Tu Viện Quảng Đức105 Lynch Rd, Fawkner, Vic 3060. Australia. Tel: 9357 3544. quangduc@quangduc.com* Viện Chủ: TT Tâm Phương, Trụ Trì: TT Nguyên Tạng   
Bài mới nhất

15-Tuổi trẻ với vấn đề Hổ Thẹn

06/02/201115:45(Xem: 1008)
15-Tuổi trẻ với vấn đề Hổ Thẹn

ĐẠOPHẬT VÀ TUỔI TRẺ

Hòa thượng ThíchThanh Từ
-15-

Tuổi trẻ với vấnđề Hổ Thẹn

Nói đến hổ thẹn,đa số thanh niên hiện thời cho đó là tánh của đám thiếunữ thời "khuê môn bất xuất" còn lưu lại. Những cử chỉe lệ, rụt rè, nhút nhát là biểu hiện của tính hổ thẹn.Vì thế với cái thời văn minh này phải thủ tiêu tính hổthẹn ấy đi. Nhưng với Phật giáo, tính hổ thẹn lại đượcđề cao. Hổ thẹn là chiếc áo trang sức đẹp nhất củangười tu. Hổ thẹn là động cơ tiến thủ trên đường hànhthiện. Ðể giải quyết nghi vấn này, chúng ta thử xét lạicoi tại sao?

Sở dĩ thanh niên hiện thời đòitiêu diệt tính hổ thẹn, vì hiểu hổ thẹn là mắc cỡ.Một thiếu nữ bất ngờ gặp anh chàng thanh niên thì bướcđi khóm róm, lời nói ấp úng, lắm khi lại kiếm chỗ trốnlà khác. Bởi sự rụt rè nhút nhát ấy khiến con người mấtcả tính tự nhiên.

Tại sao người ta lại hay mắc cỡ?Vì những người ấy không có sức tự chủ, một khi xúc cảnhđột ngột, hoặc bị ai chăm chú đến, đâm ra luống cuống,mất bình thường. Như trước con mắt chăm chú nhìn của người,họ phải cúi mặt chẳng hạn. Con người không tự chủ ấy,dù việc phải việc quấy, họ cũng thấy ngại ngùng sợ sệttrước khi nói hay làm.

Hổ thẹn không phải thế. Vì hổlà hổ với mình, thẹn là thẹn với người. Mỗi khi nghĩđến việc quấy, ta xấu hổ tự trách rằng: Ta là con ngườicó đủ nhân phẩm thế này, được trí khôn thế kia, mà đilàm điều quấy vậy sao? Lại vì e thẹn chúng bạn phê bình,chỉ trích, nên vừa nghĩ đến việc quấy, ta dừng ngay. Vìthế hổ thẹn là then chốt của cánh cửa tội lỗi. Duy thứchọc liệt hổ thẹn vào nhóm thiện tâm sở. Hổ thẹn làmột động lực ngăn điều quấy, dứt những sự lỗi lầm.Nó rất thiết yếu, quan trọng đối với người dứt ác,tu thiện.

Khi có nghĩ sai, làm quấy, mới cóhổ thẹn. Nếu không nghĩ sai làm quấy, bao nhiêu người, hoặcai đi nữa vẫn không có hổ thẹn. Hổ thẹn là di sản củatính tự chủ, tự trọng. Con người tự chủ nên vừa nghĩquấy là bị lương tâm dầy vò hình phạt ngay. Bởi biếttự trọng nên rất thẹn thuồng, không muốn để ai chỉ trích,quở trách mình. Vì thế, hổ thẹn không có nghĩa là mắccỡ. Nếu có, chỉ là một khía cạnh nào thôi.

