       Để biết nhiều kiếp chuyển kỳ, tái sinh’.

 

          Vậy thì ngài biết tin báo hỷ

          Sau khi nhiều thế kỷ trôi qua ? ”.

 

         – “ Thưa Tôn Giả ! Quá lâu xa

       Nhiều trăm năm, chẳng sống qua như vầy.

          Nhưng tôi nay có điều xin hỏi

  

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  450

 

          Xin Tôn Giả hãy nói rõ liền :

              Ai cho ngài biết căn nguyên

       Chư thiên Tam thập tam thiên cõi này ?

          Cả ngàn năm sống dài tuổi thọ,

          Tôi không tin là có điều này ”.

 

          – “ Tôn Chủ ! Câu hỏi thật hay.

       Nhưng ta ví dụ chuyện này thuyết minh :

          Như bẩm sinh bị mù, người nọ

          Không thấy sắc xanh, đỏ, đậm, phai

              Vàng, nâu, tế nhị, thô dày

       Không thấy tinh tú, trăng hay mặt trời

          Nên người đó mọi thời phủ nhận

          Không tin có sắc trắng, đen, nâu

              Đỏ, hồng, xanh, vàng… các màu

       Không sắc tế nhị, không màu cứng thô,

          Cũng hồ đồ cho là láo cả

          Khi nghe tả trăng, sao, mặt trời.

              Ngài nghe người ấy nói thời

       Có thấy hợp lý những lời ấy không ? ”.

 

    – “ Thưa Tôn Giả ! Thật không hợp lý

          Vì đích thị có các sắc màu

              Có mặt trời, có trăng, sao

       Người nào có mắt trông vào biết ngay.

          Người mù này vì không biết tận

          Thì không thể phủ nhận như vầy ”.

 

         – “ Cũng vậy Tôn Chủ ! Hiện nay

       Khi ngài phủ nhận có rày Chư Thiên

          Cõi Tam thập tam thiên sống thọ

          Một ngàn năm nếu đọ tuổi người.

              Chư Thiên sống các cõi trời

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  451

 

       Với con mắt thịt loài người chúng ta

          Không thể nào thấy qua Thiên chúng,

          Trừ những vị tuy cũng là người

            ( Sa-môn, Bàn-môn trên đời )

       Độc cư rừng vắng, những nơi không ồn

          Ít tiếng động, tâm hồn thanh tịnh

          Sống nhiệt tâm, thiền định tinh cần

              Không phóng dật, trừ dục trần

       Làm cho thiên nhãn dần dần phát sanh

          Với thiên nhãn tịnh thanh như vậy

          Mắt vị ấy thắng xa loài người,

              Vị ấy trông thấy cõi trời

       Hóa sanh các loại, nhiều đời trước sau.

 

          Còn Tôn Chủ từ lâu chấp trước

          Vì mắt thịt, chẳng được thấy qua

              Chư Thiên các cõi gần, xa

       Nên ngài cố chấp cho là đều không.

          Nhưng ta giữ vững trong tri kiến :

         ‘Có đời sau, ác & thiện hành vi 

              Đều có quả báo tức thì

       Hóa sinh các loại vẫn tùy nhân duyên ”.

 

12. –“ Thưa Tôn Giả ! Dựa trên sự kiện

          Không lay chuyển tôi chấp nhận rằng :

            ‘ Không có đời sau sẵn dành

       Không có các loại hóa sanh thuộc về

          Làm thiện ác không hề quả báo ”.

 

    – “ Tôn Chủ bảo sự kiện thế nào ?

 

          – “ Thưa Tôn Giả ! Có biết bao

        Sa-môn, Phạm-chí dồi trau điều lành

        Giữ giới cấm tịnh thanh chân chánh

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  452

 

          Có thiện tánh, nhưng ngại khổ đau

              Ham sống, sợ chết đến mau

       Chỉ ham sung sướng, chớ nào khác đâu !

 

          Nên tôi nghĩ : Tại sao các vị

          Sa-môn hay Phạm-chí biết là :

             ‘Nhờ vào giới hạnh của ta

       Sau khi mệnh tận thì ta sinh về

          Các cõi trời muôn bề tốt đẹp,

          Vậy hãy dẹp cuộc sống hiện nay’.

 

              Sau đó thì các vị này

       Hoặc uống thuốc độc hoặc bày kiếm đâm

          Hoặc treo cổ, tự trầm sông biển

          Nhảy xuống giếng, lao xuống hố sâu

              Để được thỏa nguyện chết mau

       Sống đời tốt đẹp kiếp sau của mình

          Nhưng thật tình tôi không thấy tận

          Các vị vẫn giữ giới, làm lành

              Chịu chết để được tái sanh,

       Ham sống, ngại chết, chỉ dành sướng vui.

          Do sự kiện không xuôi thuận lý

          Nên tôi vẫn chấp kỹ ý mình ”.

 

13.      – “ Này Tôn Chủ ! Hãy an bình ! 

       Tôi có ví dụ biện minh rõ ràng,

          Ở đời này, những hàng có trí

          Nhờ ví dụ, nghĩa lý hiểu thông.

       

              Ngày xưa có một Bàn-môn

       Với hai người vợ thảy đồng có con

          Người vợ cả có con đã lớn

          Mười hai tuổi, táo tợn tinh khôn

              Còn vợ hai  Bà-la-môn

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  453

 

       Có thai sắp đến lâm bồn không xa.

          Bỗng người cha thình lình tạ thế

          Nên không để di chúc rõ ràng.

              Con người vợ cả liền sang

       Nói với vợ lẻ cha chàng ta ngay :

     – “ Này Tiểu mẫu ! Hiện nay tài sản

          Hoặc lúa gạo, nhà, ván, bạc vàng

              Đều là của tôi hoàn toàn

       Hãy giao tất cả sẵn sàng cho tôi ”.

          Người vợ hai tức thời nói lại :

   

     – “ Tiểu tử hãy chờ đợi ít ngày  

              Sau khi sinh đứa con này

       Nếu là trai sẽ hưởng ngay gia tài

          Nếu là gái, chờ ngày khôn lớn

          Sẽ hầu hạ tối sớm cho ngươi

              Gia tài giao hẳn cho ngươi ”.

 

       Nhưng đứa trai ấy mặc lời vợ hai

          Cứ vật nài đòi giao tài sản

          Lần thứ hai rồi hạn lần ba.

              Người vợ lẻ vẫn nói là

       Ý mình muốn đợi sinh ra con rồi

          Sẽ tùy nơi con trai hay gái

          Để giao lại hay giữ cho con.

 

              Nhưng người con trai Bàn-môn

       Cứ luôn thúc giục giao tròn cho mau.

          Người vợ hai liền vào phòng kín

          Với ý định rạch bụng của mình

              Để biết đứa con sẽ sinh

       Là trai hay gái để mình liệu toan.

          Nhưng than ôi ! Người đàn bà ấy      

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  454

 

          Vì si mê, hại lấy thân mình

              Hại luôn bào thai chưa sinh

       Cả hai đều chết, vô minh sử bày

          Rồi gia tài cũng tiêu, mất cả

          Vì ngu xuẩn và quá hồ đồ.

 

              Nay Tôn Chủ lại đi vô

       Con đường vô trí ngây ngô như vầy 

          Khi tìm ngay đời sau như thế

          Đầy nguy hiểm, vô kể nạn tai.

 

              Sa-môn, Bàn-môn các ngài

       Giới hạnh trong sạch, hiển bày tuệ tri

          Không bắt buộc cái gì chưa chín

          Cần gấp rút phải chin muồi nhanh

            ( Như trái cây xanh trên cành

       Không thể hối thúc phải nhanh chin muồi ).

 

          Không dễ duôi, các vì Phạm-chí

          Các Sa-môn có trí, vô tham

              Chờ đến chin muồi mới làm

       Giữ mạng không phải vì ham sống hoài,

          Sống lâu đây, tạo nhiều công đức

          Đem hạnh phúc thiết thực cho đời

              Vì lòng thương tưởng Người, Trời

       Hạnh phúc, an lạc loài người, chư Thiên.

          Này Tôn Chủ ! Nhân duyên như đó

          Nên phải biết là : Có đời sau

              Có các loài hóa sinh mau

       Hành vi thiện ác đáo đầu báo chung ”.

 

14. –“ Dẫu Tôn Giả đã dùng biện luận

          Nói như vậy, tôi vẫn chấp rằng :

            ‘ Không đời sau, không hóa sanh

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  455

 

       Không có quả báo quẩn quanh ác, lành ”.

 

   – “ Tôn Chủ hãy giải rành biện bác

          Sự kiện khác khiến chấp điều này ? ”.

 

          – “ Thưa Tôn Giả ! Có một ngày

       Quan quân đã bắt được ngay tức thời

          Kẻ giết người sau khi cướp bóc

          Bị nã tróc, nay bắt được rồi

              Đoạn họ giải đến cho tôi

       Để tôi xử tội hợp nơi luật hình.

          Tôi ra lệnh hành hình thẳng thắn

          Sai quân lính bỏ hắn vào chum

              Lấy da ướt bịt miệng chum

       Dùng đất sét ướt quện trùm lên trên.

          Khiêng chum ấy đặt lên lò lửa

          Rồi nổi lửa đốt kẻ ở trong

              Khi nghĩ kẻ ấy chết xong

       Khiêng chum ấy xuống mở bung miệng liền

          Vội nhìn nghiêng vào trong chum ấy

          Mong được thấy linh hồn bay lên

              Thoát ra từ người chết trên,

       Nhưng nào có thấy bay lên cái gì ! ”.

 

15. –“ Này Tôn Chủ ! Vậy thì xin hỏi

          Nếu thuận ý, xin nói cho hay :

              Ngài có nằm mộng đêm & ngày

       Thấy được cảnh trí khiến ngài hân hoan

          Cảnh núi rừng, xóm làng, ao nước

          Cảnh vườn tược, biển cả, đồng bằng ? ”.

 

          – “ Xin thưa Tôn Giả ! Vẫn hằng

       Tôi thường mộng thấy nhiều lần khác nhau ”.

    – “ Thưa Tôn Chủ ! Thường hầu ngài ngủ

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  456

 

          Nhiều gia nhân với đủ giai từng

              Người thấp lùn, kẻ gù lưng

       Có những thiếu nữ, đặc trưng đàn bà ? ”.

 

    – “ Thưa Tôn Giả ! Đúng là như vậy ”.

 

    – “ Họ có thấy linh hồn ngài bay

              Thoát ra đi đó đi đây ? ”.

 

 – “ Tôn Giả ! Không có chuyện này xảy ra ”.

 

    – “ Này Tôn Chủ ! Vậy là đã rõ

          Linh hồn đó chẳng thể thấy trông

              Làm sao ngài thấy linh hồn

       Của người đã chết còn tồn bay lên ?

          Do điều trên nên tôi chấp nhận

          Có hoá sanh và dẫn đời sau

              Các việc làm thiện & ác nào

       Đều có quả báo tùy vào hành vi ”.

 

16. –“ Thưa Tôn Giả ! Dù gì đi nữa

          Dù lời ngài hàm chứa nghĩa sâu

              Tôi vẫn cứ chấp nhận vào

       Quan điểm, tri kiến từ đầu của tôi.

