Tinh thần hiếu thảo

Theophong tục Việt Nam thì ngày Rằm tháng Bảy là ngày trung nguyên,là một trong ba ngày lễ cổ truyền của dân gian. Đối vớiPhật giáo thì ngày Rằm tháng Bảy có nhiều ý nghĩa nên cónhiều tên: ngày chúng Tăng Tự Tứ, ngày Phật hoan hỷ, ngàyVu Lan báo hiếu, ngày xá tội vong nhân v.v.. Mỗi tên đềucó mang ý nghĩa riêng của nó.

NgàyRằm tháng Bảy được gọi là ngày chúng Tăng Tự Tứ làthể theo sinh hoạt của Tăng đoàn thời đức Phật. Thờitiết ở Ấn Độ từ tháng Tư đến tháng Bảy là mùa mưa,đất ẩm ướt, trùng kiến bò lên đầy đường. Chúng Tăngđi khất thực thì dẫm đạp côn trùng làm tổn hại sinh mạngcủa chúng và làm tổn giảm lòng từ bi của mình, nên đứcPhật dạy từ Rằm tháng Tư đến Rằm tháng Bảy, tất cảTăng Ni họp lại một chỗ để tu học, gọi là kiết hạan cư: kiết là kết, tức là nguyện trước Phật và chúngTăng suốt ba tháng ở yên một chỗ đã qui định để tu học,không ra khỏi phạm vi ấy. Đến ngày Rằm tháng Bảy làm lễTự Tứ: tự là mình, tứ là mặc tình, tức là qua ba thángở yên tu học, chư Tăng Ni đối trước những bậc trưởngthượng, cấu xin các Ngài từ bi chỉ lỗi, nếu các Ngài cóthấy, nghe hay nghi mình có lỗi, để mình nhận lỗi và sámhối cho ba nghiệp được thanh tịnh. Tinh thấn Tự Tứ củaPhật dạy rất là đặc biệt. Vì tất cả chúng ta, ai ai cũngmang cái bệnh tự cao ngã mạn, lúc nào cũng thấy mình hơnngười, có định kiến cho mình là đúng, nên ít khi chịunghe lời nhắc nhở xây dựng của ai, dầu người đó là bậccha mẹ hay thầy bạn. Ngày Tự Tứ, Tăng Ni tự mình cầu xinbậc trưởng thượng chỉ lỗi và dạy bảo để sám hối,sửa đổi. Đó là việc làm rất hay và hữu ích cho việctu tiến. Người lớn chỉ lỗi, người nhỏ giác ngộ nhậnlỗi và sửa đổi thì mới thành người tốt, làm cho Tăngđoàn lớn mạnh. Do đó, đức Phật rất vui, nên ngày TựTứ cũng gọi là ngày Phật hoan hỷ.

Vínhư trong một gia đình, nhân ngày giỗ tổ tiên, có một đứacon đối trước cha mẹ, anh chị thưa rằng: "Hôm nay là ngàysum họp gia đình, xin ba má, anh chị nếu thấy con, em có lỗilầm, xin ba má, anh chị thương xót mà chỉ cho con sửa đổiđể trở thành người tốt". Là bậc cha mẹ, thấy con làmnhư vậy có vui không? Chắc chắn là vui lắm! Cũng vậy, chưTăng Ni đệ tử Phật biết cầu xin những bậc huynh trưởngchỉ lỗi để sửa thì đức Phật rất là hoan hỷ. Tuy nhiên,trên nguyên tắc là như vậy, nhưng ngày nay vì Tăng Ni quáđông, mặc dù có thực hiện vẫn còn sơ sót.