Con người, nếu không biết hổthẹn thì còn gì nhục nhã bằng. Vì chính họ không biếtxấu hổ với những hành vi bất chánh, lại không sợ ngườiphê bình chỉ trích, kẻ ấy còn việc xấu nào mà không dámlàm, điều ác nào mà không dám dự. Cá nhân họ ngày càngrơi sâu xuống hố tội lỗi. Không biết hổ thẹn thì cóbao giờ họ thức tỉnh ăn năn. Gia đình nào mắc phải mộtđứa con như thế, thật là đại vô phúc. Kẻ ấy gần ai,người ta đều nhờm gớm tránh xa, như tránh xa con chuột ghẻ.Những việc thương luân bại lý, những việc tàn ác đê hènhàng ngày diễn ra trong xã hội, đều do những hạng ngườinày chủ động. Nếu trong một xã hội mà có nhiều ngườinhư thế, thật là một tình trạng bi đát vô cùng của xãhội ấy. Ðức Phật dạy rằng: "Nếu con người không biếthổ thẹn thì trên thế gian này không còn biết phân biệtcha mẹ, anh, em, lớn, nhỏ cùng với loài cầm thú không khác."-- (Kinh Tăng Nhất A-hàm, phẩm Tàm Quí)

Trái lại, người biết hổ thẹnlà người cao thượng, liêm khiết. Do biết hổ thẹn đốivới bản thân, người ta cố tránh lỗi, dứt quấy để bảotồn danh dự cá nhân mình. Như cậu A một hôm thấy bạn bỏquên cây bút chì trên bàn học, cậu định ý lấy giấu đểxài. Nhưng cậu bị lòng hổ thẹn quở trách: mình như thếnày mà tham à! Nếu bạn nhìn thấy cây bút chì thì phải nóilàm sao? Và còn mặt mũi nào thấy chúng bạn... Vì thế, hômsau vào lớp, A đem cây bút chì trả lại cho bạn.

Lại nữa, tính hổ thẹn chẳngnhững cải thiện con người xấu trở thành tốt, mà còn làmđộng cơ thúc đẩy con người tiến bộ trên đường họcvấn, cũng như trong các công nghệ. Như một hôm vào giờ trảbài thầy kêu B lên, rủi hôm ấy cô bận việc, học bài khôngthuộc, lên đọc chữ đặng chữ mất, lộn đầu lộn đuôi...chúng bạn cười ầm lên! Thầy giáo cũng quở trách. Hổ thẹnquá, từ đó về sau dù bận việc gì, cô cũng rán học chothuộc, không dám bỏ một bài nào. Thực vậy, sự tranh đuahọc tập, sự cải tiến các ngành kỹ nghệ, đều phát nguyêntừ tâm hổ thẹn mà ra.

Những chứng cớ đơn sơ ấy, cóthể cho ta thấy sự có mặt của tính hổ thẹn nơi con ngườinào, người ấy sẽ tốt và tiến cả mọi mặt.

Nơi cá nhân tính hổ thẹn đã đóngvai quan trọng dường ấy, với gia đình và xã hội, hổ thẹncần thiết thế nào? Bảo vệ được cang thường, luân lý,giữ được gia thanh quốc túy đều nhờ tánh hổ thẹn cả.Như một chàng thanh niên con nhà lễ giáo, gặp lúc vận cùngbuộc phải xa quê hương tìm sanh kế. Khi ấy chàng phải sốngtrong cảnh chung chạ với bọn bất lương, chúng xúi giụcchàng góp tay vào việc trộm cướp với chúng. Nhưng chàngnhất mực từ khước, vì chàng nhớ đến danh giá, thể thốngcủa chàng và ông cha chàng. Nhiều khi sự sống quá thiếuhụt, chàng vừa nghĩ nên nhập bọn với chúng để sống,liền đó chàng thấy xấu hổ, tự trách: danh giá ta thế này,tông môn ta thế ấy mà đi ăn trộm à? Thật là nhục nhãhổ thẹn! Nhờ đó, chàng dừng được ý niệm quấy, thàchịu chết chớ không làm điều nhục nhã.

Biết giữ gìn phẩm giá mình, biếttôn trọng thanh danh tổ tiên mình, những con người ấy ởtrong xã hội không bao giờ dám làm điều phi pháp. Một ngườinhư thế, trăm ngàn người như thế, thì xã hội này có thểnói là cảnh Cực Lạc. Muốn xây dựng xã hội tốt đẹp,trật tự mà phủ nhận tính hổ thẹn, thực là kẻ muốncó quả cam mà gieo hạt ớt. Bởi nhằm mục đích xây dựngxã hội, nên Phật giáo rất chú trọng phát huy tính hổ thẹn.