          Thưa Tôn Giả ! Đây thời sự kiện

          Để xác chứng tri kiến ở đây :

              Vào thuở trước, có một ngày

       Quan quân bắt được kẻ đầy ác tâm

          Đã giết người lại nhằm cướp của

          Bị quan quân vây bủa, bắt rồi

              Đoạn họ giải đến cho tôi

       Để tôi xử tội hợp nơi luật hình

          Tôi ra lệnh quân binh ứng chực

          Đem cân sống lập tức kẻ này

              Đoạn lấy giây cung sẵn bày

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  457

 

       Thắt cổ cho chết người này, rồi cân

          Thấy rõ rằng : sống còn di chuyển

          Thì nhẹ hơn, nhu nhuyến và mềm

              Chết rồi cân thấy nặng thêm

       Không nhu nhuyến nữa, không mềm mại ra.

 

          Tôn Giả Káp-Sa-Pa ! Do đó

          Tôi vẫn chấp : Không có đời sau

              Hóa sinh là chuyện không đâu

       Chẳng có quả báo đi sau ác, lành ”.

 

17. –“ Này Tôn Chủ ! Có nhanh ví dụ

          Nhờ ví dụ, người trí hiểu rành.

              Như có người nọ đem cân

       Khối sắt đã được qua phần đốt nung

          Đỏ hừng hực, nói chung rất nóng,

          Ngày hôm sau, mau chóng đem cân

              Khối sắt nguội lạnh sẵn phần.

       Theo ngài, khối sắt đem cân lúc nào

          Thì nhẹ hơn, mềm vào nhu nhuyến ?

          Khi cháy đỏ hay hiện nguội tanh ? ”.

 

         – “ Thưa Tôn Giả ! Phải hiểu rành

       Khi sắt cháy đỏ sẽ thành nhẹ hơn

          Nhu nhuyến hơn, trở nên mềm mại

          Khi nguội lạnh, cân lại nặng hơn

              Không nhu nhuyến và cứng hơn

       Theo như tôi hiểu nguồn cơn như vầy ”.

 

    – “ Này Tôn Chủ ! Thân này tuổi thọ

          Có sức nóng và có Thức này

              Thì nó mềm mại, nhẹ thay !

       Thế nhưng đến lúc thân này chết đi

          Khi vĩnh ly, không còn tuổi thọ

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  458

 

          Không sức nóng, không có Thức này

              Thì nó nặng hơn, cứng ngay

       Không còn nhu nhuyến như ngày sống đâu !

          Này Tôn Chủ ! Nhờ vào điều đó

          Tôi chấp nhận là Có đời sau

              Có các loại hóa sinh mau

       Hành vi thiện, ác đáo đầu báo chung ”.

 

18. –“ Thưa Tôn Giả ! Ngài dùng biện luận

          Nói như vậy. tôi vẫn không thôi

              Chấp vào tri kiến của tôi.

       Còn có sự kiện như hồi trước đây :

 

          Một người hay giết người, cướp của

          Bị quan quân vây bủa, bắt rồi

              Đoạn họ giải đến cho tôi

       Để tôi xử tội hợp nơi luật hình

          Tôi ra lệnh quân binh ứng chực

          Đem người này lập tức lột da

              Da ngoài, da trong lột ra

       Thịt, gân, xương, tủy anh ta tức thì.

          Khi người ấy chết đi phân nửa

          Tôi ra lệnh lật ngửa anh ta

              Xem linh hồn có đi ra ?

       Không thấy, tôi nghĩ hay là lật nghiêng

          Rồi lật úp, đến phiên cong lại

          Đặt đứng thẳng rồi lại lộn đầu

              Đánh người ấy với tay mau

       Hay với cục đất đập vào người y

          Dùng gậy, gươm đập y khắp chỗ

          Để xem có thoát ra linh hồn ?

              Nhưng tôi chẳng thấy linh hồn.

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  459

 

       Y có sắc pháp, vẫn còn mắt trông,

          Nhưng các căn đã không cảm thọ

          Dù vẫn có tai, mũi, lưỡi, thân.

              Thinh, hương, vị, xúc  hết cần

       Vì không cảm thọ các căn như vầy.

          Thưa Tôn Giả ! Do đây sự kiện

          Nên đã khiến tôi chấp ý mình ”.

 

19.      – “ Này Tôn Chủ ! Có sự tình   

       Tôi đưa ví dụ biện minh như vầy

          Nhờ ví dụ ở đây, người trí

          Sẽ hiểu rõ nghĩa lý, nghiệm ra :

              Xưa có người thổi tù-và

       Y có một chiếc tù-và được cho

          Bằng vỏ ốc rất to, đẹp mới

          Y đi đến biên giới nước nhà

              Vào trong một làng vùng xa

       Giữa làng, y lấy tù-và thổi lên       

          Thổi ba lần rồi bèn đặt nó

          Trên đám cỏ, ngồi xuống một bên

              Người dân của làng vùng biên

       Suy nghĩ không biết tiếng trên là gì

          Mà khả ái, mê ly vô tận

          Nghe hấp dẫn, rung cảm như vầy ?

              Họ tụ lại, hỏi người này,

       Thì được người ấy chỉ bày rõ ra :

         ‘Này các bạn ! Tù-và tôi đó

          Tiếng của nó khả ái, mê ly’.

 

              Nghe vậy, nhiều người tức thì

       Đặt tù-và đó chuyển di nhiều bề

          Khi đặt ngửa hay bề cong lại

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  460

 

          Đặt đứng thẳng rồi lại ngược đầu,

              Lấy tay, gậy, đất, gươm dao

       Rồi từ mọi phía đánh vào còi kia.

          Vừa đánh, các người kia vừa nói :

         ‘Bạn tù-và ! Hãy nói lên đi’.

              Nhưng tù-và chẳng nói gì.

       Người chủ suy nghĩ : ‘Ngu si quá chừng !

          Những người dân ở vùng biên giới

          Chẳng nghĩ ngợi, tìm hiểu sâu xa

              Họ lại tìm tiếng tù-và

       Rất vô ý thức diễn ra vừa rồi ”.

 

          Trong lúc họ đứng ngồi nhìn ngắm

          Người chủ nắm lấy chiếc tù-và

              Thổi lên ba lần vang xa

       Rồi anh ta xách tù-và ra đi.

 

          Dân biên giới tức thì suy nghĩ :

         ‘Tù-và chỉ vang tiếng mọi nơi

              Khi có phụ trợ của người

       Có gió phụ trợ, tiếng thời vang ra’.

 

          Này Tôn Chủ ! Người ta cũng vậy

          Khi thân này có mấy điều cần :

              Có tuổi thọ, hơi nóng thân

       Có Thức phụ trợ thì thân chuyển dời,

          Đi tới, lui, nằm ngồi hoặc đứng

          Thân cảm xúc, biết cứng hay mềm

              Mắt trông thấy sắc ngày, đêm

       Tai nghe tiếng, mũi ngửi thêm hương trần

          Lưỡi nếm vị, ý phần biết pháp.

 

          Khi thân không có các phần này :

              Tuổi thọ, hơi nóng, Thức đây

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  461

 

       Phù trợ tích cực, thân này bất tri

          Khi đứng, đi, nằm, ngồi, chuyển động

          Tai không nghe tiếng bổng tiếng trầm

              Mắt, mũi, lưỡi, thân, ý phần

       Cũng không cảm nhận ngũ trần có ra

          Là sắc, hương, vị  và xúc, pháp

          Nên xác chết không đáp ứng thôi.

              Sự kiện như vậy, nên tôi

       Chấp nhận quan điểm : ‘Có đời về sau

          Các loại nào hóa sinh cũng có

          Thiện, ác thọ quả báo hiển nhiên ”.

 

20.     – “ Tôn Giả Ca-Diếp ! Tuy nhiên

       Tôi vẫn chấp nhận ý riêng của mình.

          Có sự kiện hành hình tội phạm

          Nguyên trước đây có đám quan quân

              Bắt được tên cướp sát nhân

       Giải đến tôi để xử phân tội hình 

          Tôi ra lệnh quân binh ứng chực :

 

         ‘Hãy lột da lập tức tên này,

              Có thể linh hồn thấy ngay’.

       Nhưng đã thất vọng, điều đây không thành.

          Ra lệnh tiếp : Cắt nhanh gân, thịt

          Rồi lóc xương đến tít tủy xương

              Để thấy linh hồn vấn vương

       Thoát ra từ cái xác đương chết dần.

          Dù nhiều lần hành hình như thế

          Vẫn không thể thấy được linh hồn

              Cho nên tôi vẫn bảo tồn

       Quan điểm, tri kiến sắt son của mình

          Là đời sau thật tình không có

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  462

 

          Cũng không có các loại hóa sinh

              Hành vi thiện, ác của mình

       Chẳng có quả báo, đinh ninh ý này ”.

 

21. –“ Này Tôn Chủ ! Có ngay ví dụ

          Nhờ ví dụ, người trí hiểu lời.

              Tôn Chủ ! Thuở xưa có người

       Bện tóc thờ lửa sống nơi núi rừng

          Cái cốc lá y từng đã sống.

          Một hôm bỗng có đám di dân

              Đến ngụ qua đêm trong sân

       Cái cốc y  ở  cũng gần chỗ đây.

          Đến sáng ngày, lệnh người lãnh đạo

          Cả đám người được báo phải đi.

 

              Người bện tóc liền nghĩ suy :

      ‘Ta hãy đến chỗ của vì chỉ huy  

          Đám người này còn chi để sót

          Đồ vật dụng ta mót để dùng’.

 

              Người thờ lửa bỗng lạ lùng

       Thấy một đứa bé bị trùng kiến bâu

          Đang la khóc vì đau và đói

          Người bện tóc tự nói trong tâm :

             ‘Không thể để hài nhi nằm

       Đang đói và lạnh căm căm thế này,

          Ta hãy đem bé đây về cốc

          Để săn sóc, nuôi dưỡng nên người’.

 

              Rồi y đem bé về nuôi

       Đến khi đứa trẻ lên mười tuổi hơn

          Người bện tóc bảo tồn ngọn lửa

       ( Vì người này thờ lửa, nguyện cầu )

              Một hôm có việc đi lâu

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  463

 

       Cần phải xuống tại vùng sâu đồng bằng

          Kêu đứa trẻ dặn rằng : ‘Chú ý !

          Phải giữ lửa đừng bị tắt đi

              Chăm sóc ngọn lửa mọi thì

       Nếu lửa có tắt, chẳng gì phải lo

          Lấy búa chẻ bên lò lửa ấy

          Dùng củi khô và lấy đồ quây

              Để nhen lửa lại, cháy ngay !’.

 

       Dặn xong đứa trẻ, người này hạ san.

          Đứa trẻ đang ham chơi, rong ruổi

          Không thêm củi để lửa tắt đi

              Đứa trẻ lo sợ nghĩ suy :

      ‘Cha ta đã dặn trước khi rời nhà :

          Nếu lửa tắt, lấy ra các thứ

          Cái búa chẻ, củi trữ, đồ quây

              Dùng đồ quây nhen lửa ngay.

       Rồi nó cầm cái đồ quây để tìm

          Lật lui, tới mong tìm thấy lửa

          Nhưng chẳng thấy có lửa nào đâu !

              Nó lại suy nghĩ như sau :

      ‘Hay là ta hãy chẻ mau cái này

          (Cái đồ quay) để tìm thấy lửa’.