Tạisao gọi ngày Rằm tháng Bảy là ngày lễ Vu Lan? Chữ Vu Landịch âm tiếng Phạn là Vu Lan Bồn, dịch nghĩa là giải đảohuyền. Giải là mở, đảo huyền là tội treo ngược, giảiđảo huyền là thoát khỏi tội treo ngược, nghĩa là lễ cầunguyện cho những người bị tội ở địa ngục ngạ quỷđược thoát khỏi. Có nhiều người hiểu lầm "bồn" là cáichậu, nên đến ngày Rằm tháng Bảy mua sắm hương hoa, bánhtrái để vào chậu, đem đến giữa bàn Tổ cúng lạy. Hiểuvà làm như thế là sai lầm. Lệ thường đến gần Rằm thángBảy là các chùa tổ chức tụng kinh Vu Lan để cho Phật tửbáo hiếu ông bà, cha mẹ. Kinh Vu Lan kể rằng: Ngài Mục KiềnLiên tu, sau khi chứng A La Hán, Ngài muốn độ mẹ. Ngài nhớthuở còn sinh tiền, bà đã tạo nhiều nghiệp bất thiệnvới người tu, nên dùng thiên nhãn quan sát xem bà thác sanhở cõi nào, thì thấy bà sanh ở cõi ngạ quỷ đói khổ vôcùng. Động lòng từ hiếu, Ngài bèn xin một bát cơm, dùngthấn lực đưa đến dâng cho mẹ dùng. Mẹ Ngài vừa đưatay bốc cơm ăn thì cơm hóa thành than lửa, bà ăn không được.Ngài rất thương xót nhưng không biết làm sao cứu, bèn đếncầu xin Phật từ bi chỉ dạy. Nhân ngày chúng Tăng Tự Tứ,Phật dạy Ngài sắm lễ vật thỉnh chúng Tăng cúng dường,nhò sự cầu nguyện của chúng Tăng mà mẹ Ngài được thoátkiếp ngạ quỷ. Chúng Tăng mà Phật dạy Ngài thỉnh cúng dườngvà cầu nguyện cho mẹ Ngài là những vị ở sơn lâm thiềnđịnh, hoặc kinh hành dưới cội cây, là bậc đắc quả ALa Hán; hàng chúng Tăng này mới có đủ thần lực cứu mẹNgài. Ngài đã thực hành y theo lời Phật dạy, chúng Tăngcầu nguyện, mẹ Ngài thoát kiếp ngạ quỷ được sanh cõitrời.

Cóphải do chúng Tăng cầu nguyện mà mẹ Ngài được sanh lêncõi trời không? Chỗ này phải hiểu cho thật kỹ. Chúng Tăngkhông thể đưa bà Thanh Đề từ cõi ngạ quỷ lên cõi trời.Sở dĩ bà thoát được kiếp ngạ quỷ là vì xưa bà khởitâm ác, tạo nghiệp ác nên chết mới đọa làm ngạ quỷ.Nay nhờ các bậc Thánh Tăng với tâm thanh tịnh, chí thànhhướng về bà cầu nguyện, thần lực của các Ngài khiếntâm bà tương ứng và chuyển tâm niệm ác thành tâm niệmthiện, nên bà được sanh về cõi trời. Ngang đây coi nhưNgài Mục Kiền Liên cứu được mẹ đền được ơn sanh dưỡng,ơn hiếu nghĩa Ngài đã đền xong. Do giai thoại này mà ngàyRằm tháng Bảy được gọi là ngày Vu Lan hay ngày báo hiếu.

Ngàynay, chúng ta theo gương hiếu của Ngài Mục Kiền Liên, thỉnhchư Tăng cúng dường để cầu siêu hay cầu an cho ông bà,cha mẹ. Việc làm của chúng ta ngày nay có được kết quảnhư Ngài Mục Kiền Liên không? Hiện tại chúng ta tu chưa chứngquả nên không biết ông bà, cha mẹ sanh ở cõi nào. Chư TăngNi ngày nay cũng chưa chứng quả A La Hán, tâm chưa thanh tịnh.Như vậy, người cúng dường và người cầu nguyện chưa hộiđủ điều kiện Phật dạy, làm sao ông bà, cha mẹ đượcsiêu thoát? Tôi nói đây không phải phủ nhận rằng sự cầunguyện của đạo Phật, mà nói để trình bày sự thật chomọi người thấy, và tránh những việc làm theo thông lệmà không biết có kết quả hay không. Điều này chúng ta phảigan dạ mà nhìn để thấy được lẽ thật. Ngày nay, đa sốTăng Ni tu hành lôi thôi, Phật tử thì không biết ông bà,cha mẹ mình sanh ở đâu. Cả hai đều không thông làm sao cầucó kết quả? Tuy nhiên vì lòng hiếu thảo, quý vị cầu thìcầu, còn siêu hay không thì tùy theo nghiệp của người đượccầu, chớ không bảo đảm, đó là lời thành thật của tôi.

Hiệntại, quý Phật tử muốn theo gương hiếu thảo của NgàiMục Kiền Liên thì phải làm ngay lúc cha mẹ còn sanh tiền.Nghĩa là lúc cha mẹ còn sống, chúng ta phải tạo điều kiệncho cha mẹ hiểu Phật pháp để tu hành. Nếu hiện tại chamẹ tu, tạo nghiệp lành, khi lâm chung chắc hắn sanh cõi lànhrồi, có cầu cũng dư. Nếu chúng ta không lo phụng dưỡng,không tạo cho cha mẹ diều kiện tránh dữ làm lành, khi chếtmời Tăng Ni cầu nguyện cho sanh cõi lành; việc làm này thiếuthực tế e không kết quả.