Tuy thanh niên là tuổi cần phảicó nhiều hổ thẹn và gắng nuôi nó càng lớn càng hay. Vìthanh niên là tuổi cầu tiến, nếu thiếu hổ thẹn tức nhiênđộng cơ tiến thủ đã mất. Tương lai xã hội ở nơi thanhniên, muốn biết xã hội ngày mai tốt xấu thế nào, cứ nhìnthẳng vào thanh niên hiện tại thì rõ. Mà điều kiện cầnthiết tạo thành một thanh niên tốt, một phần lớn là dotính hổ thẹn. Vì thế, chúng ta có thể kết luận rằng:Thiếu hổ thẹn, thanh niên dễ trở thành ác độc; thiếuhổ thẹn, xã hội sẽ chìm trong đen tối của dục vọng.











Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
04/02/201408:27(Xem: 9415)
Nằm trong khuôn khổ của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) 2014 tại Davos (Thụy Sĩ) vào tháng 1 vừa qua, chương trình trò chuyện với các nhân vật nổi tiếng không hoạt động trong lĩnh vực tài chính, có quan điểm về một cuộc sống hạnh phúc mà không phụ thuộc quá nhiều vào tiền bạc và quyền lực cũng đã diễn ra.
18/08/201407:36(Xem: 26749)
108 lời dạy của Đức Đạt-lai Lạt-ma được gom góp trong quyển sách tuy bé nhỏ này nhưng cũng đã phản ảnh được một phần nào tư tưởng của một con người rất lớn, một con người khác thường giữa thế giới nhiễu nhương ngày nay. Thật vậy tư tưởng của Ngài có thể biểu trưng cho toàn thể lòng từ bi và trí tuệ Phật Giáo trên một hành tinh mà con người dường như đã mất hết định hướng. Các sự xung đột không hề chấm dứt, con người bóc lột con người, giết hại muôn thú và tàn phá thiên nhiên. Phật giáo thường được coi như là một tín ngưỡng nhưng những lời khuyên của Đức Đạt-lai Lạt-ma trong quyển sách này vượt lên trên khuôn khổ hạn hẹp của một tôn giáo: - "Mỗi khi phải đề cập đến các vấn đề tâm linh thì không nhất thiết là tôi buộc phải nói đến các vấn đề liên quan đến tôn giáo (câu 87).
12/03/201407:34(Xem: 12267)
Trong một cuộc đàm thoại giữa thính chúng thuộc nhiều thành phân xã hội, là nhà truyền thông, nhà giáo dục, chính khách…Đức Đạt Lai Lạt Ma đã trả lời các câu hỏi về nhiều vấn đề đời sống xã hội của người tham dự một cách thẳng thắn và có duyên.
09/03/201411:24(Xem: 13419)
Ajahn Chah sinh năm 1918 trong một ngôi làng phía Bắc Thái Lan. Ngài xuất gia sa di từ lúc còn nhỏ và trở thành một vị tỳ khưu năm hai mươi tuổi. Ngài theo truyền thống hành đầu đà của các sơn tăng trong nhiều năm; hằng ngày mang bát xin ăn, chuyên tâm hành thiền và đi khắp nơi để truyền bá giáo pháp. Ajahn Chah hành thiền dưới sự chỉ dẫn của nhiều thiền sư danh tiếng
17/10/201307:24(Xem: 20985)
50 năm qua, cuộc tranh đấu của Phật giáo năm 1963 chống chính quyền Đệ nhất Cọng hòa do Tổng thống Ngô Đình Diệm lãnh đạo đã đàn áp Phật giáo. Sự việc đã lui về quá khứ nhưng vết thương trong lòng dân tộc, trong tim của Phật tử Việt Nam thì vẫn còn đó và có lẽ mãi còn trong lịch sử đau thương mà cũng lắm hào hùng.
01/06/202010:25(Xem: 2949)
48 Đại Nguyện của Đức Phật A Di Đà (loạt bài giảng của TT Thích Nguyên Tạng trong mùa dịch cúm Covid-19)
20/02/201407:38(Xem: 10147)
Chiều hôm nay, tôi đang ở trong cốc thì Thầy Viện Trưởng đến, Thầy gọi tôi và đưa cho tôi quyển sách này, Thầy nói: "Thầy thấy Từ Đức thích dịch sách của ngài Đạt Lai Lạt Ma nên Thầy mua quyển sách này, con đọc rồi dịch, khi nào xong thì đưa cho Thầy!" Tôi thích quá, thật khó tả. Tôi chỉ mĩm cười, khẻ nói "Dạ" và cầm lấy quyển sách. Thế là ngay hôm ấy tôi liền bắt tay vào dịch những dòng đầu tiên của quyển sách để lấy ngày, 20 – 11 – 2010.
03/03/201809:16(Xem: 6706)
CHÁNH PHÁP Số 76, tháng 03.2018 Hình bìa của Google Images NỘI DUNG SỐ NÀY: ¨ THƯ TÒA SOẠN, trang 2 ¨ TIN TỨC PHẬT GIÁO THẾ GIỚI (Diệu Âm lược dịch), trang 3 ¨ VU VƠ, CAFÉ PALOMA (thơ Nguyễn Bá Trạc), trang 8 ¨ NỘI DUNG KINH DIỆU PHÁP LIÊN HOA, t.t. (HT. Thích Thắng Hoan), trang 9 ¨ ĐIỂM HẸN, MƯỢN TỪ ĐÂU (thơ NT Khánh Minh), trang 12 ¨ CŨNG LẠI LÀ TIM SEN (ĐNT Tín Nghĩa), trang 13 ¨ XUÂN ĐẠO, HƯƠNG XUÂN (thơ Chúc Hiền), trang 15 ¨ THƯ MỜI THAM DỰ LỄ HÚY NHẬT ĐLHT. THÍCH TRÍ CHƠN (TT. Thích Hải Chánh), trang 16 ¨ TÂM THƯ VẬN ĐỘNG MUA CƠ SỞ MỚI LÀM CHÙA BÁT NHà (HT. Thích Nguyên Trí) 17 ¨ ĐỨC ĐẠT LAI LẠT MA NÓI VỀ PHẬT GIÁO ỨNG DỤNG (Tuệ Uyển dịch), trang 18 ¨ MÙA XUÂN & CỎ HOA (thơ Mặc Phương Tử), trang 21 ¨ Ở ĐỜI VUI ĐẠO (Nguyễn Thế Đăng), trang 22 ¨ ĐÊM NGHE CHUÔNG VỌNG (thơ Huệ Trân), trang 23 ¨ MÙA XUÂN, THI CA VÀ THIỀN ĐẠO (Sakya Minh Quang), trang 24 ¨ TA ÚP MẶT (thơ Quách Thoại), trang 27 ¨ FRANCIS STORY (1910 – 1971) (H
03/06/201813:32(Xem: 5486)
CHÁNH PHÁP Số 79, tháng 06.2018 NỘI DUNG SỐ NÀY:  THƯ TÒA SOẠN, trang 2  TIN TỨC PHẬT GIÁO THẾ GIỚI (Diệu Âm lược dịch), trang 3  THÁNG SÁU EM VỀ HẠ CHỨA CHAN (thơ Tiểu Lục Thần Phong), trang 7  CÚNG DƯỜNG CHÁNH PHÁP (Sa môn Thích Tín Nghĩa), trang 8
23/03/202009:20(Xem: 844)
Có một con sư tử mẹ đang đi kiếm ăn. Nó sắp làm mẹ. Buổi sáng đó nó chạy đuổi theo một chú nai. Chú nai con chạy thật nhanh dù sức yếu. Sư tử mẹ dầu mạnh, nhưng đang mang thai, nên khá chậm chạp. Sư tử mẹ chạy sau chú nai con rất lâu, khoảng 15 phút, mà vẫn chưa bắt kịp. Sau đó chúng tới một rãnh sâu. Chú nai lẹ làng nhảy qua rãnh, sang bờ bên kia. Sư tử mẹ rất bực tức vì không bắt kịp con mồi, và vì nó đang cần thức ăn cho cả nó và đứa con trong bụng. Vì thế, nó cố hết sức để nhảy qua cái rãnh sâu. Nhưng tai họa đã xảy ra, sư tử mẹ đã sẩy đứa con khi cố nhảy qua rãnh. Dầu qua được bờ bên kia, nhưng sư tử mẹ biết rằng mình đã đánh mất đứa con mà nó đã chờ đợi từ bao lâu, đã yêu thương hết lòng, chỉ vì một phút vô tâm của mình. Nó đã quên rằng nó đang mang một bào thai trong bụng, và nó cần phải hết sức cẩn trọng. Chỉ một phút lơ đễnh, nó đã không giữ được đứa con của mình.