          Nó đem búa chẻ bửa đồ quây

              Làm hai, ba, bốn, năm ngay

       Làm trăm mảnh vụn văng đầy tứ tung

          Nhưng cuối cùng cũng không manh mối

          Nó lại đem bỏ cối giã nhầu

              Đem sàng trước gió cho mau

       Cũng chẳng thấy lửa mặc dầu cố công.

 

          Người bện tóc khi xong công việc

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  464

 

          Ở đồng bằng, từ biệt trở về

              Thấy nhà lạnh lẽo mọi bề

       Ngọn lửa tắt ngấm, lạnh tê ập vào.

          Hỏi đứa trẻ tại sao lại thế ?

          Thì thằng bé liền kể đầu đuôi :

            “ Ham chơi để lửa tắt thui

       Quên lời cha dặn phải vùi giữ than,

          Con vội vàng lấy đồ quây ấy

          Tìm hoài mà chẳng thấy lửa đâu

              Con liền chẻ đồ quây mau

       Chẻ ra manh mún ngỏ hầu lửa ra

          Chẳng thấy lửa, bỏ qua cối giã

          Rồi sàng cả trước gió lớn vào

              Nhưng cũng chẳng thấy lửa đâu

       Nên con trông đợi cha mau về nhà ”.

 

          Người bện tóc trải qua thờ lửa

          Suy nghĩ rằng : “ Thật đứa ngu si !

              Thông minh kém, chẳng biết gì

       Với cách tìm lửa thiếu suy tư này ”.

          Người bện tóc liền bày cách thức 

          Đồ quây lửa lập tức nhen lên

              Ngọn lửa từ đó bùng liền

       Người cha dạy trẻ phải nên thực hành.

 

          Nay Tôn Chủ đành rành mê muội

          Kém thông minh – theo đuổi, tìm tòi 

              Đời sau một cách hẹp hòi

       Kém suy tư, khiến tìm hoài không xong.

          Hãy từ bỏ khỏi vòng ác kiến

          Chớ dấn thân vào chuyện khổ đau ”.

 

22.      – “ Thưa Tôn Giả ! Dù thế nào

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  465

 

       Tôi vẫn cương quyết chấp vào ý tôi.   

          Như hiện thời Vua Ba-Tư-Nặc

          Cùng các vua nước khác khắp nơi

              Đều biết tri kiến chẳng dời

       Cũng là quan điểm của tôi, hiểu rành : 

         ‘Không đời sau, hóa sanh không có,

          Không quả báo việc họ làm ra’.

 

              Thưa Tôn Giả Káp-Sa-Pa !

       Nếu tôi từ bỏ ác tà kiến đây

          Thì việc này mọi người chê trách :

         ‘Ba-Da-Si thật rất ngu si

              Kém thông minh, chẳng ra chi !

       Chấp kiến sai lạc, đồng quy ác tà

          Nếu sự thể xảy ra như vậy

          Vì tự ái, tức giận phát sinh

              Lừa gạt người, tự dối mình

       Nên tôi chấp chặt vô minh kiến tà ”.

 

23. – “ Này Tôn Chủ ! Đây là ví dụ

          Người có trí nhờ dụ hiểu nhanh :

              Thuở xưa một đoàn lữ hành

       Thương buôn có đến một ngàn cỗ xe

          Từ phương đông đi về tây hướng

          Đến chỗ nào – số lượng cỏ tươi

              Củi, nước, cây lá xanh tươi

       Tiêu thụ nhiều lắm cho người, ngựa xe.

 

          Lãnh đạo cả đoàn xe, hai vị

          Cả hai đồng vị trí Trưởng đoàn

              Thế rồi hai vị tính toan :

      ‘Đoàn lữ hành lớn, cả ngàn cỗ xe

          Tiêu thụ về cỏ, cây, củi, nước

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  466

 

          Khó cung ứng, khó được lâu dài,

              Bây giờ nên tách làm hai

       Mỗi đoàn chỉ có trong ngoài năm trăm

          Như vậy mới dễ tầm củi, nước

          Cỏ cho ngựa kiếm được dễ dàng’.

 

              Thế rồi hai vị chia đoàn

       Một đoàn đi trước, dặm ngàn tiến xa.

          Sau khi đi hai, ba ngày mấy

          Vị trưởng đoàn đó thấy một người

              Da đen, cặp mắt đỏ tươi

       Mang cung tên, lại choàng người vòng hoa

          Bằng hoa súng sống qua dưới nước

          Áo quần ướt, tóc ướt lôi thôi

              Trên xe lừa kéo, y ngồi

       Bánh xe bùn đất dính bồi chưa khô.

          Dáng hải hồ, ngược chiều đi lại

          Người lãnh đạo thấy vậy hỏi ngay :

            “ Bạn từ phương nào đến đây ?

       Rồi bạn rời khỏi nơi này đi đâu ? ”.

          Khi được nghe mấy câu đáp trả

          Người trưởng đoàn vội vả hỏi ngay :

 

         – “ Bạn có thấy phía trước này

       Khu rừng ở đó có đầy cỏ không ?

          Có mưa không ? Có nhiều cỏ, nước ?

          Có cây, lá xanh được nhiều không ? ”.

 

         – “ Này bạn thân mến ! Hãy trông ! 

       Người tôi ướt đẫm cả trong lẫn ngoài

          Khu rừng trước mưa dài mấy bữa

          Đường sá đều ngập chứa nước ngay

              Nhiều cỏ tươi xanh, củi đầy

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  4676

 

       Nhiều ao nước tại nơi đây trong lành.            

          Hãy quăng bỏ cỏ xanh, củi, nước

          Vì phía trước đầy dẫy, sẵn dành,

              Các cỗ xe nhẹ , đi nhanh

       Đoàn người đỡ mệt, ít sanh bất hòa ”.

 

        ( Không biết là Dạ-xoa biến hiện

          Ý bất thiện muốn hại đoàn người )

              Trưởng đoàn thiểu trí, tức thời

       Ra lệnh quăng bỏ cỏ tươi, nước dùng

          Quăng vất củi tứ tung không kể

          Các cỗ xe nhẹ để lên đường

              Nhưng qua bảy trạm cung đường 

       Không hề thấy cỏ, củi thường cũng không

          Nguy ngập nhất là không có nước

          Cả người, vật khát nước, mệt nhoài

              Không thể đun nấu nhiều ngày

       Đói, khát lê bước, nắng gay gắt dần.

          Các Dạ-xoa, phi nhân ác quỷ

          Thân kỳ dị múa vút nhe nanh

              Chúng ăn thịt sạch sành sanh

       Người và bò, ngựa – chỉ dành đống xương.

 

          Vốn tinh tường, trưởng đoàn đệ nhị

          Sau khi nghỉ, đã chuẩn bị ngay

              Cỏ, củi và nước đủ đầy,

       Biết đoàn thứ nhất đi rày khá xa

          Ông ra lệnh đoàn nhà xuất phát

          Mọi thành viên kiểm soát lẫn nhau.

              Đi được hai, ba ngày sau

       Trưởng đoàn hai cũng thấy mau một người

          Mắt đỏ tươi, thân hình đen đủi

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  468

 

          Vai mang cung và túi tên kèm

              Đeo vòng hoa súng điểm thêm

       Quần áo và tóc ướt nhèm, co ro

          Xe đầy bùn, đang do lừa kéo

          Ngồi vắt vẻo, đánh xe tới nơi.

              Vị trưởng đoàn liền mở lời

       Hỏi thăm người ấy từ nơi chốn nào

          Đi đến đây và sau sẽ đến

          Địa phương nào là bến dừng chân ?

              Rồi trưởng đoàn hỏi thêm rằng :

 

  – “ Này bạn ! Có thấy khu rừng phía xa

          Có mưa to ? Cỏ và củi, nước

          Ở phía trước có được dồi dào ? ”.

 

         – ‘ Thưa bạn ! Mưa lớn biết bao !   

       Đường sá ướt sủng, nhiều ao nước đầy

          Nhiều cỏ xanh và đầy củi đốt.

          Hãy quăng bớt những thứ kể đây,

              Các cỗ xe sẽ nhẹ ngay

       Cả đoàn đỡ mệt, mỗi ngày đi nhanh.

 

          Nhưng Trưởng đoàn tinh anh, có trí

          Họp các vị đánh xe, nói là :

            “ Người lúc nãy khuyên chúng ta

       Quăng bỏ hết cỏ, củi và nước ngay

          Vì phía trước có đầy những thứ

          Chúng ta cần tích trữ để mang.

              Nhưng các bạn ! Chớ vội vàng

       Người này chẳng phải họ hàng, bà con

          Không phải bạn, hãy còn xa lạ

          Chớ vội tin, quăng cả thứ cần

              Ta cứ tích trữ dùng dần

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  469

 

       Khi có thứ mới, quăng phần cũ hư ”.

 

          Sự sáng suốt cũng như tư cách

          Của trưởng đoàn đã vạch rõ lên

              Mọi người đồng thuận ý trên

       Không quăng chi cả, lòng bền chẳng lơi.     

          Đến cung trạm nghỉ ngơi thứ nhất

          Thì quả thật chẳng thấy có mưa

              Không nước, cỏ cho ngựa, lừa

       Chẳng cây, chẳng một mẩu thừa củi khô.

          Dẹp âu lo,  đoàn người đi tiếp

          Qua sáu trạm nghỉ mệt dọc đường

              Thấy toàn vắng vẻ thê lương

       Chẳng cỏ, củi nước ; quãng đường trống không

          Trạm thứ bảy, họ đồng trông thấy

          Dấu vết đoàn thương mãi đi đầu

              Vương vải xương trắng dãi dầu

       Của người, bò, ngựa… lâm vào nạn tai

          Đã bị loài Dạ-xoa ăn thịt

          Do thiểu trí, mờ mịt cả tin.

      

              Mọi người thấy vậy cả kinh ,

       Trưởng đoàn giải thích sự tình như sau :

 

   –  “ Này các bạn ! Do vào lãnh đạo,

          Người trưởng đoàn khờ khạo, ngu si  

              Hướng dẫn mà thiếu nghĩ suy

       Cho nên tất cả đã vì ông ta

          Đều mạng vong rất là oan uổng.

 

          Các bạn hãy quăng xuống thứ gì

              Ít có giá trị mang đi

       Hãy lầy những thứ còn y, đắt tiền

          Của đoàn trước gặp liền tai biến

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  470

 

          Đều chết cả, bỏ chuyến hàng đây ”.

       

              Những người đánh xe đoàn này     

       Vâng theo chỉ dẫn thẳng ngay, làm liền

          Lấy nhiều vật đắt tiền, giá trị

          Chất lên xe,  trực chỉ lên đàng

              Qua bãi sa mạc an toàn

       Vì được dẫn bởi Trưởng đoàn thông minh.

 

          Này Tôn Chủ ! Hành trình tri thức

          Người ngu si quả thực lâm vào

              Tình cảnh hoạn nạn khổ đau

       Vì đã tìm kiếm đời sau mê lầm

          Thiếu suy tư, giống nhằm ví dụ

          Mà Tôn Chủ vừa mới nghe qua,

              Trưởng đoàn vô trí tin tà         

       Nên bị nạn bởi Dạ-xoa biến hình.

          Những ai thường dễ tin, nhẹ dạ

          Tin bất cứ điều đã nghe qua

              Sẽ gặp hoạn nạn như là

       Đoàn người tin ở Dạ-xoa gạt lừa.