Tấtcả kinh sách của thánh hiền để lại đều dạy, làm conphải hiếu thảo với cha mẹ, thế mà có người làm được,có người không làm được. Mọi người trên thế gian này,ai ai cũng từ tinh huyết cha mẹ mà hợp thành. Thân thể chúngta là một phần thân thể của cha mẹ. Khi ra đời nếu chúngta không nhờ cha mẹ nuôi dưỡng thì đã chết mất, đâu cósống và trưởng thành đến ngày nay. Thế mà khi khôn lớncó gia đình chỉ biết thương vợ con, cha mẹ thì quên mất.Trong kinh, Phật dạy tội lớn nhất là tội bất hiếu, phướclớn nhất là phước hiếu thảo. Cha mẹ là người mang nặngđẻ đau, khổ nhọc nuôi dưỡng chúng ta nên vóc nên hình.Ơn cha mẹ lớn nhất mà chúng ta quên được thì có nghĩa ơnnào chúng ta nhớ, do đó mặc tình làm việc bất nhân bấtnghĩa. Ngược lại, hiếu kính cha mẹ thì cũng vui làm điềunhơn nghĩa với mọi người.

LúcThái Tử trốn vua cha đi tu, người đời cho ngài bất hiếu.Nhưng khi thành đạo, Ngài trở về cung thuyết pháp độ vuacha, di mẫu, hoàng tộc tu hành được an lạc, lợi ích lớn.Nếu không tu thì Ngài không làm được việc này. Ngài MụcKiền Liên đi tu đâu có quên ơn cha mẹ, nhờ Ngài tu mớicứu được mẹ thoát kiếp ngạ quỷ. Người tu đã chứngquả hay chưa chứng quả đều là những người con có hiếu.Người đời khi lập gia đình, tình thương thường thườngdồn cho vợ con, có khi quên mất cha mẹ, không nhớ lo cho chamẹ lúc tuổi già. Ngược lại, người tu thấy cha mẹ cànggià, biết không còn sống bao lâu nữa, nên lo lắng và nhắcnhở tu nhiều hơn để phút ra đi được nhẹ nhàng, an ổnvà được sanh vào cõi lành.

Trongcuộc sống phải biết dung hòa với nhau, bậc làm cha mẹ phảidễ dãi cho con cháu dễ gần gũi để nó làm tròn bổn phậnlàm con. Phận làm con cháu phải thương kính hiếu thảo vớicha mẹ, ông bà. Sống như vậy, gia đình mới an vui, hạnhphúc. Trong kinh, Phật có nói bài kệ về công ơn cha mẹ nhưsau:

Theotriết lý Ấn Độ thì Phạm Thiên là bậc trên hết, nên Ngàinói thờ cha mẹ như thờ Phạm Thiên, và Phật là đạo sưtên đời nên Ngài nói thờ cha mẹ như thờ Phật vậy. Phậtso sánh lòng hiếu kính cha mẹ ngang với lòng tôn kính Phậtvà lòng quý kính Phạm Thiên. Có nhiều người nghĩ rằng đichùa cúng Phật mới có phước, nên lơ là không lo phụng dưỡng.Đó là ý nghĩ sai lầm. Ở đây, Ngài nói cha mẹ mới thậtlà người xứng đáng cúng dường. Có một lần, Phật đikhất thực ở một xứ mất mùa, Ngài đi cả buổi mà khôngcó thức ăn, có một thày Tỳ kheo đổi lá y được một bátcơm dâng lên Phật, Ngài hỏi: Ngươi còn cha mẹ không?

Tỳkheo đáp: Bạch Thế Tôn, con còn mẹ.
--Mẹ ngươi có cơm ăn chưa?
--Bạch Thế Tôn, con đổi lá y chỉ được một bát cơm dânglên Thế Tôn, mẹ con vẫn chưa có cơm ăn.
--Ta không dám nhận bát cơm này, người đáng nhận bát cơmnày là mẹ của ngươi. Hãy đưa cơm về cúng dường cho mẹngươi.

