Tử quán và Bạch cốt quán

Tử quán và Bạch cốt quán

"Bạch cốt": xương trắng

"Quán": dùng tâm mà xem xét

Trong Phật giáo, một trong những phép quán mà chư tăng ni thường hành là phép Tử Quán (quán về sự chết) nhằm diệt trừ dâm dục. Sáng và chiều, họ phải thường tự răn nhắc mình về sự bấp bênh của mạng sống, cái chết có thể đến đối với họ bất cứ lúc nào. Lại phải nghĩ tới tình trạng ô nhiễm của bản tâm còn chưa được giải quyết có thể dẫn tới sự tái sanh bất hạnh nếu tử thần đến bất chợt. Như vậy, họ phải dùng tất cả sự quyết định, năng lực, cố gắng, nhẫn nại, không lay chuyển, sự chú tâm với tâm thức trong sáng của mình để diêt trừ các tình trạng xấu ác của bản tâm - chớ không thể chần chờ hay lơ đãng.

Đức Phật Thích-ca từng dạy rằng Dâm là cội rễ của Sanh Tử và Dâm dục là kẻ thù nguy hiểm nhất của người tu. "Rất may chỉ có một thứ như Dâm dục, nếu có đôi ba thứ nguy hiểm như nó thì trên thế gian nầy không có một người tu hành nào có thể đắc quả thánh". Do đó Ngài dạy chúng ta pháp môn Bạch cốt quán, là phương tiện mạnh mẽ nhất để diệt trừ lòng dâm.

Bạch cốt quán" nghĩa là 'Quán xương trắng', một phép quán trong Lục chủng Tam-muội (sáu phép tu Định) thuộc về Chánh niệm trong Bát Chánh Đạo.

Hành giả quán một tử thi từ lúc mới chết đến lúc thành xương tàn cốt rụi, trải qua 9 giai đoạn sau đây:

1) Quán thấy thân xác của người chết từ một ngày đến bốn ngày, bị vất bỏ ở bãi tha ma, tím bầm rồi sình chương, chảy nước vàng hôi thúi.

2) Quán thấy thân ấy bị diều quạ, kên kên, chó nhà, chó rừng cắn xé - hoặc bị ruồi lằn bu đầy, giòi bò lúc nhúc ở mũi miệng - ai đi ngang qua cũng phải bịt mũi và quay mặt không dám nhìn vì quá kinh tởm.

3) Quán thấy cái thân ấy chỉ còn vài mảng thịt túa máu bao lấy bộ xương có gân chịu lại.  

4) Quán thấy cái thân chỉ còn là một bộ xương không có thịt, rướm máu và có gân chịu lại.   

5) Quán thấy bộ xương còn vài mảng da bọc, hết thịt hết máu và có gân chịu lại.

6) Quán thấy bộ xương đã rã rời: đây là xương bàn tay, bàn chân, bả vai - đó là xương đùi bàn tọa - đàng kia là xương sọ, các đốt cột sống, vv...

7) Quán thấy bộ xương lâu năm đã tàn rụi, chỉ còn lại những mảnh vụn khô khan trắng hếu như vỏ sò ốc lâu ngày.

8) Quán thấy nhiều bộ xương và đầu lâu, chất đống từ năm nầy qua năm kia.

9) Quán thấy mớ xương cốt tan thành tro bụi vì đã quá lâu.

Trong khi quán tưởng, hành giả xét rằng thân mình và của mọi người, mọi chúng sanh khác - thảy đều chung số phận như thế. Nhờ đó, lòng tham dục nguội dần. Thời đức Phật có nhiều vua chúa, trưởng giả, phú hào nhờ phép quán nầy mà thấy giai nhân mỹ nữ như những thây ma hôi thúi, những bộ xương khô đáng ghê sợ - nhờ đó mà có thể dứt bỏ để xuất gia tu đạo.

Tuy nhiên phép quán nầy cũng như các phép quán bất tịnh khác, đều có nguy hiểm: nếu hành quá mức có thể đưa tới chán đời và tự sát - như đã xảy ra cho vài ông tăng thời đức Phật. Sau khi thành công, thì phải quán Không (không dơ không sạch) hay Trung đạo (không ưa không chán) để quân bình tâm thức trở lại.

(Thích Phước Thiệt – Nhu liệu Phật học Từ điển Anh-Việt – 6/7/2018