 

          Này Tôn Chủ ! Hãy chừa bỏ hẳn

          Ác tà kiến, sẽ dẫn ngài vào

              Đau khổ, bất hạnh dài lâu ”.

 

24. –“Tôn giả Ca-Diếp ! Mặc dầu ở đây

          Những biện luận của ngài như thế

          Tôi không thể từ bỏ kiến tà

              Vì Quốc Chủ Kô-Sa-La

       Ba-Sê-Na-Đí ngài là Đại Vương

          Cùng các vua bốn phương đều biết

          Về tri kiến cá biệt của tôi :

              ‘Ba-Da-Si vua này thời

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  471

 

       Đã có tri kiến : không đời sau đâu,

          Không có nào hóa sinh các loại,

          Làm thiện ác cũng khỏi trả vay’.

              Xưa nay tôi vẫn chấp vào

       Tri kiến như vậy, không sao đổi dời.

 

          Ác tà kiến nếu thời từ bỏ

          Thì sẽ có sự phê bình tôi :

             ‘Vua Ba-Da-Si thật tồi !

       Ngu si thấp kém, chấp nơi sai lầm’.

          Vì trong tâm phát sinh tức giận

          Vì tự ái pha lẫn bất bình

              Lửa gạt người, tự dối mình

       Tôi phải chấp chặt vô minh kiến tà ”.

 

25. – “ Này Tôn Chủ ! Kể ra ví dụ

          Người có trí nhờ dụ hiểu nhanh

              Thuở xưa có một người dân

       Nuôi heo thu lợi để dần khả quan 

          Rồi một hôm, từ làng mình ở

          Đến làng khác cách trở, xa xôi

              Thấy đống phân đã khô rồi

       Đã bị quăng bỏ ở nơi đường làng

          Thấy như vậy, vội vàng gã nghĩ :

         ‘Đống phân khô này bị quăng ra

              Có thể cho đàn heo ta

       Làm thức ăn cũng được qua vài ngày,

          Vậy ta hãy mang ngay đống ấy’.

          Rồi y lấy áo choàng của y

              Gói đống phân lại tức thì

       Đội trên đầu gã, rồi đi trở vế.  

          Bỗng cơn mưa tứ bề giáng xuống

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  472

 

          Gã luống cuống, nhưng vẫn bước đều

              Phân bị mưa thấm ướt nhiều

       Chảy xuống thành giọt thuận chiều trôi mau

          Từ trên đầu đến chân tay gã

          Đều lem luốc và tỏa mùi hôi.

     

              Mọi người thấy cảnh lôi thôi

       Hỏi rằng : “ Ông đã điên rồi hay sao ?

          Lý do nào đội phân chảy ướt

          Làm lem luốc, hôi hám cả người ? ”.

              Người ấy tức giận trả lời :

     “ Các ngươi mới thật là người khùng điên !

          Nhờ phân này heo liền no bụng

          Nên ta mang cho chúng để ăn ”.

 

              Cũng vậy, Tôn Chủ vẫn hằng

       Chấp chặt tri kiến, càng tăng ác dần

          Chẳng khác gã đội phân ướt chảy,

          Ác kiến hãy từ bỏ cho mau

              Chớ để chúng đưa ngài vào

       Con đường bất hạnh, khổ đau lâu dài ”.

 

26. – “ Thưa Tôn Giả ! Dù ngài nói thế

          Tôi không thể từ bỏ điều này

              Là ác tà kiến xưa nay,

       Vì nếu tuyên bố bỏ ngay kiến tà

          Mọi người sẽ quay ra chê trách :

         ‘Ba-Da-Si thật rất ngu si

              Kém thông minh, chẳng ra chi !

       Chấp kiến sai lạc vào tri kiến tà’.

          Nếu sự thể xảy ra như vậy

          Vì tự ái, tức giận phát sinh

              Lừa gạt người, tự dối mình

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  473

 

       Tôi phải chấp chặt vô minh kiến tà ”.

 

27. – “ Này Tôn Chủ ! Đây là ví dụ

          Những người trí nhờ dụ hiểu nhanh

              Thuở xưa ở một thị thành

       Các người đánh bạc đua tranh lọc lừa

          Dùng xúc xắc ăn thua canh bạc.

          Một con bạc thua mãi, bất bình

              Ngậm xúc xắc vào miệng mình

       Mỗi lần thua, nguyện thần linh hộ trì.

 

          Con bạc khác tức thì nghĩ ác

          Liền nói với con bạc kể trên :

             ‘Này bạn ! Muốn được vận hên 

       Đưa tôi tế lễ, trở nên thắng hoài’.

          Con bạc này liền đưa xúc xắc

          Cho người kia chẳng thắc mắc gì.

              Người kia cầm lấy mang đi

       Đến chỗ vắng vẻ, tức thì bôi lên

          Các xúc xắc nói trên, thuốc độc

          Rồi trả lại, đôn đốc người này :

            “ Này bạn ! Các xúc xắc đây !

       Hãy chơi tiếp tục, lìa rày vận đen ”.

          Con bạc ấy nghe bèn cầm lấy

          Đổ xúc xắc nhưng mãi vẫn thua

              Người ấy theo thói quen xưa

       Ngậm con xúc xắc vừa thua vào mồm.

        

          Con bạc kia vẫn ôm dạ thú

          Tìm cách hại đối thủ thật sâu

              Thấy y ngậm xúc xắc lâu

       Nham hiểm, gã mới tìm câu nói rằng :

 

      “ Con người không biết nguyên nhân

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  474

 

        Con xúc xắc đó đã hằng được thoa

        Bằng loại thuốc độc thấm qua

        Sẽ bị đốt cháy dần dà ruột gan.

        Con bạc ác độc tính toan !

        Ngươi phải đau đớn nguy nan vô cùng ”.

 

          Này Tôn Chủ ! Ngài dùng lời ấy

          Cũng giống vậy, như kẻ ngậm qua

              Xúc xắc đã ngấm độc thoa.

       Tôn Chủ hãy bỏ ác tà kiến mau

          Chúng sẽ đưa ngài vào đau khổ

          Đưa vào chỗ bất hạnh lâu dài ”.

 

28.     – “ Dẫu Tôn Giả Ca-Diếp ngài

       Có nói như vậy, tôi nay bền lòng

          Không từ bỏ trong vòng tri kiến :

          Không đời sau ; không chuyện hóa sinh

              Hành vi thiện ác của mình

       Chẳng có quả báo – đinh ninh ý này.

          Nếu tôi nay bỏ đi tà kiến

          Mọi người sẽ có chuyện phê bình :

             ‘Ba-Da-Si kém thông minh

       Ngu si chấp kiến vô minh sai lầm’.

          Vì tức giận và nhằm lừa gạt

          Vì tự ái với các sai lầm

              Cho nên tôi vẫn âm thầm 

       Chấp chặt tà kiến trong tâm của mình ”.

 

29. – “ Này Tôn Chủ ! Thuyết minh ví dụ

          Người có trí nhờ dụ hiểu xa

              Thuở xưa có một quốc gia

       Dời đô đến một nơi xa, thịnh cường.

          Hai người bạn cùng đương bàn luận :

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  475

 

     – “ Bạn thân mến ! Vì muốn khả quan

              Chúng ta hãy kíp dời sang

       Nơi kinh đô mới an toàn, thịnh sung ”.

 

          Hai người cùng đi sang chỗ mới

          Trên đường đi, họ tới một làng

              Thấy đống cây gai bên đàng

       Một người thấy vậy vội vàng nói ngay :

     – “ Đống cây gai bị người quăng bỏ

          Hãy nhóm lại thành bó mỗi người 

              Chúng ta sẽ mang đến nơi 

       Chỗ chúng ta ở khi dời nhà sang ”.

 

          Người bạn đường vội vàng thực hiện

          Rồi hai người cùng tiến lên đường

              Đi đến một làng địa phương

       Họ thấy quăng bỏ bên đường nơi đây

          Đống giây gai hãy còn tốt, chắc

          Người thứ nhất nói với bạn đường :

         – “ Đống giây gai bỏ bên đường

       Đúng với điều kiện ta đương cũng cần

          Vậy chúng ta hãy phân nhau lấy

          Rồi bó lại hai bó cây gai ”.

 

              Nhưng ý người bạn đường này

       Anh ta không muốn đổi thay làm gì :

     – “ Này bạn thân ! Hãy tùy ý bạn.

          Nhưng với tôi, đã mãn nguyện rồi

              Đống gai buộc kỹ của tôi

       Mang từ xa lại, chẳng dời đổi đâu ! ”.

          Người thứ nhất quăng vào bụi cả

          Đống cây gai anh đã mang đi.

              Bó giây gai lại tức thì

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  476

 

       Rồi vác bó ấy cùng đi theo mình.

          Trên hành trình hai người tiếp bước

          Ngày hôm sau đến được một làng

              Trông thấy quăng bỏ bên đàng

       Nhiều vải gai mới, loại hàng họ ưa. 

          Người thứ nhất khi vừa trông thấy

          Đề nghị lấy, bỏ lại giây gai

              Người này thành thật giải bày :

  – “ Vải gai là loại ta hay dùng xài

          Là thành phẩm từ giây gai đó

          Giây gai có do từ cây gai

              Nay ta được thành phẩm này

       Rất là hữu ích, đỡ bày dệt ra ”.

 

          Nhưng người kia vẫn là cố chấp

          Cứ khăng khăng theo rập ý riêng

              Bó cây gai gã giữ nguyên

       Không muốn vất bỏ, mang liền một bên.

          Người khôn ngoan nói trên vất bỏ

          Bó giây gai trước đó đã mang

              Lấy vải gai bó sẵn sàng

       Rồi anh ta đội, lên đàng hân hoan.

 

          Họ đi ngang nhiều làng khác nữa

          Lại thấy bỏ lần lựa, như là :

              Giây sô-ma, vải sô-ma

       Cây bông rồi vải bôngvà sắt, gang

          Nhiều đồng, thiếc, bạc, vàng quăng bỏ

          Người khôn bỏ những thứ rẻ tiền

              Lần lượt đổi thứ đắt tiền

       Cuối cùng bỏ hết, lấy nguyên bọc vàng.

 

          Còn người kia vẫn mang, không bỏ

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  477

 

          Bó cây gai đã có đầu tiên.

              Khi về đến nhà bình yên

       Vợ con, cha mẹ, bạn hiền người khôn

          Rất sung sướng vì chồng con họ

          Đem vàng về, giàu có, hân hoan

              Gia đình hạnh phúc, an nhàn.

       Còn người thiểu trí vác toàn cây gai

          Về đến nhà, ai ai cũng chán

          Vì bó gai chẳng đáng mấy tiền

              Vợ con, cha mẹ, bạn hiền

       Không được vui vẻ, buồn phiền chồng, con

          Nên người ấy chẳng còn hoan hỷ

          Mất hạnh phúc vì ý sai lầm.

 

              Tôn Chủ ! Ngài cũng mê tâm

       Giống như kẻ chỉ ôm chầm bó gai.

          Rất mong ngài bỏ tà ác kiến

          Chúng chỉ khiến bất hạnh, khổ đau ”. 