Phậtphước đức vô lượng mà Ngài nói người đáng nhận bấtcơm cúng dường là mẹ của người cúng dường chứ khôngphải là Phật. Thái độ của Phật cho chúng ta thấy Ngàirất trọng ơn sanh thành dưỡng dục của cha mẹ. Như vậy,lo cho cha mẹ ấm no, tạo điều kiện cho cha mẹ tu hành màkhông cúng chùa cũng có phước. Lo cúng chùa mà để cha mẹđói lạnh, khổ sở, mắc phải tội bất hiếu, chẳng đượcphước bao nhiêu. Tại sao? Vì cha mẹ là người thân thiếtvà thương con nhất. Thế nên ai là người hiền trí thì đốivới cha mẹ phải kính lễ, tôn trọng, cung phụng đầy đủbốn món cần dùng và còn phài xoa bóp, tắm rửa cho cha mẹnữa. Tại sao Phật dạy kỹ như vậy? Vì khi chúng ta còn nhỏ,cha mẹ đã từng làm những việc đó cho chúng ta, bây giờcha mẹ đã già yếu, chúng ta phải chăm sóc lo lắng lại chamẹ để đáp cái ơn sanh dưỡng sâu nặng đó vậy. Chúngta lưu tâm chăm sóc cha mẹ là tạo nguồn an ủi cho cha mẹđược an vui lúc tuổi già, khiến tuổi thọ của cha mẹ đượctăng thêm. Nếu chúng ta lơ là không nuôi dưỡng cha mẹ, làmcho cha mẹ buồn, cha mẹ buồn mắc bệnh và mật sớm thìchúng ta phải tội bất hiếu. Ở đời cũng có những ngườicon bất hiếu, chẳng những không nuôi dưỡng cha mẹ còn đầyđạo, đánh đập cha mẹ. Lúc tôi còn ở Chơn Không, có mộtông già mù hay lên núi chặt củi. Ông có một người con traivà mấy đứa cháu nội. Con ông bắt ông phải đi chặt củivà gánh nước. Hôm nào ông không gánh nước là nó không choăn cơm. Nếu ông cãi lại thì nó đánh ông bằng roi mây. Xómgiềng ai thấy cũng bất nhẫn. Nhưng truy nguyên ra thì trướcđây ông cũng từng đánh cha ông bằng roi mây! Như vậy, đốivới cha mẹ, chúng ta tàn nhẫn bao nhiêu thì con nó trả lạibấy nhiêu. Do đó, chớ bảo con cháu hiếu thảo với mình,mà mình phải có hiếu với cha mẹ trước, con cháu mới bắtchước làm theo. Mình bảo con cháu hiếu thảo với mình màmình bất hiếu với cha mẹ, làm sao con cháu hiếu thảo vớimình được!

Vậymuốn thành người tốt, vừa tròn chữ hiếu với cha mẹ,vừa được người hiền trí quý trọng trong hiện tại vàhưởng phước lạc ở mai sau, vừa được con cháu hiếu kínhvới mình thì phải hiếu thảo với cha mẹ để làm gương,vì đây là nền tảng đạo đức. Người Phật tử có hiếu,nhân ngày lễ Vu Lan hối tưởng lại công ơn cha mẹ, nếucha mẹ còn hiện tiền hãy đem hết lòng thương kính, chămsóc cho cha mẹ được no ấm an vui. Nếu phụng dưỡng cha mẹno ấm rồi mà cha mẹ chưa biết tu thì phải khéo khuyên chamẹ ăn ở hiền lành, quy y Tam Bảo, giữ năm giới, làm điềuphước thiện cho cha mẹ có đủ công đức, khi nhắm mắtsanh vào cõi lành. Đó là điều thiết thực nên làm, bảođảm kết quả tốt.

Nhânngày Vu Lan Tự Tứ, chúng tôi mong tất cả quý Phật tử ứngdụng ý nghĩa của ngày này qua hai lĩnh vực: Thứ nhất làlấy tinh thần Tự Tứ của chúng Tăng Ni ứng dụng trong cuộcsống của mình, tức là tập nghe và nhận lời khuyên rănnhắc nhở của người lớn để sửa chữa lỗi lầm đểtrở thành người tốt. Thứ hai là noi theo gương hiếu thảocủa Ngài Mục Kiền Liên mà hiếu kính cha mẹ. Nếu cha mẹcòn tại thế thì chăm sóc, phụng dưỡng cho cha mẹ no ấm,và nếu cha mẹ chưa biết tu thì khéo nhắc nhở cho cha mẹlàm lành lánh dữ để sau sanh vào cõi lành. Nếu cha mẹ đãqua đời rồi thì chính mình thành tâm cầu nguyện và thỉnhTăng Ni nguyện phụ, kết quả được bao nhiêu tốt bấy nhiêu.

ThíchThanh Từ (1997)

Source: thuvienhoasen