 

30.      – “ Thưa Tôn Giả ! Ngay từ đầu

       Ví dụ Tôn Giả đưa vào biện minh

          Con thật tình rất là thỏa mãn

          Rất hoan hỷ lời giảng đủ đầy

              Nhưng con muốn được nghe ngài

       Với lời minh triết, thẳng ngay trình bày.

          Con xem ngài như người đối lập

          Để học tập thêm những điều hay.

 

              Thưa Tôn Giả ! Vi diệu thay !

       Như người dựng vật lăn quay ngã nằm

         Chỉ hướng kẻ sai lầm lạc lối

          Đem đèn sáng vào tối như bưng

              Để ai có mắt mở bừng

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  478

 

       Có thể thấy được sáng trưng sắc màu

          Cũng như thế, nhiệm mầu Chánh Pháp

          Được Tôn Giả giải đáp, trình bày.       

 

              Con xin quy ngưỡng từ nay

       Quy y Đức Phật, nương ngay Pháp mầu

          Quy y Tăng, thanh cao đức cả

          Nối tiếp nhau hoằng hóa Pháp môn

              Mong Tôn Giả nhận cho con

       Được làm đệ tử, vun tròn thiện duyên

          Xin phát nguyện vẹn tuyền ngưỡng phục

          Kể từ nay đến lúc lìa đời.

              Con xin y chỉ vào nơi

       Uy đức Tôn Giả, mọi thời đáng nương.

 

          Thưa Tôn Giả ! Con đương tính mãi

          Muốn tổ chức một Đại Tế Đàn

              Xin ngài chỉ dẫn rõ ràng

       Để con được hưởng phúc an lâu dài ”.

 

31. – “ Này Tôn Chủ ! Nếu ngài thực hiện

          Tế Đàn khiến giết hại chúng sanh  

              Trâu, bò bị giết đã đành

       Những người tham dự chẳng lành hành vi :

          Tà kiến, tà tư duy, tà ngữ,

          Tà nghiệp dữ, tà mạng đành rành

              Tà tinh tấn, tà niệm sanh

       Cùng với tà định thực hành lầm sai.

          Những người này đến Đàn dự lễ

          Thì không thể đem quả báo nào

              Lợi ích không được lớn lao

       Danh tiếng, quảng bá không sao rộng truyền.

 

          Này Tôn Chủ ! Có liền ví dụ

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  479

 

          Một nông phu lam lũ cấy cày

              Một hôm đem hạt giống này

       Vào rừng và chọn nơi đây gieo trồng

          Mảnh đất không cày bừa, cằn cỗi

          Không màu mỡ, đá sỏi lộn trên

              Những gốc cây chưa đào lên

       Người ấy gieo hạt trên nền đất đây.

 

          Những hạt này hoặc vì hư sứt,

          Bị thúi mục, gió, nóng, trái mùa,

              Điều kiện bất lợi, không mưa…

       Vậy hạt giống ấy có thừa cơ lên

          Phát triển nên sum suê hoa lá ?

          Y có đạt kết quả nhiều không ? ”.

 

        – “ Thưa Tôn Giả ! Dĩ nhiên không !

 

 – “ Tôn Chủ ! Cũng vậy. Tại trong Tế Đàn

          Giết trâu, bò, giết sang dê, lợn

          Hoặc sẵn trớn, giết hại nhiều loài.

              Những người tham dự Tế đài

       Hành vi tà ác có đầy thân, tâm

          Tế Đàn ấy phải ngầm hiểu thấu :

          Không đem lại quả báo lớn lao

              Không có lợi ích lớn nào

       Danh tiếng, quảng bá không sao rộng truyền.

 

          Này Tôn Chủ ! Còn duyên tổ chức

          Đại Tế Đàn hết sức tịnh thanh

              Không hề giết hại chúng sanh

       Trâu, bò, dê, lợn hay sanh vật nào.

          Những ai vào Tế Đàn tham dự

          Có chánh kiến, chánh ngữ, chánh tư,

              Chánh nghiệp, chánh mạng an như

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  480

 

       Chánh tinh tấn, chánh niệm từ nội tâm

          Cùng chánh định ; cao thâm giới đức

          Tế Đàn này quả thực lợi nhiều

              Quả báo lớn, danh tiếng nhiều

       Quảng bá rộng lớn, khắp đều biết qua.

 

          Này Tôn Chủ ! Như là ví dụ

          Nông phu theo thời vụ cấy trồng

              Thửa đất cày bừa đã xong

       Đất này màu mỡ, lại trong thuận mùa

          Gieo trồng xuống gặp mưa thấm kỹ

          Hạt giống tốt, không bị hư nhiều

              Không bị thúi mục, gió đều

       Không quá nóng bức, thuận chiều nắng mưa

          Vậy hạt giống có thừa cơ hội

          Phát triển trội, hoa lá sum suê

              Và người nông phu thu về

       Kết quả đạt được tràn trề phải không ? ”.

 

   – “ Thưa Tôn Giả ! Người nông phu ấy

          Sẽ gặt hái kết quả dồi dào ”.

 

         – “ Tôn Chủ ! Tại Tế Đàn nào

       Không giết sinh vật, loài nào cũng tha

          Trâu, bò, dê, heo, gà… các loại

          Cầm thú khác cũng khỏi chết oan.

              Những ai tham dự Tế Đàn

       Sống đời chân chánh, nghiêm trang giới điều,

          Tế Đàn ấy được nhiều quả báo

          Lợi ích lớn ; quảng cáo rộng sâu ”.

 

32.           Thế rồi chỉ vài ngày sau

       Vua Ba-Da-Sí bắt đầu lo toan

          Truyền bố thí cúng dàng các vị

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  481

 

       Nào Sa-môn, Phạm-chí, người nghèo

              Người vô gia cư, ăn theo

       Hoặc các hành khất, cũng đều như nhau.

          Các thức ăn được mau mang tới

          Như cháo với đồ ăn dư còn.

              Vải thô với viền hình tròn

       Những thứ vật thí không ngon, rẻ tiền.

          Út-Ta-Ra (1) thanh niên bị sót

          Sau cuộc thí, liền thốt ngạo liền :

            “ Với sự bố thí mãn viên,

       Ta chỉ gặp được hiện tiền đời nay

          Ba-Da-Si vua này một kiếp

          Nhưng không gặp kế tiếp đời sau ”.

 

              Vua Ba-Da-Si nghe tâu

       Từ cận thần nọ, liền mau cho mời

          Út-Ta-Ra đến nơi cung điện,

          Hỏi chàng ta về chuyện xảy ra :

          – “ Có phải ngươi nói ngạo là :

       Với cuộc bố thí của ta hiện thời

          Ngươi chỉ gặp ta đời hiện tại

          Nhưng không tái gặp nữa đời sau ? 

              Ngươi nói như vậy tại sao ? ”.

 

 – “ Thưa Tôn Chủ rõ : Nhìn vào việc trên

          Việc bố thí không nên tranh cãi

          Nhưng thức ăn phế thải, cháo hoa

              Thức ăn chính ngài tránh ra

       Chân không muốn đụng nữa là đem ăn.

          Vải thô với hình trăng tròn đấy 

          Loại vải ngài cũng ngại đụng chân

    _______________________________

    (1) :  Thanh niên tên  Uttàra .

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  482

 

              Huống nữa là mặc vào thân.

       Nhưng ngài là vị nhân quân cõi trần

          Mà chúng tôi vẫn hằng kính mến.

          Như thế nào đưa đến phối điều

              Giữa cái kính mến thân yêu

       Với cái gì chẳng thân yêu, thưa ngài ? ”.

 

    – “ Út-Ta-Ra thẳng ngay thân mến !

          Hãy đem đến phân phát thức ăn

              Món ăn như ta vẫn ăn,

       Và đem phân phát những phần vải tơ

          Loại vải ta hiện giờ đang mặc ”.

 

          Út-Ta-Ra lòng rất hân hoan

              Thực hiện bố thí vẹn toàn

       Như lời Tôn Chủ đã ban lệnh truyến.

 

* * *

          Ba-Da-Si vì duyên bố thí

          Không hoàn bị và không tự tay

              Không chú tâm trong việc này

       Đồ ăn phế thải cũng bày thí chung.

          Khi thân hoại mạng chung, sinh lại

          Nhập chúng với Tứ Đại Thiên Vương

              Ở trong cung điện xa phương

       Sê-Ri-Sa-Ká (1) – cung thường trống không.

 

          Còn thanh niên với lòng bố thí

          Rất hoàn bị, tự tay mình làm       

              Có suy tư, có chú tâm

       Vật thí trong sạch, lòng thầm hỷ hoan.

          Sau khi chết, sinh sang Đao Lợi  

          Nhập chúng với các vị Chư Thiên

    _______________________________

    (1) :  Cung điện cõi trời  Serisaka .

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  483

 

              Cõi trời Tam Thập Tam Thiên

       Thọ hưởng quả báo phước duyên đã làm.

 

33.      Ngài Tôn giả Ga-Văm-Bá-Tí (1)

          Tức Ngưu Chủ (1), thường nghỉ trưa nơi

              Cung điện trống không mọi thời

       Sê-Ri-Sá-Ká – nghỉ nơi cung này

          Nhưng hiện nay có vì Thiên tử

          Ba-Da-Si hiện trú nơi đây,

              Thiên tử vội đi đón ngài

       Đảnh lễ Tôn-giả, đứng ngay bên ngài.

          Tôn-giả hỏi : “ Là ai đó vậy ? ”.

 

     – “ Bạch Tôn-giả ! Chính tại cung này  

              Con : Ba-Da-Si sinh ngay  

       Hiện tại đang ở nơi đây một mình ”.

 

     – “ Này Hiền-giả ! Hành trình lưu chuyển

          Trước kia ngươi tà kiến chấp vào :

              Không hóa sinh, không đời sau

       Không có quả báo đàng sau ác, lành ? ”.

 

     – “ Bạch Tôn-giả ! Quả tình con đã

          Ác tà kiến quái lạ chấp qua

              Nhờ Tôn-giả Káp-Sa-Pa

       Con đã tự thoát ly ra khỏi liền ”.

 

    – “ Còn thanh niên Út-Ta-Ra đó

          Trong cuộc thí bị bỏ sót này,

              Thác sinh ở đâu hiện nay ? ”.

 

 – “ Kính bạch Tôn-giả ! Người này vô tham   

          Hưởng phước do việc làm trong sạch

          Đã bố thí một cách hoàn toàn

    _______________________________

    (1) : Tôn giả Thánh Tăng  Gavampati - Ngưu-Chủ .

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  484

 

              Tự tay làm, rất hân hoan

       Suy tư chính chắn, sẵn sàng, chú tâm

          Các vật thí không nhằm phế thải

          Khi thân hoại, nhập chúng chư Thiên

              Đao Lợi – Tam thập tam thiên.

       Còn con, do tạo phước duyên không nhiều

          Các vật thí loại đều phế thải

          Không chú tâm mà lại chẳng suy

              Sau khi thân hoại, sinh đi

       Cung điện trống rỗng – Sê-Rì-Sa-Ka

          Tứ Thiên Vương, nơi là Thiên giới 

          Nhưng sống với cô độc, không ai.

 

              Kính mong Tôn giả quan hoài

       Sự kiện như vậy, xin ngài từ bi

          Về trần gian hãy vì phước họa

          Dạy mọi người kết quả việc làm :

              Khi bố thí, tự tay làm

       Cách làm hoàn bị, chú tâm, vui lòng

          Bố thí với đồ không phế thải

          Có như vậy, sau lúc mạng chung

              Mới được phước lớn sinh cùng

       Chư Thiên Đao Lợi thiên cung hưởng nhàn.

 

 34.     Ngài Tôn giả Ga-Văm-Bá-Tí

          Đi vào trong thế giới loài người

              Vì sự lợi ích cho đời

       Vì sự ủy thác, nói lời như sau :

 

        “ Hãy bố thí trước, sau hoan hỷ

          Tự tay mình bố thí, cúng dường

              Có suy tư, chú tâm thường

       Vật thí trong sạch và đương sẵn sàng

Trường Bộ - (Tập 2) Kinh 23 : TỆ TÚC (Pàyàsi ) * MLH  –  485

 

          Không phải là đồ đang phế thải

          Vì như vậy phước chỉ tí ti.

              Như Tôn Chủ Ba-Da-Si

       Thí không hoàn bị, không suy tư gì

          Không tự tay mang đi bố thí

          Đồ phế thải, cụ bị tầm thường

              Sau khi thân hoại, lên đường

       Sinh đến Tứ Đại Thiên Vương cõi trời

          Cung điện trống là nơi y tới

          Của Thiên giới Sê-Rí-Sa-Ka.

 

              Còn thanh niên Út-Ta-Ra

       Cuộc thí Tôn Chủ bỏ qua không màng,

          Nhưng do chàng tự tay bố thí

          Thí hoàn bị, lại có suy tư

              Vật không phế thải, không hư

       Trong sạch bố thí do từ thành tâm

          Sau mạng chung, sinh nhằm Thiên giới

          Cõi Đao Lợi – Tam thập tam thiên

              Nhập chúng đông đảo chư Thiên

       Thọ hưởng phước báo do duyên chí thành ”./-

 

        Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật  ( 3 L )

 

 

*

*   *

 

(  Chấm dứt Kinh 23 : TỆ TÚC   –  Pàyàsi-sutta  )

 

 

 

-  HẾT TẬP  II  -

 

          Thi Hóa  Trường Bộ Kinh  ( Tập II )          *  MLH  –  486

 

 

 

KINH SÁCH THAM KHẢO :

 

  – TRƯỜNG BỘ KINH  

                                       ( Hòa Thượng Thích Minh Châu  dịch )

 

  – ĐỨC PHẬT và PHẬT PHÁP 

          [ The BUDDHA and  HIS TEACHINGS ]    

                      ( Hòa Thượng NARADA - Phạm Kim Khánh dịch )

 

  –. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT TỔ CỐ-ĐÀM

                                               ( Mahà Thong Kham Medhivongs )

 

  –  THIỀN TỨ NIỆM XỨ - MINH SÁT TUỆ

     ( Hòa Thượng Thiền Sư Giới Nghiêm  – Thitasìlo Mahàthero )

 

  – MI-TIÊN VẤN ĐÁP  - MILANDAPANHÀ

     ( Hòa Thượng Giới Nghiêm – Thitasìlo Mahàthero  soạn dịch )

 

  –  PHẬT HỌC QUẦN NGHI      

             ( HT. Thích Thánh Nghiêm . Thầy T. Minh Quang dịch )

 

  – ĐẠI TỰ ĐIỂN TIẾNG VIỆT 

      ( Nguyễn Như Ý  chủ biên - NXB Văn Hóa Thông Tin  VN )

 

  – TƯ TƯỞNG XÃ HỘI trong Kinh Điển PHẬT GIÁO

     NGUYÊN THỦY   -  HT. Thích Chơn Trí ( Nguyên Siêu )

 

  – PHẬT GIÁO NAM TÔNG tại ĐÔNG NAM Á

                                              ( Giáo sư Trần Quang Thuận )       

 

  – PHẬT GIÁO CHÁNH TÍN    ( HT. Thích Trí Nghiêm )

 

  – Tìm hiểu & Học tập KINH PHÁP CÚ Tập I

                        ( Cư-sĩ  THIỆN NHỰT  phiên dịch và ghi chú )

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                      Phần

 

PHỤ LỤC

 

 

 Vở Kịch Thơ lịch sử :

“ Thăng Long – Xuân Chiến Thắng”.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  488                        

 

 

Kịch Thơ Lịch Sử :

 

THĂNG LONG - Xuân Chiến Thắng

 

                                                       HTr. MAI LẠC HỒNG  soạn  .

 

* *  *

LỜI DẪN CHUYỆN :

 

    Lịch sử Việt Nam đã có những anh hùng kiệt xuất , trong đó Vua Quang Trung - Nguyễn Huệ là một thiên tài quân sự xuất chúng, chưa hề thua trận. Vào Nam đánh tan 20 vạn quân Xiêm (Thái Lan - do Nguyễn Ánh - vua Gia Long sau này - cầu viện ) tại Rạch Gầm, Xoài Mút ( gần Mỹ Tho bây giờ ).  Ra Bắc đánh tan 20 vạn quân Thanh ( do vua Lê Chiêu Thống cầu viện ) dành lại chủ quyền cho dân tộc. Với lối hành quân thần tốc, sách lược thần kỳ, chưa đánh đã biết mình sẽ thắng và đã chuẩn bị những chương trình hậu chiến ngay lúc hành quân. Sự trọng dụng nhân tài và sự cải tổ việc cai trị, dùng chữ Nôm thay thế chữ Hán trong cả nước… của Vua cũng là việc đáng trân trọng. 

 

    Đáng tiếc thay ! Anh hùng mệnh bạc ! Trong lúc công cuộc chấn hưng đất nước đang lên cao độ thì Vua Quang Trung đột ngột từ trần lúc mới 40 tuổi đời. Nhiều sử-gia cho rằng nếu Vua Quang Trung sống lâu hơn thì Việt Nam ta có lẽ không thua gì Nhật Bản canh tân sau thời Minh Trị Thiên-Hoàng. 

 

   Vở kịch thơ lịch sử : “Thăng Long – Xuân Chiến Thắng” phần nào gợi lại một chiến công oai hùng của dân tộc dưới sự chỉ huy của vị Anh hùng xuất thân “áo vải cờ đào”Quang Trung - Nguyễn Huệ. 

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  489                        

 

CÁC VAI :

 

  –  Vua Quang Trung.             –  Vua Lê Chiêu Thống.

  –  Thị Lang Ngô Thì Nhậm.  –  Thái Hậu nhà Lê.

  –  Đô-đốc Ngô Văn Sở.         –  Tổng Đốc Tôn Sĩ Nghị.

  –  Đô-đốc Bùi Thị Xuân.       –  Thang Hùng Nghiệp.

  –  Quan trung trực nhà Lê.     –  Quan xu thời triều mới.

  –  Quân hầu.                           –  Quân báo.

______________________________

 

CẢNH  1 :

 

( Cảnh Triều đình với ngai vàng chơ vơ. Vua Chiêu Thống ngồi

bên bệ uể oải. Thái Hậu đi đi lại lại bồn chồn )

 

* LÊ CHIÊU THỐNG :

 

    Thưa Mẫu Hậu ! Thần nhi vô cùng chán ngán

    Cảnh làm Vua mà chẳng chút uy quyền ! 

    Đến nỗi Sứ lân bang cũng chẳng nể chẳng kiêng.

    Ai đời mỗi buổi sáng Vua lại phải thân hành

                                                                    chầu chực,

( Nhìn quanh, rồi nói tiếp )

 

    Nhìn cung điện đây, con lại càng thêm uất ức,

    Chỗ thiết triều mà nay lại là chỗ ở của Lưỡng Quảng

                                                        Tổng Đốc đại nhân !

    Mẹ con ta muốn sớm đánh Tây Sơn, nhưng

                                             Tôn Sĩ Nghị vẫn bình chân,

    Vui suốt sang thâu đêm, đến giờ này vẫn chưa

                                                                           tỉnh giấc !

* THÁI HẬU :

    Này Duy Kỳ ! Mẹ biết Vương nhi nỗi lòng chồng

                                                                                chất,

    Từ thuở ấu thơ, con đã hay sợ sệt lo buồn,

    Nỗi phập phồng vì Phủ Chúa Trịnh cứ rình rập luôn  

                                                                                 luôn,

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  490                        

 

    Giám sát chặt Hoàng-tộc họ Lê từng ly từng tí.

    Nhưng nay con đã lên ngôi bĩnh trị,

    Thay  nội-tổ con là Hiển Tông Hoàng-Đế Tiên Vương.

    Là bậc Quân Vương, con chớ khá coi thường,

    Phải luôn xứng đáng là bậc đứng đầu trăm họ.

    Dù nay phải trải qua muôn ngàn gian khó,

    Nhưng con phải kiên cường giữ thể thống một vì Vua.

    Trong cơn dầu sôi lửa bỏng, quyết định hơn thua

    Ta đã phóng lao, đành theo lao cho trót.

    Mấy ngày qua, mẹ vô cùng đắng cay chua xót,

    Nghe phong phanh dân chúng đang phỉ nhổ

                                                                  mẹ con ta,

    Họ bảo mẹ con ta đã cõng rắn cắn gà nhà,

    Cam thân tôi mọi, rước voi về giày mã tổ !  

    Nhưng nay ta chỉ còn biết cậy vào đại quân Thanh

                                                                        bảo hộ,

    Dựa vào uy quyền của Tôn Sĩ Nghị Tổng Đốc

                                                                    đại nhân,

    Hy vọng họ sẽ giúp cho chúng ta vượt qua mọi

                                                           nỗi phong trần,

    Diệt tan thảo khấu Tây Sơn, qui giang sơn về

                                                                     một mối.

    Chỉ hận cô của con… công chúa Ngọc Hân lầm

                                                             đường lạc lối, 

    Giúp rập chồng, tên quốc-tặc Nguyễn Huệ

                                                     Bắc Bình Vương…

* CHIÊU THỐNG :

    Mẫu Hậu ơi ! Nói chi cho thêm nỗi đoạn trường

    Nay xã-tắc đảo điên, khí số nhà Lê đã đến hồi

                                                                  cùng cực,

    Bản thân con cũng là vị vua vô tài kém đức,  

    Thôi cũng đành mặc cho Con Tạo chuyển xoay !

    Hy vọng một ngày mai. . .

 

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  491                        

                      

( Có tiếng đằng hắng của Tôn Sĩ Nghị làm cho mẹ con

Lê Chiêu Thống giật mình )

 

* TÔN SĨ NGHỊ :

                       . . . Hầy ! Chưa chi mà đã quá nửa ngày,

    Vừa mới thức giấc mà mặt trời vừa đúng ngọ.

 

( Chợt nhìn thấy mẹ con Chiêu Thống )

 

    Ồ ! Xin lỗi Thái Hậu !  Xin lỗi Tự Quân công khó,

    Đã đợi chờ Bản Soái chốn trung quân.

    Đêm qua Bản Soái đã quá chén cùng các mỹ nhân.

    Ôi ! Gái nước Việt thật tuyệt vời tuyệt sắc … !

 

( Ngưng một lát, nhìn Thái Hậu cười khả ố )

 

    Đến như Thái Hậu đây mà vẫn còn diễm kiều xuân sắc

    Đáng tiếc thay, hãy còn trẻ mà đã mẹ góa con côi…

 

* THÁI HẬU :

    Thưa Đại-nhân ! Mẹ con chúng tôi bạc phần vì vận

                                                                     nước nổi trôi,

    Nên mới cầu viện Thanh Triều, mong thoát qua cơn

                                                                            gió sóng,

    Là Tổng Chỉ Huy Thanh-binh, xin ngài nên cẩn trọng,

    Bậc trượng phu không nên lộng ngữ hí ngôn,

    Mẹ con chúng tôi hàng ngày chầu chực trước cung

                                                                                  môn,

    Mong Tổng Đốc Đại-nhân sớm đánh Tây Sơn, diệt

                                                               trừ Nguyễn Huệ.

* TÔN SĨ NGHỊ :  ( Có vẻ thẹn, nghiêm mặt nói )

 

    Xin Thái Hậu và Tự Quân hãy giữ an long thể,

    Hai mươi vạn quân Thanh triều đã vào đến

                                                                    Thăng Long,

    Chỉ nay mai là quét sạch hết bọn cuồng ngông .

    Lũ chết nhác, vừa thấy binh mã Thiên-triều đã trốn 

                                                            chạy về Tam Điệp.

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  492                        

 

    Nay đã gần hết năm, đến sang Giêng ra quân còn kịp,

 

( giọng ngạo nghễ )

    Hãy để cho bọn Tây Sơn thêm vài tháng sống còn,

    Rồi đây đại quân Thiên-triều sẽ vào san phẳng Quy

                                                                                Nhơn,

    Bắt sống Nhạc, Huệ, Lữ và đám loạn thần tặc tướng,

    Đáng giận thay ! tên Nguyễn Nhạc dám to gan phạm

                                                                              thượng,

    Tự xưng là Thái Đức Hoàng Đế Trung Ương,

    Phong cho em là Nguyễn Huệ làm Bắc Bình Vương,

    Em thứ hai là Đông Định Vương Nguyễn Lữ.

    Nhân Chúa Nguyễn phương Nam suy vi, chiếm 

                                                         Quy Nhơn hùng cứ,

    Chưa thỏa mãn lòng tham, còn dòm ngó Bắc Hà.   

    Nhưng nay chúng đã hết thời, vì đã có Đại-quân ta,

    Sắp hỏi tội, tiêu diệt loài giặc cỏ.

( quay qua Thái Hậu )

    Thôi Thái Hậu và Tự Quân hãy trở về Cung Vạn Thọ

    Ta đã hứa , thì… ta sẽ thực hiện nay mai,

    Hãy yên tâm ! . . .    ( cười cười )

 

* THÁI HẬU :

                  . . . Mẹ con chúng tôi xin trông cậy nơi ngài,

    Mong Tổng Đốc Đại nhân sớm cử binh hưng phạt.

 

( Tôn Sĩ Nghị vuốt vuốt râu cười nhạt, trong khi mẹ con Lê Chiêu Thống blủi thủi theo nhau bước vào trong .   Màn hạ  )

 

CẢNH  2 :

 

( Vị quan Trung trực đăm chiêu bước ra đi vòng vòng. Vị quan

Xu thời hớt hãi chạy ra )

 

* QUAN XU THỜI :

    Này Đại huynh ! Đi đâu mà đệ kêu huynh không hề

                                                                         hay biết,

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  493                        

 

    Dáng đăm chiêu như đang tư lự, băn khoăn,

    Hiện Tôn Sĩ Nghị Đại-nhân đang kêu gọi các

                                                                      Cựu Thần

    Trở lại triều trung để cùng Tự Quân luận bàn

                                                                      việc nước,

    Cớ sao Đại huynh dửng dưng, quan trường từ khước

    Vui cảnh điền viên trong nghèo túng, nhọc nhằn  ?

 

* QUAN TRUNG TRỰC :

    Nghe Quan huynh  hỏi mà ta đây mối hận càng tăng,

    Bởi không thể nhắm mắt bịt tai trước những điều

                                                                             xấu hổ,

    Nhục non sông, nhục đến cả Tiền nhận Liệt Tổ !

    Nước Nam ta từ thời lập quốc đến bây giờ

    Chưa có Vua nào hèn yếu như Lê Chiêu Thống

                                                                       nhuốc nhơ,

    Đem xã tắc giang sơn dâng vào tay quân giặc,    

    Lũ cẩu trệ nghênh ngang giữa Thăng Long “ngàn năm

                                                                            văn vật”,

    Mở miệng cú diều, sỉ nhục cả Vua Nam,

    Hạch sách đủ điều, cốt thỏa mãn lòng tham,

    Khiến đời sống người dân muôn phần khổ đau, tan nát 

    Binh tướng Thanh-triều là lũ vô cùng tàn ác,

    Lộ dã tâm xâm lược Nước Nam ta !          ( giận dữ )

    Mà cũng bởi manh tâm cõng rắn cắn gà nhà,

    Bán nước cầu vinh của mẹ con Lê Chiêu Thống !

 

* QUAN XU THỜI :  ( lộ vẻ hốt hoảng, dáo dác nhìn quanh )

 

    Chết, chết ! Đại huynh nói năng nên cẩn trọng…

    Tai vách mạch rừng, lại mang họa đến bản thân,

    Đệ cũng hiểu lẽ hưng suy, nhưng… còn đạo Quân

                                                                               Thần !

    Chúng ta đã hưởng lộc Triều Lê, nhuần ân vũ lộ,

    Nên cũng cố mà . . .

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  494                      

 

* QUAN TRUNG TRỰC :  ( mỉa  mai )

                 . . . nhắm mát bịt tai trước những điều xấu hổ,

    Như thế là đúng đạo làm người, là bậc quân-tử

                                                                            hay sao ?

    Chỉ tiếc là ta đây tuổi hạc đã cao,

    Mỏi gối chồn chân, không thể nào băng rừng

                                                                         vượt thác,

    Vào tận Phú Xuân gia nhập Tây Sơn, cùng chung

                                                                          gánh vác

    Đại sự nước nhà, đánh đuổi giặc xăm lăng.

 

* QUAN XU THỜI :

    Đại huynh ơi ! Chống lại quân Thanh là việc rất

                                                                        khó khăn,

    Binh mã Thiên-triều đóng khắp nơi, trùng trùng

                                                                        điệp điệp,

    Lại có binh mã Bát Kỳ sẵn sàng can thiệp,

    Từ Trung Quốc kéo sang ngay, sẽ đè bẹp dân ta !

    Lại lòng dân ta ly tán, chẳng thuận hòa,

    Sau bao năm tháng chiến chinh triền miên khổ đau

                                                                           tan tác !

    Chí hướng của Sĩ-phu Bắc Hà cũng mỗi người

                                                                      một khác,

    Riêng đệ đây chỉ mong tận trung báo quốc, giữ

                                                               cương thường,

    Còn việc dấn thân theo cờ nghĩa Bắc Bình Vương

    Đệ không dám, trăm lần không dám nghĩ,

    Xin cáo từ ! Chúc Đại huynh sở cầu như ý…

 

( Dáo dác nhìn quanh rồi đi vội vào. Quan Trung Trực  nhìn

theo, lắc đầu khinh bỉ )

 

* QUAN TRUNG TRỰC :

    Thật là kẻ Ngu Trung phò tá Vua hèn,

    Ngoảnh mặt làm ngơ trước vận nước rối ren !

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  495                        

 

    Chỉ chực uốn gối khom lưng trước kẻ thù chung

                                                                           dân tộc,

    Ôi ! Vận nước điêu linh ! Ôi ! Giặc thù tàn khốc !

.

( Lảo đảo đi vào.  Màn hạ )

 

CẢNH  3 :

 

[ Cảnh núi rừng Tam Điệp. Đô Đốc Ngô Văn Sở và Thị Lang

Ngô Thì Nhậm ( Ngô Thời Nhiệm ) nối bước nhau ra  ]

 

* NGÔ VĂN SỞ :

    Thưa Thị Lang ! Theo kế hoạch của ngài đã vạch,

    Chúng ta đã rút quân về trấn thủ tại nơi đây,

    Phi báo về Phú Xuân để Chúa Công định liệu, an bài,

    Tin từ Huế vừa báo ra là Chúa Công đã lện ngôi

                                                                         Cửu Ngũ,

    Chính vị hiệu, để quân dân ta có ngôi Quốc Chủ,

    Đoàn kết toàn dân  để đánh đuổi quân thù,

    Và đại quân đã lên đường, ruổi bước chinh phu,

    Có lẽ nay mai sẽ hội quân tại nơi đây : Tam Điệp.

 

* NGÔ THÌ NHẬM :  

    Thưa Đô Đốc ! Chúa Thượng Quang Trung là vị

                                                     anh hùng sáng-nghiệp,

    Ngô Thì Nhậm này rất phục Ngài về tài trí siêu phàm

    Một thiên tài quân sự, một bậc tuấn kiệt của

                                                                       Nước Nam.

  “Áo vải cờ đào”, vung gươm đứng lên trong cơn

                                                                         quốc nạn,

    Quyết dẹp nỗi bất bằng, cứu dân khỏi lầm than,

                                                                           khổ nạn,

    Cảm phục người anh hùng, Vua Lê đã gã Công-chúa

                                                                        Ngọc Hân, 

    Nương nương đã giúp cho Chúa Thượng cả về

                                                          trọng sự quốc quân.

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  496                        

 

    Chúa Thượng cũng đã nhún mình, cầu kiến La-Sơn

                                                                            Phu Tử,

    Thỉnh ý về kế sách Tế-thế Kinh-bang, vỗ an lê thứ,

    Với kế hoạch lâu dài, xây dựng một đất nước

                                                                      cường vinh, 

    Nhậm này là kẻ trí mỏng tài hèn mà cũng được Chúa

                                                                Thượng cẩn tin,

    Nên cũng nguyện dốc lòng để tận trung báo đáp.

 

( Có tiếng trong hậu trường :“Chúa Thượng giá lâm. Chư Tướng

Sĩ hãy quỳ nghinh tiếp ”. Tất cả đều quỳ. Vua Quang Trung bước

ra, theo sau là Nữ Tướng Bùi Thị Xuân )

 

* VUA QUANG TRUNG :

    Chư Tướng hãy đứng lên ! Hôm nay đã là ngày 20

                                                                   Tháng Chạp,

    Được khẩn tin, Trẫm vội điều binh thần tốc ra đây,

    Ba quân đã dãi nắng dầm sương, di chuyển suốt

                                                                      đêm ngày,

    Cờ Đại nghĩa tung bay, khắp Tướng sĩ đều một lòng

                                                                       đánh giặc,

    Với khí thế quân dân ta, chiến thắng quân Thanh

                                                            là điều nắm chắc,

    Trẫm hứa là ngày Khai Hạ, quân ta sẽ vào đến

                                                                   Thăng Long.

    Giải thoát Bắc Hà đang rên siết dưới ách cùm gông,

    Để đất nước thái hòa, dân chúng không còn lo âu

                                                                     khắc khoải,

    Chính nghĩa của Quân Dân ta vô cùng quang minh

                                                                         chính đại.

    Đánh đuổi giặc thù, cứu dân khỏi chốn lầm than !

               “ Đem đại nghĩa để thắng hung tàn,

                  Lấy chí nhân mà thay cường bạo ”.

    Ta hưng binh điếu phạt cũng chỉ là Vì Dân Khử Bạo.

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  497                        

 

    Vì tinh thần bất khuất của giống nòi Lạc Việt

                                                                dưới trời Nam !

    Đất nước bốn ngàn năm Văn Hiến, với ý chí phi phàm

 “ Dẫu cường nhược có lúc khác nhau, song hào kiệt

                                                           đời nào cũng có ! ”.

 

( Nhìn Chư Tướng một lát, rồi tiếp )

 

    Huệ này là kẻ nông dân đất Tây Sơn, vải bô lều cỏ,

    Sống trong thời buổi loạn ly, quan tham lại nhũng

                                                                           dẫy đầy,

    Không nỡ thấy dân lành đói rách, thống khổ, bi ai…

    Nên đã vung ba tấc gươm cùng bào huynh cờ đào

                                                                        dấy nghĩa,

    May được hào kiệt bốn phương cùng về tụ nghĩa,

    Hiệp lực đồng tâm xây dựng lại cơ đồ.

    Bởi lòng dân sục sôi, muốn nước nhà thoát khỏi

                                                                   họa vong nô,

    Nên Huệ này đã phải lên ngôi, để thân chinh ngự giá,

    Nay hội quân đây để chuẩn bị tiến quân bằng

                                                                         nhiều ngã,

    Vậy Chư Tướng có điều gì để nghị luận hay chăng ?

 

* NGÔ VĂN SỞ :  ( quỳ bái gối, tâu )

    Tâu Chúa Thượng ! Thần từ khi rút quân về đây, rất

                                                               lo sợ băn khoăn,

    Vì đã để mất nhuệ khí quân ta trước sự tấn công

                                                                           của giặc.

 

* VUA QUANG TRUNG :

    Đô Đố Ngô Văn Sở hãy đứng lên ! Đừng bận tâm

                                                                            tự trách,

    Ta rất tán đồng với kế hoạch trá bại lui binh,

( Nhìn Ngô Thì Nhậm )

    Có lẽ đây là kế sách của Ngô Thì Nhậm tiên sinh ?

    Muốn đốn ngã đối phương, ta cần lui vài bước ?

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  498                        

 

* NGÔ THÌ NHẬM :

    Tâu Thánh Thượng ! Trước thế giặc mạnh, chúng

                                                     thần đành dùng chước,

    Vì nhân tâm Bắc Hà ta chưa thu phục được bao nhiêu,

   Rút lui quân giả thua để giặc Thanh khinh địch tự kiêu,

    Và chúng sẽ bại trận bởi sự khinh thường đối thủ.

 

* VUA QUANG TRUNG :

    Theo binh pháp, khi nhượng bộ ôn nhu, khi kiên

                                                                     cường uy vũ,

    Kế sách của Tiên-sinh rất hợp ý Quả nhân.

    ( Quay sang Bùi thị Xuân ) :     Còn việc điều động Tượng

                                         binh của Đô Đốc Bùi thị Xuân,

    Theo kế hoạch hành binh có điều chi trở ngại ?

 

* BÙI THỊ XUÂN :

    Tâu Chúa Công ! Đúng theo chiến lược của Chúa

                                           Công, để một phen sống mái,

    Đội Tượng Binh sẽ theo ngã thượng đạo Lào, mở

                                                               hướng tấn công,

    Vượt qua miền Trung-du Bắc Hà, hướng đến

                                                                    Thăng Long,

    Tạo thế gọng kìm với các đạo quân của Đô Đốc Long,

                                                                   Đô Đố Tuyết,

    Thủy quân của ta sẽ theo sông  Nhị Hà, tạo thế

                                                           liên minh cần thiết,   

    Với trận địa liên hoàn này, quân giặc sẽ thua to.

 

* VUA QUANG TRUNG :

    Với tinh thần quyết chiến của các Tướng sĩ, ta sẽ

                                                                          không lo,

    Đuổi giặc thù ra khỏi biên cương là điều nhất định !

    Nhưng… sau khi ổn định dân tình, sửa sang

                                                                       triều chính,

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  499                        

 

    Có lẽ phải nhờ đến tài ngoại giao của Ngô Thì Nhậm

                                                                         Tiên-sinh,

    Chiến thắng, nhưng ta phải cầu hòa để đất nước được

                                                                             an bình,

    Để ta rảnh tay xây dựng nước nhà phồn vinh, cường

                                                                                 thịnh.

    Giờ đã đến lúc xuất quân theo hành trình đã định,

    Chư Tướng phải tuyệt đối tuân hành kỷ luật hành binh

    Giữ  bí mật quân cơ, bắt hết thám-tử để giặc Thanh

                                                          không thể truyền tin,

    Ngựa cất lạc, người ngậm tăm – Ta phải chuyển quân

                                                                             thần tốc.

    Truyền TIẾN BINH !

 

CẢNH  4 :

( Tôn Sĩ Nghị đứng quay lưng ra khán giả, vẻ trầm tư .

Tướng Thanh  Thang Hùng Nghiệp bước vào, quỳ nói )

 

* THANG HÙNG NGHIỆP :

    Bẩm Đại Soái ! Mạt tướng kính chúc Ngài năm mới :

    Mã đáo thành công, hoạn-lộ được hanh thông,

    Thực hiện được Thánh-ý của Thánh Hoàng, kết quả

                                                                   thành công :

    Biến An-Nam thành phiên-bang của Thiên-triều như

                                                                          kế hoạch.

 

* TÔN SĨ NGHỊ :

    À ! Thang Hùng Nghiệp tướng-quân !  Chúng ta đang

                                                   đón Xuân nơi đất khách,

    Mấy ngày qua hình như tình hình chiến sự gia tăng,

    Tiên-phong Trương Triều Long, Đề-đốc Hứa Thế

                                                                                 Hanh,

    Tả-dực Thượng Duy Thăng cùng Tướng-quân Sầm

                                                                        Nghi Đống,

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  500                        

 

    Chẳng ai có tin tức báo về, chờ đợi càng thêm vô

                                                                                 vọng,

    Bản Soái cũng chưa biết thế nào, nhưng cảm thấy

                                                                                 lo âu !

( Có tiếng reo hò bên trong hậu trường. Tôn Sĩ Nghị giật mình,

dáo dác )

    Ồ ! Có tiếng quân reo từ Thành ngoại vọng vào,

    Tướng-quân hãy ra xem, rồi trở vào đây cấp báo.  

 

( Thang Hùng Nghiệp ra một lát rồi hớt hãi vào báo )

 

* THANG HÙNG NGHIỆP :

    Bẩm Đại Soái ! Tình hình chiến sự đã vô cùng

                                                                     nguy ngập,

    Quân Tây Sơn khắp nơi đã làm chủ tình hình,

    Đồn Hà Hồi, Ngọc Hồi, Khương Thượng… đều

                                                                      đã bại binh.

    Hứa Thế Hanh, Thượng Duy Thăng, Trương Triều

                                                       Long… đều tử trận,

    Sầm Nghi Đống tướng-quân cũng đã treo đầu vì

                                                                           tủi hận,

    Xin Đại Soái hãy khẩn cấp vượt cầu phao lánh nạn 

                                                                        qua sông,

    Vì quân Tây Sơn đang ầm ầm tiến sát đến Thăng Long

    Và chúng sẽ chiếm Kinh thành không lâu nữa.

 

( Nói xong, chạy trở vào trong )

 

* TÔN SĨ NGHỊ : ( run rẩy, quay quắt )

    Ôi ! Hỏng bét ! Mộng cường chinh đà gãy đổ,

    Tả hữu đâu ! …       Sao chẳng thấy đứa nào ?!

    Thang Hùng Nghiệp củng đã cao bay xa chạy cho mau

    Bỏ lại mình ta…  Ta phải tìm đường chạy trốn.

 

( Chạy vào, trong khi mẹ con Lê Chiêu Thống cải trang

thường dân chạy ra )

 

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  501                        

 

* THÁI HẬU :

    Bớ Đại-nhân ! Chậm chân chờ chúng tôi trong cơn

                                                   nguy khốn !    ( dậm chân )

    Khốn nạn thay ! Tên Tôn Sĩ Nghị hèn nhát, gian tham,

    Mẹ con ta đã không còn đất sống với dân Nam !

    Giờ biết tính sao đây ? . . .

 

* LÊ CHIÊU THỐNG :              . . . Ta chỉ còn có cách :

    Chạy theo tàn-quân Thanh-triều, dù là hạ sách,

    Nhưng ta không còn đường nào để chọn lựa hơn thua,

    Mẫu Hậu tính sao đây ? …

 

* THÁI HẬU :  ( cười chua chát )

                     . . . Còn chi nữa mà Thái-hậu với Nhà Vua !

    Đã mất hết rồi !  Đành thoát thân để bảo tồn

                                                                        mạng sống,

    Hãy bôn tẩu đi con ! Hỡi Bại-vương Lê Chiêu Thống !

    Qua đến Yên Kinh rồi hãy nói chuyện tương lai.

 

( Hai mẹ con chạy vào. Vua Quang Trung, Ngô văn Sở , Ngô

Thì Nhậm, Bùi thị Xuân cùng quân hầu… cùng ra )

 

* VUA QUANG TRUNG :

    Hỡi Chư Tướng ! Tổ Quốc ta đã thoát khỏi ách ngoại-

                                                              xâm phương Bắc,

    Nhờ uy linh Tổ Tiên, nhờ hồn thiêng sông núi

                                                           Đại Việt kiêu hùng,

    Chúng ta đã hoàn thành sứ mạng đối với nước non

                                                                                chung,

    Không hổ thẹn với Tiền-nhân, khi nước nhà gặp cơn

                                                                           nguy cấp,

 “ Nước Việt ta  – tự Đinh, Lê, Lý, Trần, Lê… xây nền

                                                                             độc lập, 

    Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên, Minh … hùng cứ

                                                                     một phương ”

Kịch Thơ : “ Thăng Long - Xuân  ChiếnThắng ” * MLH –  502                        

 

 

    Nay quân dân ta lại oai hùng đuổi giặc Thanh ra khỏi

                                                                      biên cương,

    Tầng Soái Phủ đang ngạo nghễ tung bay cờ đại nghĩa.

 

    Hỡi toàn dân Đại Việt ! Đừng ai để cho ngàn sau

                                                                            mai mỉa,

    Là lũ người quên nguồn cội, dửng dưng trước vận

                                                               nước hưng vong,

    Hãy đoàn kết toàn dân ! Xây dựng quê hương, son sắt

                                                                          một lòng !

    Luôn xứng đáng giống Rồng Tiên bất khuất !

 

( Tất cả đều rút gươm đưa lên hoặc giơ nắm tay,

đồng thanh hô lớn ) :

 

“ NƯỚC ĐẠI VIỆT MUÔN ĐỜI ! ”

 

( màn hạ từ từ .   HẾT  )

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

____________________________________________________ 

.                         

* Vở kịch do HTr. Mai Lạc Hồng – Liên Đoàn Trưởng thành lập Gia-Đình Phật-Tử Quang Minh  ( sau đổi tên : GĐPT. Trúc Lâm - Chicago, Illinois ) soạn để GĐPT trình diễn Mừng Xuân Giáp Tuất (đầu năm 1994 ) tại Chùa Quang Minh. Sau khi GĐPT Trúc Lâm có Chùa Trúc Lâm, vở kịch được diễn lại vài lần tại Chùa mới trong chương trình Văn Nghệ GĐPT đón Giao Thừa.

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn