Tu Viện Quảng Đức105 Lynch Rd, Fawkner, Vic 3060. Australia. Tel: 9357 3544. quangduc@quangduc.com* Viện Chủ: TT Tâm Phương, Trụ Trì: TT Nguyên Tạng   
Bài mới nhất

Đối diện với nghịch cảnh và khổ đau.

09/04/201313:31(Xem: 1866)
Đối diện với nghịch cảnh và khổ đau.

ĐỀ TÀI

ĐỐI DIỆN VỚI NGHỊCH CẢNH & KHỔ ĐAU

Bài viết cho Khóa tu Phật Thất tại Chùa Hoằng Pháp, Hóc Môn

(từ ngày16 đến 23/07/2006)

Tyø kheo THÍCH QUANG THAÏNH

A. DAÃN NHAÄP

Trong thöïc teá hieän nay, con ngöôøi caøng tieáp caän vôùi laøn soùng phaùt trieån toät ñænh cuûa neàn vaên minh khoa hoïc kyõ thuaät hieän ñaïi, söï ñoøi hoûi veà trí thöùc vaø nhu caàu soáng cuûa hoï ngaøy caøng trôû neân gia taêng. Chính vì vaäy, hoï luoân phaûi ñaáu tranh vaø ñoái dieän vôùi nhieàu tình huoáng khoù khaên trong cuoäc soáng haàu tìm cho mình moät vò trí xöùng ñaùng trong xaõ hoäi. Vì söï mong caàu danh lôïi, ñòa vò, vaät chaát, tieàn taøi, vaø nhieàu thöù mong muoán khaùc trong cuoäc soáng hieän ñaïi; con ngöôøi daàn daàn ñaõ trôûû thaønh tay sai cho söï tham lam, saân haän, vaø si meâ. Caøng chaïy theo vaät chaát, con ngöôøi caøng bò suy thoaùi veà tö töôûng, phong caùch vaø ñaïo ñöùc. Cuøng quan ñieåm naøy, ngaøi P.A. Payutto, moät hoïc giaû noåi tieáng, ñaõ than phieàn raèng söï phaùt minh khoa hoïc kyõ thuaät nhö nhöõng coâng cuï ñeå möu caàu muïc ñích khaùt voïng hôn laø söï phaùt trieån noäi taâm con ngöôøi, vaø raèng con ngöôøi ôû theá kyû 20 gaây ra nhieàu haønh vi nguy haïi laøm aûnh höôûng ñeán baûn chaát con ngöôøi cuûa theá kyû 21 seõ phaûi ñoái phoù[1]. Töø söï khuûûng hoaûng veà ñaïo ñöùc, noù ñöa ñeán nhöõng söï khuûng hoaûng traàm troïng khaùc nhö: söï khuûng boá vaø baïo ñoäng; chöùng beänh nan y HIV/AIDS; beänh ñoàng tính luyeán aùi; söï hôø höõng veà nhaân quyeàn vaø caùc loaøi sinh vaät; … Taát caû ñeàu xuaát phaùt töø ba phieàn naõo tham saân si cuûa con ngöôøi. Maëc duø hoï coù theå chieán thaéng vaø chinh phuïc thieân nhieân baèng taát caû nhöõng loaïi phaùt minh khoa hoïc tieân tieán, nhöng vaãn bò khuaát phuïc vaø troùi buoät tröôùc söï ñau khoå veà nhöõng nghòch caûnh sanh- giaø- beänh vaø cheát; tröø khi hoï bieát toân troïng vaø duy trì söï tu taäp ñaïo ñöùc vaø noäi taâm.

Tröôùc nhöõng tình huoáng hieän nay, laøm theá naøo ñeå ñoái phoù vôùi caùi goïi laø söï tieán boä vaên minh vaät chaát ñang taán coâng con ngöôøi töø nhieàu phöông dieän khaùc nhau? Laøm theá naøo ñeå vöôït qua nhöõng nghòch caûnh vaø ñau khoå maø con ngöôøi ñang bò beá taéc? Ñeà taøi “Ñoái Dieän vôùi Nghòch Caûnh vaø Khoå Ñau” seõ môû ra moät chaân trôøi môùi giuùp con ngöôøi vöôït qua nhöõng nghòch caûnh vaø giaûi thoaùt moïi khoå ñau.

B. NOÄI DUNG

I. YÙ nghóa “nghòch caûnh vaø khoå ñau”

Thoâng thöôøng danh töø “nghòch caûnh”ñöôïc hieåu vôùi nghóa tieáng Anh laø ‘caùi ngöôïc laïi, ñieàu ngöôïc laïi’(inverse)[2]; hoaëc vôùi nghóa laø ‘nghòch caûnh, hoaøn caûnh khoâng may, ñieàu baát lôïi’ (adversity)[3]. Noùi chung, “nghòch caûnh”ñöôïc hieåu moät caùch bình thöôøng laø nhöõng hoaøn caûnh khoâng thuaän lôïi, hay laø söï caûn trôû nhöõng mong muoán veà nhu caàu soáng cuûa con ngöôøi veà vaät chaát cuõng nhö tinh thaàn. Thuaät ngöõ Ñaïo Phaät goïi laø nghòch duyeân. Coù nghóa laø nhöõng caûnh duyeân laøm caûn trôû con ñöôøng tu taäp giaûi thoaùt giaùc ngoä cuûa haønh giaû veà thaân vaø taâm.[4]

Danh töø “khoå ñau”ñöôïc dòch theo nghóa tieáng Anh “suferring” vôùi nghóalaø söï ñau ñôùn hay söï ñau khoå veà theå xaùc vaø taâm trí.[5]Thuaät ngöõ Ñaïo Phaät goïi laø Dukkha, Trung hoa dòch laøKhoå. Coù nghóa laø traïng thaùi khoå naõo, böùc baùch veà thaân vaø taâm cuûa con ngöôøi.[6]

II. Nhöõng nghòch caûnh vaø khoå ñau ôû ñôøi

a.Nhöõng nghòch caûnh ôû ñôøi

Trong cuoäc ñôøi, con ngöôøi khi ñoáùi dieän vôùi cuoäc soáng, khoâng ai khoâng moät laàn traõi qua nhöõng hoaøn caûnh böùc baùch, eùo le maø cuoäc ñôøi ban taëng. Moãi ngöôøi ñeàu coù moãi nghòch caûnh khaùc nhau tuøy theo tình huoáng, söï vieäc, vaø thôøi gian maø hoï phaûi ñoái dieän. Vì ñoù laø baûn chaát cuûa cuoäc ñôøi, noù luoân mang ñeán cho con ngöôøi nhöõng caûnh traùi yù nghòch loøng, nhöõng chöôùng tai gai maét, nhöõng tình huoáng ngaët ngheøo trong moái quan heä giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi, giöõa ngöôøi vôùi xaõ hoäi, vôùi coâng vieäc vaø vôùi thôøi gian… Quan ñieåm naøy seõ ñöôïc minh chöùng qua moät vaøi ñoái töôïng tieâu bieåu trong cuoäc soáng xaõ hoäi nhö sau:

vÑoái vôùi ngöôøi giaø yeáu: Hoï luoân gaëp nhöõng khoù khaên veà nhieàu phöông dieän khaùc nhau trong sinh hoaït vaø neáp soáng haèng ngaøy cuûa hoï nhö: vieäc aên uoáng, ñi ñöùng, laøm vieäc, söùc khoûe, beänh taät, giaõm trí nhôù… Taát caû moïi sinh hoaït ñeàu bò trôû ngaïi vaø trôû neân khoù khaên hôn vì söï giaø nua veà thaân theå vaø laõo hoùa veà tinh thaàn.

vÑoái vôùi giôùi treû: Haàu heát nhöõng giôùi treû ít gaëp nhöõng khoù khaên nhö treân ôû ñoä tuoåi cuûa ngöôøi lôùn, nhöng hoï luoân gaëp nhöõng khoù khaên khaùc qua nhieàu phöông dieän. Chaúng haïn nhö:

- Trong hoïc taäp: Vôùi treû em döôùi tuoåi tröôûng thaønh, caùc em luoân phaûi ñoái phoù vieäc hoïc quaù nhieàu (caû saùng laãn toái), söï nhoài nheùt kieán thöùc trong nhaø tröôøng quaù taûi ñeø naëng treân ñoâi vai cuûa treû em ñöa ñeán söï caêng thaúng ñaàu oùc vaø meät moõi thaân theå, ñaëc bieät laø caêng thaúng veà maët taâm lyù khi caùc em thieáu söï thö giaõn vaø vui chôi giaûi trí. Vôùi ñoä tuoåi tröôûng thaønh, ñaëc bieät ôû caáp baäc Trung hoïc vaø Ñaïi hoïc, hoï baét ñaàu coù nhieàu öôùc mô vaø hoaøi baõo cho chính mình trong töông lai. Ñieàu khoù khaên cuûa hoï tröôùc heát laø söï boái roái veà taâm trí khi muoán ñònh höôùng cho töông lai cuûa mình vaø khi baét ñaàu böôùùc vaøo ngöôõng cöûa tình yeâu; söï lo laéng veà vieäc chuyeån bieán cô theå veà maët taâm sinh lyù; söï toø moø vaø khaùm phaù nhöõng ñieàu thuù vò trong cuoäc ñôøi;… Taát caû seõ laø nhöõng daáu hieäu trôû ngaïi vaø khoù khaên cho nhöõng hoïc sinh, sinh vieân ñang hoïc taäp ôû ñoä tuoåi tröôûng thaønh neáu khoâng coù söï höôùng daãn moät caùch chuaån möïc vaø taâm lyù töø nhöõng baäc ñi tröôùc.

- Trong coâng vieäc vaø xaõ hoäi: Vì muïc ñích ñaït ñöôïc ñòa vò, vaät chaát, uy quyeàn vaø theá löïc, con ngöôøi luoân phaûi uyeån chuyeån vaø ñoái ñaàu tröôùc moïi tình huoáng khoù khaên ñaày trôû ngaïi nhö: söï thuø nghòch, söï ganh tò, aáu ñaû, haõm haïi, löøa ñaûo vaø söï tranh ñaáu vôùi nhau haàu ñaït ñöôïc muïc ñích caù nhaân cuûa mình trong coâng vieäïc vaø xaõø hoäi. Vôùi ñoái töôïng coâng chöùc, hoï luoân phaûi ñöông ñaàu vôùi nhöõõng khoù khaên thöû thaùch nhö: phaûi cö xöû haøi hoøa vôùi caùc baïn ñoàng nghieäp (cho duø ñoái töôïng mình khoâng öa thích) ñeå traùnh tình traïng ganh gheùt, thuø nghòch vaø haõm haïi nhau; phaûi tranh thuû laáy loøng vôùi “xeáp” cuûa mình ñeå tìm theá ñöùng cho baûn thaân trong cô quan, coâng ty, hoaëc xí nghieäp… cho duø coù nhöõng chuyeän baát lôïi hoaëc khoâng haøi loøng vaãn phaûi coá neùn;… Vôùi ngöôøi kinh doanh, hoï luoân coù suy nghó laøm sao ñeå chieám laõnh ñöôïc thò tröôøng baèng baát cöù giaù naøo. Vì vaäy, tö töôûng cuûa hoï luoân phaûi nghó ñeán söï caïnh tranh, baát chaáp moïi thuû ñoaïn vaø saün saøng ñaùnh ngaõ moïi ñoái töôïng ñeå giaønh laáy ñòa vò, uy quyeàn, theá löïc, vaø ñeå phaùt trieån coâng vieäc kinh doanh cuûa mình. Vaø coøn nhieàu ñoái töôïng khaùc caàn tham khaûo vaø tìm hieåu.

Noùi toùm laïi, baát cöù con ngöôøi naøo, ñoái töôïng naøo, duø giaø hay treû cuõng phaûi ñoái dieän vôùi nhöõng khoù khaên vaø trôû ngaïi khi soáng trong bieån ñôøi meânh moâng voâ taän vôùi nhöõng côn soùng ñaày baïo löïc vaø phöùc taïp. Neáu con ngöôøi khoâng ñuû nieàm tin vaø nghò löïc, khoâng ñuû trí tueä vaø loøng can ñaûm thì chaéc haún raát khoù coù cô hoäi ñeå chinh phuïc ñöôïc nhöõng ngoïn soùng cao döõ tôïn vaø vöôït khoûi bieån ñôøi ñen toái aáy.

b.Nhöõng khoå ñau ôû ñôøi

Khi noùi ñeán khoå ñau, khoâng buùt naøo naøo coù theå dieãn taû heát ñöôïc veà noãi khoå maø con ngöôøi luoân phaûi ñoái dieän trong cuoäc ñôøi vôùi nhöõng tình huoáng khaùc nhau. Song söï thaät veà noãi khoå cuûa con ngöôøi trong cuoäc ñôøi naøy ñöôïc ñöùc Phaät giaõi baøy moät caùch töôøng taän, saâu saéc qua 3 loaïi khoå (toång quaùt) vaø 8 loaïi khoå (chi tieát) nhö sau:

vBa khoå: ñoù laø khoå khoå, haønh khoå, vaø hoaïi khoå

-Khoå khoå: Töùc laø caùi khoå naøy choàng chaát leân caùi khoå kia. Baûn thaân sinh ra chòu nhieàu söï khoå veà thaân, maø coøn chòu ñöïng nhöõng nghòch caûnh chung quanh ñeø naëng leân caùi khoå khaùc.

-Haønh khoå: Laø söï khoå veà vaät chaát laãn tinh thaàn Veà tinh thaàn, taâm tö khoâng ñöôïc yeân oån vaø töï do, luoân bò duïc voïng vaø caùc phieàn naõo tham-saân-si chi phoái, loâi keùo vaø thuùc ñaåy trong töøng saùt na. Veà vaät chaát, ta luoân bò ngoaïi caûnh, thôøi gian chi phoái khoâng moät phuùt naøo yeân tónh.

-Hoaïi khoå: Laø khoå vì baát löïc tröôùc söï taøn phaù cuûa buùa thôøi gian luoân phaù huûy taát caû söï hieän höõu cuûa vaïn vaät trong cuoäc ñôøi, keå caû söï hieän höõu cuûa baûn thaân mình.

vBaùt khoå: laø taùm loaïi khoå cuûa con ngöôøi veà vaät chaát laãn tinh thaàn.

-Sanh khoå: Noùi ñeán söï noãi khoå cuûa con ngöôøi ñang sinh soáng caû trong luùc sanh vaø trong ñôøi soáng.

-Laõo khoå: Laø söï ñau khoå vì giaø nua, laõo hoùa.

-Beänh khoå: Söï khoå vì nhöõng ñau ñôùn cuûa beänh taät.

-Töû khoå: Söï khoå vì ñau ñôùn veà theå xaùc vaø hoát hoaõng veà tinh thaàn tröôùc caùi cheát.

-Aùi bieät ly khoå: söï khoå ñau vì caûnh sanh ly töû bieät.

-Caàu baát ñaéc khoå: Söï khoå vì thaát voïng veà coâng danh, phuù quùyvaø tình duyeân.

-Oaùn taéng hoäi khoå: Söï khoù chòu vaø khoå sôû vì phaûi soáùng chung vôùi ngöôøi mình khoâng öa thích.

-Nguõ aám xí thaïnh khoå: söï ñau ñôùn vaø khoå sôû khi bò daøy voø vì söï xung ñoät, maâu thuaãn cuûa thaân nguõ aám (saéc-thoï-töôûng-haønh-thöùc).

Nhìn chung, sôû dó con ngöôøi luoân bò chi phoái bôûi 3 loaïi khoå ñau vaø 8 loaïi ñau khoå [7]nhö treân laø do chuùng ta chöùa ñöïng quaù nhieàu nhöõng duïc voïng vaø phieàn naõo trong thaâm taâm. Neáu taâm con ngöôøi ñöôïc gaïn loïc taát caû nhöõng thöù raùc röôõi aáy, taâm trôû neân thanh tònh, trí tueä phaùt saùng thì laøm gì coøn caûm giaùc ñau khoå nöõa. Gioáng nhö baàu trôøi luoân trong xanh neáu nhö maây ñen ñaõ bò xua tan hoaøn toaøn, nhö maët göông luoân chieáu saùng khi buïi traàn ñaõ ñöôïc taåy saïch.

III. Hoùa giaûi nghòch caûnh vaø khoå ñau qua tu taäp Tam Voâ Laäu Hoïc

Laø ngöôøi ñeä töû Phaät khi ñoái dieän vôùi nhöõng nghòch caûnh vaø khoå ñau trong cuoäc ñôøi, chuùng ta phaûi laøm gì? Ñaây laø caâu hoûi raát thaät tieãn vaø thuù vò caàn phaûi baøn luaän.

Nhö treân ñeà caäp roõ neùt veà nhöõng nghòch caûnh vaø khoå ñau ôû ñôøi maø con ngöôøi phaûi ñoái dieän, ñoù laø baûn chaát thaät söï veà cuoäc ñôøi. Ñoù laø lyù do taïi sao con ngöôøi cho raèng cuoäc ñôøi laø beå khoå, laø phöùc taïp, luoân mang laïi nhieàu nghòch caûnh, choâng gai, soùng gioù, … khi hoï möu caàu cuoäc soáng vaø söï thaønh ñaït trong cuoäc ñôøi. Töø ñoù, hoï caûm thaáy chaùn naõn, caêng thaúng vaø boái roái veà maët tinh thaàn; vaø meät moõi, kieät söùc veà maët theå chaát khi ñi treân ñoaïn ñöôøng daøi cuûa cuoäc soáng. Theo quan ñieåm cuûa ñaïo Phaät, cuoäc ñôøi voán dó laø khaùch quan voâ tö (khoâng khoå, khoâng vui), laø moät vöôøn hoa xinh ñeïp ñeå moïi ngöôøi thöôûng thöùc, laø coâng vieân xanh maùt ñeå moïi ngöôøi nghæ chaân vaø taän höôûng phong caûnh. Nhöng baûn chaát cuûa chuùng luoân bò bieán dòch theo quy luaät cuûa cuoäc soáng qua 4 töôùng: thaønh-truï-hoaïi-khoâng; hoaëc sanh-truï-dò-dieät; hay sanh-laõo-beänh-töû maø cuoäc ñôøi ban taëng. Chuùng luoân döïa theo lyù Nhôn Duyeân maø sanh khôûi vaø hoaïi dieät. Neáu con ngöôøi chuùng ta muoán theå nhaäp vaøo doøng soáng cuûa cuoäc ñôøi, muoán taän höôûng veõ ñeïp cuûa vöôøn hoa hay muoán thöôûng thöùc khoâng khí trong laønh nôi coâng vieân…, maø khoâng coù yù thöùc lieãu ngoä veà baûn chaát cuûa noù laø giaû taïm, voâ thöôøng, voâ ngaõ vaø khoå ñau… thì aét haün chuùng ta luoân bò ñau khoå vì söï bieán hoaïi ñoåi thay cuûa chuùng, buoàn phieàn vaø chaùn naõn vì nhöõng nghòch caûnh eùo le cuoäc ñôøi.

Vaäy muoán chinh phuïc nhöõng nghòch caûnh vaø ñau khoå ôû ñôøi, chuùng ta phaûi laøm gì? Ñieàu tröôùc nhaát, ñöùc Phaät daïy chuùng ta phaûi bieát tu taäp Tam Voâ Laäu Hoïc (Giôùi-Ñònh-Hueä)ä hay noùi caùch khaùc laø Baùt Chaùnh Ñaïo ñeå ñeå dieät tröø Tham-Saân-Si. Vì sao? Vì nhôø söï tu taäp Giôùi-Ñònh-Hueä, nhöõng phieàn naõo tham-saân-si ñaõ taän dieät, thaân taâm trôû neân thuaàn tònh vaø laéng ñoäng. Luùc ñoù, khi ñoái dieän nhöõng nghòch caûnh vaø khoå ñau trong cuoäc soáng, chuùng ta môùi coù theå thaáu trieät roõ raøng nhöõng nguyeân nhaân gì ñöa ñeáùn nghòch caûnh, ñau khoå cho con ngöôøi? vaø noù xuaát phaùt töø ñaâu? Töø ñoù, chuùng ta môùi deã daøng vöôït qua moïi nghòch caûnh vaø khoå ñau cuûa cuoäc ñôøi.

Tam Voâ Laäu Hoïc laø ba nhaân toá hoã töông qua laïi vaø phaùt trieån veà vieäc tu taäp ñaïo ñöùc. Hay noùi caùch khaùc, Giôùi (Sīla) ñeà caäp veà söï tu taäp ñaïo ñöùc lieân quan ñeán söï chuyeån hoùa yù thöùc vaø töï nguyeän veà nhöõng khuoân pheùp haønh vi cö xöû thuoäc veà thaân vaø lôøi noùi. Ñònh(Samādhi) noùi ñeán söï phaùt trieån veà söï ñieàm tónh cuûa taâm linh. Tueä (Paññā) ñeà caäp veà söï tu taäp thaéng trí ñöa ñeán söï hoaøn thieän veà ñaïo ñöùc.[8]

Vì vaäy, ñöùc Phaät ñaõ khaúng ñònh trong Kinh Tröôøng Boä veà giaù trò tu taäp Tam Voâ Laäu Hoïc raèng khoâng coù moät giôùi cuï tuùc, taâm cuï tuùc, tueä cuï tuùc naøo khaùc cao thöôïng hôn, thuø thaéng hôn giôùi (Sīla) cuï tuùc, taâm (Citta) cuï tuùc vaø tueä (Paññā) cuï tuùc naøy.[9]Treân phöông dieän khaùc, Ngaøi môû roäng söï tu taäp Tam Voâ Laäuthaønh Baùt Chaùnh Ñaïo (the Ariyan Eightfold Path (P: Āriyatthangika-magga; Skt: Āryāṣṭāga-mārga), noù chính laø con ñöôøng Trung Ñaïo khoâng chæ traùnh 2 cöïc ñoan: (1) eùp xaùc khoå haïnh laøm yeáu ñi trí tueä cuûa con ngöôøi vaø (2) say meâ laïc thuù laøm trì hoaõn phaùt trieån ñaïo ñöùc, vaø trì hoaõn vieäc ngaên caûn tham–saân-si vaø nhöõng phieàn naõo khaùc; maø coøn ñöa ñeán söï an tònh, thaéng trí, trí tueä, vaø Nieát baøn. Quan ñieåm naøy chuùng ta thaáy roõ khi ñöùc Phaät daïy Bhūmija raèng:

“Naøy Bhuømija, nhöõng Sa-moân hay Baø-la-moân naøo coù chaùnh kieán, chaùnh tö duy, chaùnh ngöõ, chaùnh nghieäp, chaùnh maïng, chaùnh tinh taán, chaùnh nieäm, chaùnh ñònh; neáu hoï coù öôùc nguyeän, haønh Phaïm haïnh, hoï ñaït ñöôïc quaû vò… Ñaây laø phöông phaùp, naøy Bhuømija, ñeå ñaït ñöôïc quaû vò.”[10]

Töông töï, Baùt Chaùnh Ñaïo (the Noble Eightfold Path) ñöôïc phaân loaïi vaø goäp thaønh ba caáp, ñoù laø (1) söï tu taäp Giôùi (P: Sīla, Skt: Śīla)bao goàm chaùnh Ngöõ, chaùnh Nghieäp vaø chaùnh Maïng ngaên chaën söï bieåu loä nhöõng caáu ueá beân ngoaøi baèng haønh ñoäng coù xu höôùng phaïm toäi, vaø baèng caùch cö xöû vi phaïm nhöõng quy taéc cuoäc soáng ñaïo ñöùc; (2) söï tu taäp Ñònh (Samādhi)bao goàm chaùnh Tinh Taán, chaùnh Nieäm vaø chaùnh Ñònh nhaèm loaïi tröø söï boäc phaùt nhanh nheïn nhöõng caáu ueá trong tieán trình tö duy cuûa chuùng ta; vaø (3) söï tu taäp Tueä (P: Pañña Skt: Prajña)bao goàm chaùnh Kieán vaø chaùnh Tö duy nhaèm tröø tieät nhöõng phieàn naõo ôû möùc ñoä cô baûn nhaát, nhö laø, nhöõng maàm moùng tinh vi naèm trong thaâm taâm cuûa con ngöôøi.[11]Ñieàu quan troïng nhaát tröôùc khi tu taäp laø haønh giaû caàn duy trì tinh thaànvoâ ngaõ, voâ chaáp, uyeån chuyeån, naêng ñoäng khi tu taäp Tam Voâ Laäu Hoïc, ñoàng thôøi caàn thaáu trieät ñuùng ñaén veà Phaùp vaø Luaät cuûa ñöùc Phaät nhö laø chieác beø phöông tieän ñöa ngöôøi qua soâng meâ beå khoå. Ñeå nhaán maïnh veà quan ñieåm naøy, ñöùc Phaät tuyeân boá roõ raøng trong kinh Trung Boä raèng: “Cuõng vaäy, naøy chö Tyø kheo, Ta thuyeát phaùp nhö chieác beø ñeå vöôït ñöa qua, khoâng phaûi ñeå naém giöõ laáy. Chö Tyø kheo, caùc OÂng caàn hieåu ví duï caùi beø… Chaùnh phaùp coøn boû ñi, huoáng nöõa laø phi phaùp.”[12]Vì vaäy, trong ñeà taøi naøy, ngöôøi vieát seõ khoâng trình baøy chi tieát laïi veà yù nghóa Tam Voâ Laäu Hoïc (Giôùi, P: Sīla, Skt: Śīla), (Ñònh, Samādhi), (Tueä, P: Paññā; Skt: Prajñā) theo nhö trong Kinh vaø Luaät nöõa, maø chæ trình baøy moät khía caïnh khaùc theo phöông phaùp vaø quan ñieåm tích cöïc, saùng taïo vaø uyeån chuyeån daønh cho nhöõng haønh giaû treû ngaøy nay.

a. Söï tu taäp Giôùi (P: Sīla, Skt: Śīla)

Khi noùi veà Giôùi trong Phaät giaùo, noù khoâng coù nghóa nhö laø nhöõng quy taéc hay nhöõng ñieàu luaät buoät con ngöôøi phaûi tuaân theo nhö ôû tröôøng, cô quan, xaõ hoäi, toå chöùc, …; vaø cuõng khoâng coù nghóa laø söï ngaên caám nhöõng haønh ñoäng xaáu nhö ñoán caây coái, thöïc vaät… Söï tuaân thuû giôùi laø nhaèm vaøo yù thöùc ñaïo ñöùc caù nhaân ñeå giaûi thoaùt khoå ñau cho con ngöôøi töø ba phieàn naõo tham- saân- si. Vì lyù do ñoù, ñöùc Phaät ñaõ duøng phöông tieän thieän xaûo ñeå thieát laäp giôùi ñieàu. Roõ raøng raèng söï tu taäp giôùi thì khoâng laø gì caû, noù chæ laø nhöõng phöông tieän taïm thôøi ñeå giaûi thoaùt con ngöôøi ra khoûi söï ñau khoå vaø phieàn naõo ôû ñôøi, laø chieác phao ñöa ngöôøi qua bienå khoå, laø chieác caàu keát noái qua bôø beân kia. Töø ñaây, chuùng ta coù theå khaûng ñònh maïnh meõ raèng söï tu taäp giôùi seõ khoâng coøn höõu duïng neáu nhö con ngöôøi nhoå baät toaøn boä coäi reã phieàn naõo vaø khoå ñau trong thaâm taâm

Trong thôøi haäu hieän ñaïi nay, söï tu taäp giôùi seõ ñöôïc nhöõng haønh giaû Phaät giaùo tuaân thuû vôùi moät thaùi ñoä tích cöïc vaø saùng taïo tuøy theo nhöõng tình huoáng vaø thôøi ñaïi khaùc nhau, ñaëc bieät trong thieân nieân kyû thö ba naøy. Moät phoù töø nghi vaán coù leõ ñöôïc ñaët taïi ñaây laø taïi sao? Nhö chuùng ta bieát, laø moät con ngöôøi, chuùng ta dó nhieân ñöôïc nuoâi naáng bôûi hai loaïi thöùc aên: (1) thöùc aên vaät chaát bao goàm gaïo, söõa, rau, ñaäu, mì, baép… ñeå nuoâi döôõng thaân vaät chaát cho chuùng ta, vaø (2) thöùc aên tinh thaàn bao goàm nhöõng thuù tieâu khieån cuûa cuoäc ñôøi nhö ca haùt, theå thao, bôi loäi, ñaù banh, tình yeâu, … ñeå thoûa maõn nhu caàu cho chuùng ta veà maët tinh thaàn. Ñieàu quan troïng laø khi tieáp nhaän nhöõng thöùc aên ñoù, chuùng ta coù thaáu trieät ñöôïc hoaøn toaøn veà nhöõng keát quaû toát hay xaáu töø haønh vi cuûa chuùng ta hay khoâng? Coù nghóa laø chuùng ta neân hieåu ñuùng ñaén laøm theá naøo ñeå tieáp nhaän hai loaïi thöùc aên naøy maø khoâng coù söï boäi thöïc, khoâng ñöa ñeán keát quaû toài teä, vaø khoâng coù söï caáu ueá hay baát tònh trong thaâm taâm cuûa mình. Gioáng nhö moät ngöôøi ñang khaùt nöôùc treân ñöôøng ñi, vò aáy tìm kieám nöôùc uoáng, sau khi uoáng xong, vò aáy heát khaùt vaø tieáp tuïc ñi thaúng treân con ñöôøng mình ñang ñi maø khoâng coù söï luyeán tieác hay say ñaém vì nöôùc, khoâng coù söï raøng buoät vaø caáu ueá trong thaâm taâm. Baèng vieäc laøm nhö theá, vò aáy ñaõ thöïc haønh ñuùng ñaén, thích hôïp vaø naêng ñoäng. Vaø söï tuaân thuû giôùi uyeån chuyeån nhö theá ñöôïc goïi laø söï tu taäp Giôùi theo phöông phaùp uyeån chuyeån, thích hôïp vaø chuaån möïc.

Töông töï, ñoái vôùi giôùi cuûa Taêng löõ, chuùng ta seõ tìm hieåu theâm moät vaøi ví duï ñieån hình lieân quan ñeán giôùi ñieàu maø ngöôøi ñeä töû Phaät caàn phaûi tu taäp vôùi thaùi ñoä uyeån chuyeån vaø tích cöïc nhö vaøi ñieàu luaät trong 10 giôùùi nhö: khoâng saùt sanh; khoâng ca muùa haùt xöôùng; khoâng duøng giöôøng cao toát ñeïp vaø roäng lôùn; khoâng caát giöõ vaøng baïc chaâu baùu, khoâng aên phi thôøi; …[13]Coù nghóa laø laøm theá naøo ngöôøi ñeä töû Phaät xöû söï vaø duy trì nhöõng giôùi ñieàu naøy khi moät vaøi sinh vaät ñoäc haïi (nhö: muoãi ñoäc, ruoài, boø caïp, raén ñoäc…) gaây ra nhöõng beänh truyeàn nhieãm, thöông tích hoaëc ñi ñeán caùi cheát ñoái vôùi con ngöôøi (nhö dòch cuùm gia caàm hieän nay); hoaëc khi vò aáy khoâng coù tieàn ñeå cho phí cho caùc vieäc hoïc haønh, xe coä, caùc cuoäc hoïp ngoaïi giao quoác teá, hay xaây döïng chuøa chieàn, töï vieän, tröôøng Phaät hoïc…; hoaëc khi vò aáy ñöôïc môøi tham gia trong caùc buoåi hoäi thaûo quoác teá ôû nöôùc ngoaøi vaø ñöôïc boá trí ôû taïi khaùch saïn sang troïng; hay khi nhöõng hoïc Taêng Ni treû aên uoáng phi thôøi vì thôøi khoùa bieåu hoïc taäp ôû caùc tröôøng Ñaïi hoïc, hoïc vieän; … Ñoø laø moät vaøi ví duï tieâu bieåu ñuû ñeå cho chuùng ta hieåu raèng söï tu taäp giôùi ñieàu ñoái vôùi Taêng löõ ngaøy nay khoâng neân giöõu moät thaùi ñoä coá chaáp, baûo thuû; maø ngöôïc laïi hoï caàn phaûi öùng duïng vaø thöïc haønh söï tu taäp ñoù vôùi moät tinh thaàn uyeån chuyeån, ñuùng ñaén, saùng taïo vaø tích cöïc ñeå theå nhaäp vaøo nhöõng tình huoáng vaø hoaøn caûnh môùi trong cuoäc soáng hieän ñaïi. Ñaây chính laø yù nghóa tích cöïc veà söï thöïc haønh giôùi luaät cuûa Phaät giaùo ngaøy nay.

b. Söï tu taäp Ñònh (Samaødhi)

Thuaät ngöõ Sanskrit and Pāli‘Samādhi’ñöôïc baét nguoàn goác töø ‘dhā(nghóa laø ñaët, ñeå) cuøng vôùi tieáp ñaàøu ngöõ ‘sam’vaø tieåu töø nhaán maïnh ā. Noù coù nghóa laø ‘ñaët laïi vôùi nhau.’ Nghóa boùng cuûa töø ‘Samādhi’ñöôïc duøng trong duøng trong Thaùnh ñieån Paøli phaät giaùo vôùi yù nghóa laø Ñònhhay Thieàn ñònh‘concentration’ (or meditation).[14]Töông töï, Samādhicoù nghóa ‘buoät vaøo nhau, hôïp laïi hoaëc keát hôïp vôùi’[15]Moät söï giaûi thích roõ raøng hôn veà töø Samādhiñöôïc baét nguoàn goác töø dhāvaø cuøng tieáp ñaàu ngöõ vôùi sam vaø ā(sam + ā+ dhā) do ñoù mang nghóa ‘Ñònh’ (concentration). Noù laø moät traïng thaùi chaêm chuù, bình tónh vaø taäp trung cuûa taâm vaø ñònh maø noù ñi keøm vôùi loái soáng thieän laø ñieàu kieän caàn thieát ñeå ñaït ñöôïc trí tueä vaø giaûi thoaùt.[16]Theâm vaøo ñoù, nhieàu hoïc gæa khaùc ñaõ ñöa ra lôøi giaûi thích veà Samādhiraèng noù laø söï nhaát taâm, laø söï taäp trung cuûa taâm veà moät ñoáùi töôïng ñeå loaïi tröø toaøn boä taát caû nhöõng caùi khaùc.[17]

Theo truyeàn thoáng, ngöôøi ta coù theå hieåu lôøi daïy cuûa ñöùc Phaät veà Ñònh (concentration) maø ngöôøi tu só Phaät giaùo caàn tu taäp laø loaïi tröø naêm trieàn caùi (Skt. & Pāli: Nīvaraās)[18]trong baûn thaân baèng thieàn ñònh, xa rôøi tham duïc vaø töø boû tính khí baát thieän; vò aáy tuaàn töï chöùng vaø truù vaøo Sô thieàn (the first dhyāna), Nhò thieàn (the second dhyāna), Tam thieàn (the third dhyāna), vaø Töù thieàn (the fourth dhyāna)[19]. Taâm vò aáy trôû neân tòch tónh, nhaát taâm. Söï chuyeân chuù nhö theá goïi laø ‘Ñònh hoaøn haûo’[20]

Treân thöïc teá, xuyeân qua nhöõng khaùi nieäm veà Ñònh, ngöôøi ñeäâ töû Phaät caàn thaáu trieät raèng söï tu taäp thieàn ñònh khoâng coù nghóa laø ngoài im baát ñoäng trong khi thieàn, maø phaûi ñöôïc bieåu loä qua nhöõng coâng vieäc vaø loái soáng haøng ngaøy ñeå thích nghi vôùi nhöõng tình huoáng xaõ hoäi hieän nay. Coù nghóa laø vò aáy tu taäp thieàn ñònh baèng caùch luoân duy trì traïng thaùi chaùnh nieäm vaø tænh giaùc trong khi ñi, ñöùng, naèm, ngoài, noùi, aên uoáng, nguû nghó, laùi xe, hoïc taäp, taém röõa, ñoïc saùch, … Noùi chung, taát caû nhöõng coâng vieäc vaø söï tu taäp haøng ngaøy ñöôïc daãn daét bôûi söï chaùnh nieäm vaø tænh giaùc. Töø quan ñieåm treân, chuùng ta coù theå suy luaän raèng khi moät haønh giaû ñang laùi xe hoaëc baát kyø loaïi xe taûi naøo, vò aáy luoân giöõ chaùnh nieäm, tænh giaùc vaø luoân yù thöùc nghieâm chænh khi ñang laùi xe, khoâng coù söï sao laõng vaø thôø ô, khoâng ñöa ñeán keát quaû baát lôïi, vaø luoân an toaøn, … vieäc laùi xe nhö theá ñöôïc goïi laø thieàn trong khi laùi xe. Cuõng vaäy, nhöõng coâng vieäc söï tu taäp haøng ngaøy khaùc cuõng ñeàu töông töï. Ñaây chính laø yù nghóa tu taäp Ñònh cuûa Phaät giaùo moäït caùch tích cöïc vaø naêng ñoäïng trong thôøi haäu hieän ñaïi.

c. Söï tu taäp Tueä (Pañña or Prajña)

Thuaät ngöõ Prajña(Skt.) or Pañña(Pāli)ñöôïc baét nguoàn goác töøjña’ (söï hieåu bieát) khi tieáp ñaàu ngöõ ‘pra’ñöôïc theâm vaøo ñeå mang yù nghóa laø ‘trí tueä, söï hieåu bieát, söï nhaän thöùc ñuùng ñaén, söï nhaän ra, caùch phaùn xeùt, söï thaáu trieät, söïu hieåu bieát veà tröïc giaùc, …’[21]

Trong caùc boä kinh thuoäc truyeàn thoáng Nikāya, chuùng ta coù theå nhaän thaáy lôøi daïy cuûa ñöùc Phaät veà Prajña hay Pañña(Pāli) raèng vò naøo nhaän bieát nhö thaät veà söï taäp khôûi, söï dieät tröø, vò ngoït, söï nguy hieåm vaø söï xuaát ly cuûa saùu choã xuaát xöù, vò aáy seõ coù moät söï hieåu bieát vöôït ngoaøi nhöõng ñieàu treân.[22]Maët khaùc, ñöùc Phaät nhaán maïnh raèng ngöôøi ñeä töû Phaät khoâng chæ thaáu trieät hoaøn toaøn veà nguoàn goác Duyeân Khôûi (Skt: Pratīya-samutpāda; Pāli: Paicca-samuppāda, the Law of Dependent Origination) baét nguoàn töø voâ minh vaø tham aùi, maø coøn thaáu hieåu ñuùng ñaén veà con ñöôøng chôn chaùnh ñöa ñeán söï taän dieät hoaøn toaøn caùc khoå uaån baèng caùch laøm maát daàn hoaøn toaøn tham aùi vaø ñoaïn dieät voâ minh.[23]

Ngaøy nay, böôùc vaøo thieân nieân kyû thöù ba, ngöôøi ñeä töû Phaät tu taäp trí tueä baèng caùch thöïc haønh chaùnh kieán vaø chaùnh tö duy. Coù nghóa raèng vò aáy caàn thaáu trieät hoaøn toaøn lôøi daïy cuûa ñöùc Phaät bao goàm Kinh (Discourses - Sūtra), Luaät (Disciplines - Vinaya) vaø Luaän (Super Doctrine - AbhiDhamma) ñeå öùng duïng ñuùng ñaén vaøo söï tu taäp taâm; truyeàn baù giaùo phaùp tuøy theo caên cô trình ñoä cuûa con ngöôøi; thaáu suoát trieät ñeå veà Lyù Nhôn Quaû (the theory of Cause and Effect)ñöa ñeán keát quaû thieän aùc töø haønh ñoäng, veà Lyù Duyeân Khôûi (the theory of Dependent Origination) baét nguoàn töø voâ minh vaø tham duïc cuûa toaøn boä khoå uaån, vaø ñoái vôùi Töù Ñeá (the Four Noble Truths) cuõng nhö Baùt Chaùnh Ñaïo (the Eightfold Path) ñöa ñeán söï ñoaïn dieät hoaøn toaøn caùc khoå uaån, ñaït ñeán Nieát baøn, giaûi thoaùt vaø giaùc ngoä toái thöôïng. YÙ nghóa veà Tueä nhö theá ñöôïc goïi laø söï tu taäp Tueä vôùùi nghóa ñuùng ñaén vaø thích hôïp.

Noùi chung, trong moái lieân heä maät thieát veà Tam Voâ Laäu Hoïc, chuùng ta coù theå nhaän thaáy raèng Giôùi - Ñònh- Tueä ñöôïc phoái hôïp chaët cheõ vaø taùc ñoäng hoã töông voùi nhau treân tieán trình tu taäp giaûi thoaùi giaùc ngoä. Chính vì vaäy, ñöùc Phaät ñaõ khaúng ñònh quan ñieåm naøy trong Kinh Tröôøng Boä:

Ñaây laø Giôùi, ñaây laø Ñònh, ñaây laø Tueä. Ñònh cuøng tu vôùi Giôùi seõ ñöa ñeán quaû vò lôùn, lôïi ích lôùn. Tueä cuøng tu vôùi Ñònh seõ ñöa ñeán quaû vò lôùn, lôïi ích lôùn. Taâm cuøng tu vôùi Tueä seõ ñöa ñeán giaûi thoaùt hoaøn toaøn caùc moùn laäu hoaëc, töùc laø duïc laäu, höõu laäu, voâ minh laäu.[24]

Töø yù nghóa treân, chuùng ta coù theå khaúng ñònh maïnh meõ raèng Giôùi-Ñònh-Tueä ñöôïc xem nhö kieàng ba chaân. Vì neáu thieáu moät trong ba thì noù khoâng theå ñöùng vöõng vaøng treân maët ñaát ñöôïc. Söï tu taäp Tam Voâ laäu cuõng vaäy. Neáu söï tuaân thuû Giôùi maø khoâng coù söï hieän höõu cuûa Ñònh vaø Tueä, noù trôû thaønh söï tuaân thuû giôùi moät caùch coá chaáp. Coù nghóa laø xuyeân taïc nhöõng lôøi raên daïy khoâng chính thoáng. Vaø söï tuaân thuû Ñònh vaø Tueä cuõng nhö vaäy. Quan ñieåm naøy ñaõ ñöôïc chuaån y qua lôøi daïy ñaày suùc tích cuûa ñöùc Phaät nhö sau:

Giôùi, ñònh vaø trí tueä – Vôùi ai kheùo tu taäp,

Vò aáy vöôït qua khoûi – Theá löïc cuûa AÙc ma,

Vaø choùi saùng röïc saùng – Nhö maët trôøi choùi saùng.[25]

C. KEÁT LUAÄN

Qua bao nghòch caûnh vaø khoå ñau maø con ngöôøi luoân phaûi ñoái dieän trong cuoäc ñôøi ñeå toàn taïi vaø phaùt trieån, hoï luoân phaûi tieáp nhaän nhöõng keát quaû khoâng nhö yù muoán thay vì coù ñöôïc moät cuoäc soáng an laïc vaø haïnh phuùc cho chính mình. Caùi maø hoï coù theå gaët haùi ñöôïc keát quaû aáy chính laø: (1)ø noãi aùm aûnh cuûa söï caêng thaúng thaàn khinh khi phaûi tính toaùn, möu caàu vaø ñaáu tranh giöõa con ngöôøi vôùi con ngöôøi, con ngöôøi vôùi xaõ hoäi, vôùi hoaøn caûnh vaø thôøi gian,… ñeå taïo cho mình moät vò trí xöùng ñaùng, moät uy quyeàn theá löïc vaø moät cuoäc soáng ñaày ñuû vaät chaát trong xaõ hoäi ñaày bon chen vaø phöùc taïp; (2) söï meät moõi veà theå xaùc khi phaûi laøm vieäc cöïc nhoïc, phaûi giao tieáp vaø öùng xöû kheùo leùo vôùi nhieàu ñoái töôïng trong xaõ hoäi baèng nhöõng hình thöùc giaû taïm beà ngoøai, vaø phaûi ñoái khaùng vôùi muoân ngaøn söï vieäc khoù khaên, nhöõng beänh taät nguy hieåm vaø truyeàn nhieãõm khaùc nhau,… ñeå toàn taïi vaø ñöùng vöõng treân cuoäc ñôøi naøy. Taát caû ñeàu xuaát phaùt töø söï möu caàu quaù ñoä vôùi ñaày daãy nhöõng tính khí tham lam, saân haän vaø si meâ cuûa con ngöôøi khi ñi vaøo cuoäc ñôøi. Vì sao? Vì hoï khoâng tröïc nhaän ñöôïc baûn chaát cuûa vaïn phaùp laø voâ thöôøng, laø giaû taïm; hoï luoân laàm töôûng veà hình töôùng cuûa caùc phaùp treân theá gian laø hieän höõu, laø thaät coù, laø beàn vöõng, … neân laáy voïng laøm chôn, laáy chôn laøm voïng ñöa ñeán keát quaû khoå ñau cho chính mình. Vì vaäy, khi muoán ñoái dieän vaø chinh phuïc vôùi nghòch caûnh vaø muoán vöôït thoaùt moïi khoå ñau, con ngöôøi caàn coù söï tu taäp Tam Voâ Laäu ñeå thaáu trieät töôøng taän (Tueä) vaø öùng xöû kheùo leùo trong nhöõng tình huoáng khoù khaên, ñeå giöõ vöõng tinh thaàn vaø nghò löïc (Ñònh) vöôït qua moïi phieàn naõo ñau khoå, vaø ñeå theå nhaäp vaø duy trì (Giôùi) cuoäc soáng ñuùng ñaén, lôïi ích cho mình vaø ngöôøi. Coù nhö theá, cho duø chuùng ta ñang soáng vaø ñoái dieän tröôùc nhöõng tình huoáng khoù khaên vaø ñau khoå, chuùng ta vaãn an nhieân töï taïi, heù môû hoa taâm vôùi ñaày höông vò tinh khieát cuûa Giôùi-Ñònh-Tueä xoùa saïch nhöõng caáu ueá vaø phieàn naõo maø cuoäc ñôøi ban taëng, haàu taïo moät cuoäc soáng an laïc haïnh phuùc cho chính mình vaø tha nhôn. Thaät vi dieäu thay khi thoát leân caâu thô:

Buoät taâm laáy Giôùilaøm daây

Laéng taâm laáy Ñònhdöïng xaây ñaïo traøng.

Roû taâm ñuoác Tueä soi ñöôøng

Taâm khoâng caûnh tònh, Nieát baøn an vui.

THÖ MUÏC

I.KINH

a.Baûn Anh

Dialogues of the Buddha, F. Max Muller, (ed.) & T.W. Rhys Davids, (trans.), Vol. I (1995); W. & C. A. F Rhys Davids (trans.), T. W. Rhys Davids (ed), Vol. II (1995), Oxford: PTS.

The Book of the Gradual Sayings, F. L. Woodward (trans.), Vol. I (2000), Vol. II (2001); E. M. Hare (trans.), Vol. III (2001), Vol. IV (1995), Oxford: PTS.

The Book of the Kindred Sayings, Mrs. Rhys David (trans.), Vol. II (2000); F. L. Woodward (trans.), Vol. IV (1996), V (1997), Oxford: PTS.

The Large Sutra on Perfect Wisdom, Edward Conze (trans. & ed.), Delhi: Motilal Banarsidass Publishers Pvt. Ltd., 1990.

The Middle Length Sayings, I.B. Horner, (trans.), Vol. I (2000); Vol. II (1997); Vol.III (1996), Oxford: PTS.

The Minor Anthologies of the Pali Canon, F. L. Woodward (trans.), Vol. II (1996), Oxford: PTS.

The Sacred of Books of the East, T. W. Rhys Davids & H. Oldenberg (trans.); F. Max Muller (ed.), Vol. 13, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers, Ptv. Ltd., 1996.

b. Baûn Vieät

Kinh Tröôøng Boä, Thích Minh Chaâu (dòch), quyeån I, TPHCM: Vieän Nghieân Cöùu Phaät Hoïc Vieät Nam, 1991.

Kinh Taêng Chi Boä, Thích Minh Chaâu (dòch), quyeån I, II, III & IV TPHCM: Vieän Nghieân Cöùu Phaät Hoïc Vieät Nam, 1992.

Kinh Tieåu Boä, Thích Minh Chaâu (dich), quyeån I, TPHCM: Nhaø Xuaát Baûn TPHCM, 1999.

Kinh Töông Öng Boä, Thích Minh Chaâu (dòch), quyeån IV & V, TPHCM: Vieän Nghieân Cöùu Phaät Hoïc Vieät Nam, 1993.

Kinh Trung Boä, Thích Minh Chaâu (dòch), quyeån I, II & III, TPHCM: Vieän Nghieân Cöùu Phaät Hoïc Vieät Nam, 1992.

II.SAÙCH

Ahir, D.C., Buddhism in South-East Asia: A Cultural Survey, Delhi: Sri Satguru Publications, 2001.

Ananda Gurage (ed.), Return to Righteousness, Sri Lanka: Department Cultural Affairs, 1991.

Bapat, P.V. (ed.), 2500 Years of Buddhism, Delhi: Publication Division, 1997.

Barua, D.K., An Analytical Study of Four Nikāyas, Delhi: Munshiram Manohalal Publishers Pvt. Ltd., 2003.

Buddhaghosa, B., (author) &

Nānamoli (trans.), The Path of Purification, Kandy, Sri-Lanka: Buddhist Publication Society, 1991.

Chopra, P.N., (ed.), Contribution of Buddhism to World Civilization and Culture, Delhi: S. Chand & Company LTD, 1983.

Conze, E., Buddhist Thought in India, Delhi: Munshiram Manohalal Publishers Pvt. Ltd., 2002.

Conze, E., (trans. & ed.), The Large Sutra on Perfect Wisdom, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers Pvt. Ltd., 1990.

DeGraff, G., (Thanissaro Bhikkhu), The Wings to Awakening, Taiwan: The Corporate Body of the Buddha Educational Foundation, 1999.

Dhar, S., Transformation and Trend of Buddhism in the 20thCentury, Calcutta: Firma KLM Pvt. Ltd, 1986.

Dutt, N., Early Monastic Buddhism, Calcutta: Firma KLM Private LTD., 1981.

Fowler, M., Buddhism: Beliefs and Practices, Brighton & Portland: Sussex Academic Press, 1999.

Gallmo, G., A Few Facts about Buddhism, Delhi: D. K. Printworl (P) Ltd., 1998.

Gethin, R., The Foundation of Buddhism, Oxford & New York: Oxford University Press, 1998.

Goldstein, J., Insight Meditation: The Practice of Freedom, Boston & London: Shambhala Publications, Inc., 1994.

H.H. Dalai Lama (au.) &

Ramanan, R. (compiler), The Heart of Compassion, Delhi: Full Circle Publishing, 2001.

Harvey, P., An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices, Delhi: Munshiram Manohalal Publishers Pvt. Ltd., 1990.

His Holiness The Dalai Lama, The Way to Freedom, Dharmshala: The Library of Tibet, 2000.

Ilaiah, K., God as Political Philosopher: Buddha’s Challenge to Brahminism, Calcutta: Samya, 2000.

Inder L. Malik, Dalai Lamas of Tibet, New Delhi: Computer Prints Combine, 1984.

Joshi, L.M., & et.al, Buddhism, Patiala: Publication Bureau, 1999.

Karunyakara, L., Modernisation of Buddhism: Contribution of Ambedkar and Dalai Lama XIV, New Delhi: Gyan Publishing House, 2002.

Kern, H., Manual of Indian Buddhism, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers, Ptv. Ltd., 1996.

Kirtisinghe, B.P., (ed.), Buddhism and Science, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers Pvt. Ltd., 1999.

Kyabgon, T., The Essence of Buddhism: An Introduction to Its Philosophy and Practice, Boston & London: Shambhala Publications, Inc., 2001.

Lamotte, E. (author) &

Sara Webb-Boin (trans.), History of Indian Buddhism, Louvain-le-Neuve: Institute Orientaliste de I’Universite’ Catholique de Louvain, 1988.

Lester, R.C., Theravada Buddhism in Southeast Asia, USA: the University of Michigan Press, 1973.

Ling, T., Buddha, Marx, and God, London: The Macmillan Press LTD, 1979.

Lynn de Silva, Buddhism: Beliefs and Practices in Sri Lanka, Delhi: Indian Books Centre, 1980.

Mahāthera Nārada, The Buddha and His Teachings, Kandy, Sri-Lanka: Buddhist Publication Society, 1997.

Mittal, M.P., (compiled), Buddha and Early Buddhism, Vol. 1, Delhi: Originals, 2002.

Morgan, K.W., (ed.), The Path of the Buddha: Buddhism Interpreted by Buddhists, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers Pvt.Ltd, 1997.

Nārada, The Buddha and His Teachings, Kandy, Sri-Lanka: Buddhist Publication Society, 1997.

Narasu, L., (author) &

G. Aloysius (ed.), Religion of the Modern Buddhist, Delhi: Wordsmiths, 2002.

Narasu, P.L., The Essence of Buddhism, Taiwan: The Corporate Body of the Buddha Educational Foundation, 1999.

Phra Rajavaramuni (Payutto, P.,), Thai Buddhism in the Buddhist World, Thailand: Amarin Printing Group, 1987.

Pandita, S.U., (author);

U Aggacitta (trans.) &

Wheeler, K., (ed.), I In This Life: The Liberation Teachings of the Buddha, Kandy, Sri Lanka: Buddhist Publication Society, 1993.

Piyadassi, M., The Spectrum of Buddhism: Writings of Piyadassi, Colombo: Printers & Publishers Karunaratne & Sons Ltd., 1991.

Queen, C.S., Engaged Buddhism in the West, Boston: Wisdom Publications, 2000.

Rahula, W., What the Buddha Taught, Sri Lanka: Buddhist Cultural Centre, 1996.

Rama, K., Buddhism: A World Religion, New Delhi: Sundeep Prakashan, 1999.

Rinchen, G.S., (author) &

Sonam, R., (trans. & ed.), The Six Perfections, Ithaca, New York: Snow Lion Publications, 1998.

Roscoe, G., The Triple Gem: An Introduction to Buddhism, Chiang Mai, Thailand: Silkworm Books, 1994

Saddhatissa, H., Buddhist Ethics, Boston: Wisdom Publications, 1997.

Saint-Hilaire, J.B., The Buddha and His Religion, Delhi: Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd., 1997.

Sanghasen Singh, A Study of the SphuārthāŚrīghanācārasaraha īkā, Patna: K.P. Jayaswal Research Institute, 1983.

Santina, P.D., The Tree of Enlightenment, Taiwan: The Corporate Body of the Buddha Educational Foundation, 1999.

Singh, H., & Joshi, L.M., An Introduction to Indian Religions, Patiala: Publication Bureau, Punjabi University, 1996.

Sivaraksa, S., & et.al.(ed.), Buddhist Perception for Desirable Societies in the Future, Bangkok: Thai Inter-Religious Commissionfor Development Sathirakoses-Nagapradipa foundation, 1993.

Tachibana, S., The Ethics of Buddhism, Delhi: Cosmo Publications, 1986.

Thích Nhaát Haïnh, The Heart of the Buddha’s Teaching, New York: Broadway Books, 1998.

Thích Nhaát Haïnh, The Heart of the Buddha’s Teaching, New York: Broadway Books, 1998.

Thích Thieän Hoa, Phaät Hoïc Phoå Thoâng, quyeån I, Haø noäi: Nhaø xuaát baûn Toân Giaùo, 2005.

Warder, A.K., Indian Buddhism, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers Pvt. Ltd., 2000.

Williams, P., Buddhist Thought: A Complete Introduction to the Indian Tradition, London & New York: Routlege, 2000.

III.BAÙCH KHOA & TÖØ ÑIEÅN

Crowther, J. (bieân taäp), Advanced Learner’s Encyclopedic Dictionary, Oxford: Oxford University Press, 1992.

Ñoaøn Trung Coøn, Phaät Hoïc Töø Ñieån, quyeån II, TPHCM: Nhaø xuaát baûn TPHCM, 1997.

Eliade, M., (ed.), The Encyclopaedia of Religion, Vol. 5, 11 & 13, New York: Macmillan Publishing Company, 1987.

Kim Cöông Töû (chuû bieân), Töø Ñieån Phaät Hoïc Haùn-Vieät, quyeån I, Haø Noäi: Phaân Vieän nghieân Cöùu Phaät Hoïc, 1992.

Kapoor, S., (ed.), The Buddhists Encyclopaedia of Buddhism, Vol. I, II, IV & V, New Delhi: Cosmo Publications, 2001.

Procter, P., (chuû bieân), International Dictionary of English,Cambridge: Cambridge University Press, 1995.

Nguyeãn Sanh Phuùc (chuû bieân), Töø Ñieån Anh- Anh Vieät, Haø Noäi: Nhaø xuaát baûn Vaên Hoùa Thoâng Tin, 1999.

Rhys Davids, T.W. &

Stede, W., Pali-English Dictionary, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers, Ptv. Ltd., 1997.

Schuhmacher, S., &

Woerner, G., (ed.), The Encyclopaedia of Eastern Philosophy, Boston: Shambhala Publication, 1994.

Weeraratne, W. G., (ed.) The Encyclopaedia of Buddhism, Vol. V, Sri Lanka: The Department of Buddhist Affairs, Ministry of Buddhasasana, 2000.

Williams, M. M., Sanskrit-Enghlish Dictionary, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers, Ptv. Ltd., 1999.


[1]Baøi tham luaän cuûa P. A. Payutto, Buddhist Solutions for the 21stCentury (Caùc Giaûi Phaùp cuûa Phaät Giaùo ñoái vôùi Theá Kyû 21), ñoïc taïi Nghò Vieän Toân Giaùo Theá Giôùi ôû Chicago, 1994, coù giaù trò taïi trang Web: www.buddhismtoday.com/index/ sociology.htm.

[2]Nguyeãn Sanh Phuùc (chuû bieân), Töø Ñieån Anh- Anh Vieät, Haø noäi: Nhaø xuaát baûn Vaên Hoùa Thoâng Tin, 1999, trang 1093; Paul Procter (chuû bieân), International Dictionary of English (Töø Ñieån Anh ngöõ Quoác Teá), Cambridge: Cambridge University Press, 1995, trang 750; Jonathan Crowther (bieân taäp), Advanced Learner’s Encyclopedic Dictionary (Töø Ñieån Baùch Khoa daønh cho Ngöôøi Naâng Cao), Oxford: Oxford University Press, 1992, trang 476.

[3]Nguyeãn Sanh Phuùc (chuû bieân), nhö treân, trang 34; Paul Procter (chuû bieân), nhö treân, trang 20; Jonathan Crowther (bieân taäp), nhö treân, trang 13.

[4]Xem theâm trong HT. Kim Cöông Töû (chuû bieân), Töø Ñieån Phaät Hoïc Haùn-Vieät, quyeån I, Haø Noäi: Phaân Vieän nghieân Cöùu Phaät Hoïc, 1992, trang 871; Ñoaøn Trung Coøn, Phaät Hoïc Töø Ñieån, quyeån II, TPHCM: Nhaø xuaát baûn TPHCM, 1997, trang 362.

[5]Nguyeãn Sanh Phuùc (chuû bieân), nhö treân, trang 2052; Paul Procter (chuû bieân), nhö treân, trang 1456; Jonathan Crowther (bieân taäp), nhö treân, trang 912.

[6]HT. Kim Cöông Töû (chuû bieân), quyeån I, nhö treân, trang 648; Ñoaøn Trung Coøn, quyeån II, nhö treân, trang 148.

[7]Xem theâm trong Thích Thieän Hoa, Phaät Hoïc Phoå Thoâng, quyeån I, 2005: 366ff.

[8]P. D. Premasiri, ‘Ethics’, in W.G. Weeraratne (Editor-in-Chief), The Encyclopaedia of Buddhism, Vol. V, 2000: 150. Xem theâm trong Gerald Roscoe, The Triple Gem: An Introduction to Buddhism, 1994: 8ff-12ff-21ff; B. Sagharakshita, ‘Buddhism in the Modern World: Cultural and Political Implications’, in P.V. Bapat (ed.), 2500 Years of Buddhism, 1997: 389f; H.H. Dalai Lama (au.); Ramanan, R. (compiler), The Heart of Compassion, 2001: 110ff; Merv Fowler, Buddhism: Beliefs and Practices, 1999: 58ff; Hammalawa Saddhatissa, Buddhist Ethics, 1997: 40ff; Mahathera Piyadassi, The Spectrum of Buddhism: Writings of Piyadassi, 1991: 204ff; Walpola Rahula, What the Buddha Taught, 1996: 46ff; Satchidananda Dhar, Transformation and Trend of Buddhism in the 20thCentury, 1986: 19.

[9]Kinh Tröôøng Boä, Vol.I, trang 304; Dialogues of the Buddha, Vol 1, trang 236f. Xem theâm trong Nalinaksha Dutt, Early Monastic Buddhism, 1981: 142ff.

[10]Kinh Trung Boä, Vol.III, trang 360; The Middle Length Sayings, Vol. III, trang187. Xem theâm ‘Baùt Chaùnh Ñaïo’ trong Kinh Töông Öng Boä, Vol. IV, trang 518; The Book of the Kindred Sayings, Vol. IV, trang 235 vaø Vol. V, trang 2f ñeán 7ff -15-16f-18-20-21ff-29ff-33ff-36ff-43ff-47ff-357; Silva Padmal, ‘Buddhist Psychology’ trong Subodh Kapoor (ed.), The Buddhists Encyclopaedia of Buddhism, Vol. I: 248; ‘Four Noble Truths’ trong Subodh Kapoor (ed.), The Buddhists Encyclopaedia of Buddhism, Vol. II: 557f; J. H. Bateson, ‘Creed’, trong Subodh Kapoor (ed.), The Buddhists Encyclopaedia of Buddhism, Vol. II: 355ff; P. D. Premasiri, ‘Ethics’ trong W.G. Weeraratne (Editor-in-Chief), The Encyclopaedia of Buddhism, Vol. V:149f; W. G. Weraratne, ‘Generosity’, trong W.G. Weeraratne (Editor-in-Chief), The Encyclopaedia of Buddhism, Vol. V: 323; S. K. Nanayakkara, ‘Four Noble Truths’, trong W.G. Weeraratne (Editor-in-Chief), The Encyclopaedia of Buddhism, Vol. V: 263; Taitetsu Unno, ‘Eightfold Path’ trong Mircea Eliade (ed.), The Encyclopaedia of Religion, Vol. 5: 69ff; Stephan Schuhmacher & Gert Woerner (ed.), The Encyclopaedia of Eastern Philosophy, 1994: 98f; B. Buddhaghosa (author); Nānamoli (trans.), The Path of Purification, 1979: 517ff; Kenneth W. Morgan (ed.), The Path of the Buddha: Buddhism Interpreted by Buddhists, 1997: 104ff; K. N. Jayatilleke, ‘Buddhism and the Scientific Revolution’, in Buddhadasa P. Kirtisinghe (ed.), Buddhism and Science, 1999: 14; J. Barthélemy Saint-Hilaire, The Buddha and His Religion, 1997: 97; Mahāthera Nārada, The Buddha and His Teachings, 1997: 180ff-301; Kancha Ilaiah, God as Political Philosopher: Buddha’s Challenge to Brahminism, 2000: 60ff; Peter Harvey, An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices, 1990: 68ff; U Chan Htoon, ‘Buddhism: The Religion of the Age of Science’, D. C. Ahir, Buddhism in South-East Asia: A Cultural Survey, 2001: 212; Martin Baumann, ‘Work As Dhamma Practice: Right Livelihood Cooperatives of the FWBO’, in Christopher S. Queen, Engaged Buddhism in the West, 2000: 373f; Edward Conze (trans. & ed.), The Large Sutra on Perfect Wisdom, 1990: 156; A. K. Warder, Indian Buddhism, 2000: 99f; Thich Nhat Hanh, The Heart of the Buddha’s Teaching, 1998: 11-49ff; Geoffrey DeGraff (Thanissaro Bhikkhu), The Wings to Awakening, 1999: 172ff; P. Lakshmi Narasu, The Essence of Buddhism, 1999: 126ff; Peter Della Santina, The Tree of Enlightenment, 1998: 45; Somdej Phra Nyānasavara, ‘What did the Buddhs Teach?’, in Sulak Sivaraksa & et.al. (ed.), Buddhist Perception for Desirable Societies in the Future, 1993: 250f; Lakshmi Narasu (author); G. Aloysius (ed.), Religion of the Modern Buddhist, 2002: 199ff; Shanti Bhikshu Shastri, ‘Buddhist Ethics and Social Ideas’, in L.M. Joshi & et.al, Buddhism, 1999: 50f; Bhadant Anand Kausalyayan, ‘Buddhism and Other Religions’, ôû nhö treân, Buddhism: 113; Gunnar Gallmo, A Few Facts about Buddhism, 1998: 52; Harbans Singh & Lal Mani Joshi, An Introduction to Indian Religions, 1996: 130ff; Phra Rajavaramuni (Prayudh Payutto), Thai Buddhism in the Buddhist World, 1987: 7ff; Merv Fowler, Buddhism: Beliefs and Practices, 1999: 48ff; Hammalawa Saddhatissa, Buddhist Ethics, 1997: 44ff; P. N. Chopra, ‘Buddha and His Religion’, P. N. Chopra (ed.), Contribution of Buddhism to World Civilization and Culture, 1983: 19; Robert C. Lester, Theravada Buddhism in Southeast Asia, 1973: 32ff; Trevor Ling, Buddha, Marx, and God, 1979: 33ff; Lynn de Silva, Buddhism: Beliefs and Practices in Sri Lanka, 1980: 53; Mahathera Piyadassi, The Spectrum of Buddhism: Writings of Piyadassi, 1991: 199; Lella Karunyakara, Modernisation of Buddhism: Contribution of Ambedkar and Dalai Lama XIV, 2002: 69ff; Paul Williams, Buddhist Thought: A Complete Introduction to the Indian Tradition, 2000: 52ff; Rupert Gethin, The Foundation of Buddhism, 1998: 79ff; Ananda Gurage (ed.), Return to Righteousness, 1991: 241ff; Traleg Kyabgon, The Essence of Buddhism: An Introduction to Its Philosophy and Practice, 2001: 7ff; K. Rama, Buddhism: A World Religion, 1999: 21ff.

[11]Taitetsu Unno, ‘Eightfold Path’ vaø John Ross Carter ‘Four Noble Truths’ trong Mircea Eliade (ed.), The Encyclopaedia of Religion, Vol. 5, 1987: 70, 403; Bhikkhu Bodhi, ‘A Buddhist Social Ethic for the Next Century’ trong Sulak Sivaraksa (Hon.ed.), Sulak Sivaraksa (Hon.ed.), Socially Engaged Buddhism for the New Millennium, 1999: 51; nhö treân, The Encyclopaedia of Eastern Philosophy, 1994: 99; Kenneth W. Morgan (ed.), The Path of the Buddha: Buddhism Interpreted by Buddhists, 1997: 107; Sahnti Tayal, ‘The Buddha’s Middle Way and Western Psychotherary’ vaø U. Aung Thein, ‘Buddhist Meditation and Bioscience’, trong Buddhadasa P. Kirtisinghe (ed.), Buddhism and Science, 1999: 43, 55f; U Ba Khin, ‘The Essentials of Buddha-Dhamma in Practice’, in Jack Kornfield, Living Buddhist Masters, 1993: 242ff; Mahāthera Nārada, The Buddha and His Teachings, 1997: 185-301; nhö treân, Early Monastic Buddhism: 142ff; nhö treân, The Triple Gem: An Introduction to Buddhism: 8ff-12ff-21ff; nhö treân, An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices: 68ff; U Chan Htoon, ‘Buddhism: The Religion of the Age of Science’, nhö treân, Buddhism in South-East Asia: A Cultural Survey: 212; Martin Baumann, ‘Work As Dhamma Practice: Right Livelihood Cooperatives of the FWBO’, nhö treân, Engaged Buddhism in the West: 373f; nhö treân, Indian Buddhism: 102f; nhö treân, The Tree of Enlightenment: 45f-47ff-56-65ff; Somdej Phra Nyānasavara, ‘What did the Buddhs Teach?’, nhö treân, Buddhist Perception for Desirable Societies in the Future: 251f; nhö treân, Religion of the Modern Buddhist: 200; L. M. Joshi, ‘Buddhist Meditation and Mysticism’, nhö treân, Buddhism: 55f; nhö treân, A Few Facts about Buddhism: 52ff; nhö treân, An Introduction to Indian Religions: 131ff; nhö treân, Thai Buddhism in the Buddhist World: 7f; nhö treân, Buddhism: Beliefs and Practices: 49; nhö treân, Buddhist Ethics: 48; nhö treân, Theravada Buddhism in Southeast Asia: 33ff; nhö treân, Buddha, Marx, and God: 33ff; nhö treân, Buddhism: Beliefs and Practices in Sri Lanka: 53; nhö treân, The Spectrum of Buddhism: Writings of Piyadassi: 204ff; nhö treân, Modernisation of Buddhism: Contribution of Ambedkar and Dalai Lama XIV: 69ff; Paul Williams, Buddhist Thought: A Complete Introduction to the Indian Tradition, 2000: 54; nhö treân, The Foundation of Buddhism: 81f.

[12]Thích Minh Chaâu, Kinh Trung Boä, Vol.I, 1992: 307f; I. B. Horner (trans.), The Middle Length Sayings, Vol. I, 2000: 173f. Xem theâm ‘ví duï chieác beø’ nhö treân, The Spectrum of Buddhism: Writings of Piyadassi: 225f; nhö treân, Buddhist Thought: A Complete Introduction to the Indian Tradition: 38ff; nhö treân, The Foundations of Buddhism: 71f.

[13]Xem theâm ‘10 giôùi’ trong The Sacred of Books of the East, Vol. 13, p. 211; H. Kern, Manual of Indian Buddhism, 1996: 70; Sanghasen Singh, A Study of the SphuārthāŚrīghanācārasanraha īkā, 1983: 15ff-138ff; nhö treân, Buddhist Ethics, 1997: 59ff; E. Lamotte (author) & Sara Webb-Boin (trans.), History of Indian Buddhism, 1988: 42-54; S. Tachibana, The Ethics of Buddhism, 1986: 76f; nhö treân, The Essence of Buddhism, 1999: 39ff; Shanti Bhikshu Shastri, ‘Buddhist Ethics and Social Ideas’, nhö treân, Buddhism, 1999: 44f; nhö treân, Theravada Buddhism in Southeast Asia, 1973: 50; nhö treân, The Foundations of Buddhism, 1998: 87ff; Dipak Kumar Barua, An Analytical Study of Four Nikāyas, 2003: 128f. Xem theâm ‘Pātimokkha’ trong C.A.F. Rhys Davids, ‘Pātimokkha’, in Subodh Kapoor (ed.), The Buddhists Encyclopaedia of Buddhism, Vol. IV, 2001:1062ff-1066ff-1109ff; Reginald Stephen Copleston, Buddhism Primitive and Present in Magadha and in Ceylon, 1994:119ff; nhö treân, The Triple Gem: An Introduction to Buddhism, 1994:123ff.

[14]Georg Feuerstein, ‘Samādhi’, nhö treân, Mircea Eliade (ed.), The Encyclopaedia of Religion, Vol. 13, 1987: 32.

[15]M. Monier Williams, Sanskrit-Enghlish Dictionary, 1999: 1159.

[16]T.W. Rhys Davids & W. Stede, Pali-English Dictionary, 1997: 685.

[17]Mahāthera Nārada, The Buddha and His Teachings, 1997: 305.

[18]Naêm Trieàn Caùi (Nīvaraas) laø : (1) tham duïc (sensual desires- kāmacchanda); (2) saân haän (ill will-vyāpāda); (3) hoân traàm vaø thuïy mieân (sloth and torpor -thīna-middha); (4) traïo hoái (restlssness and worry -uddhacca-kukkucca); and (5) hoaøi nghi (doubts, vicikicchā). Xem chi tieát trong Mahāthera Nārada, The Buddha and His Teachings: 317ff; Sayadaw U Pandita (author); U Aggacitta (trans.); Kate Wheeler (ed.), In This Life: The Liberation Teachings of the Buddha, 1993: 187ff; nhö treân, An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices, 1990: 249f; nhö treân, The Spectrum of Buddhism: Writings of Piyadassi: 214ff-250ff (Addendum IV); Joseph Goldstein, Joseph Goldstein, Insight Meditation: The Practice of Freedom, 1994: 57f; nhö treân, Traleg Kyabgon, The Essence of Buddhism: An Introduction to Its Philosophy and Practice, 2001: 25f.

[19]Xem theâm veà ‘Töù thieàn’ trong E. Lamotte (author) & Sara Webb-Boin (trans.), History of Indian Buddhism, 1988: 43; nhö treân, The Path of Purification, 1991: 136ff; nhö treân, The Path of the Buddha: Buddhism Interpreted by Buddhists, 1997: 148f; U. Aung Thein, ‘Buddhist Meditation and Bioscience’, nhö treân, Buddhism and Science: 58f; nhö treân, The Buddha and His Religion: 142f; nhö treân, An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices: 250ff; Edward Conze (trans. & ed.), The Large Sutra on Perfect Wisdom, 1990: 157f; nhö treân, Indian Buddhism: 90f; Nalinaksha Dutt, ‘The Buddhist Meditation’, in Mahendra P. Mittal (compiled), Buddha and Early Buddhism, Vol. 1, 2002: 194ff; L.M. Joshi, ‘Buddhist Meditation and Mysticism’, nhö treân, Buddhism: 62f; nhö treân, Theravada Buddhism in Southeast Asia: 36f; nhö treân, Buddhist Thought: A Complete Introduction to the Indian Tradition: 55; nhö treân, The Foundation of Buddhism: 184f.

[20]Kinh Tröôøng Boä, Vol. I, 1991:139ff, 301ff, 318ff, 358f, 369f, 379ff; Kinh Trung Boä, Vol. I, 1992: 403f, 589f, 603ff – Vol. II, 1992: 25, 223, 464 – Vol. III, 1992: 32, 112, 272ff, 304f, 350f, Kinh Töông Öng Boä, Vol. I, 1993: 21f, 310; (I.75.84ff), Dialogues of the Buddha, Vol. I, 1995: 84ff, 236, 247ff, 270, 279f, 296; The Middle Length Sayings, Vol. I, 2000: 330ff, 227f, 323 - Vol. II, 1997: 12, 112f, 234f – Vol. III, 1996: 13, 54f, 132ff, 155, 182; The Book of the Kindred Sayings, Vol. V, 1997: 9, 174, 272; The Book of the Gradual Sayings, Vol. I, 2000:147 – Vol. II, 2000: 224 – Vol. III, 2001:17ff, 93 – Vol. IV, 1995:121, 289.

[21]Nhö treân, Pali-English Dictionary, p. 390; nhö treân, Sanskrit-Enghlish Dictionary, p. 659.

[22]Kinh Tröôøng Boä, Vol. I, 1991: 88; Dialogues of the Buddha, Vol. I, 1995: 53f. Xem theâm veà Tueä (Paññāor Wisdom) trong P. D. Premasiri, ‘Ethics’, nhö treân, The Encyclopaedia of Buddhism, Vol. V: 152; Tadeusz Skorupski, ‘Prajñā’, nhö treân, The Encyclopaedia of Religion, Vol. 11: 477ff; nhö treân, History of Indian Buddhism: 44ff; nhö treân, The Path of Purification: 435ff; nhö treân, The Buddha and His Teachings: 320ff-353f; nhö treân, The Heart of the Buddha’s Teaching: 210ff; His Holiness The Dalai Lama, The Way to Freedom, 2000: 179ff; nhö treân, The Tree of Enlightenment: 65ff; nhö treân, An Analytical Study of Four Nikāyas: 159ff; nhö treân, The Essence of Buddhism: An Introduction to Its Philosophy and Practice: 69ff; Geshe Sonam Rinchen (author); Ruth Sonam (trans. & ed.), The Six Perfections, 1998: 95ff.

[23]Kinh Töông Öng Boä, Vol. II, 1993: 11ff, 14ff, 29, 33ff, 43, 48, 51ff, 56, 78ff, 82ff, 104ff, 142ff; The Book of the Kindred Sayings, Vol .II, 2000: 2ff, 5, 8f, 11f, 16, 18f, 20ff, 23, 32, 34f, 41f, 54f. Xem theâm ‘Lyù Duyeân Khôûi’ (the Theory of Dependent Origination) trong Kinh Tieåu Boä, Vol. I, 1999: 115f- 116f; The Minor Anthologies of the Pali Canon, Vol. II, 1996: 1f-2; Kenneth K. Inada, ‘Buddhist Observance’, nhö treân, The Buddhists Encyclopaedia of Buddhism, Vol. I: 239f; Bhikkhu Khantipalo, ‘Wheel of Life’, nhö treân, The Buddhists Encyclopaedia of Buddhism, Vol. V, 2001: 1479ff; nhö treân, History of Indian Buddhism, p. 36ff; nhö treân, The Path of Purification, p. 539ff; nhö treân, The Path of the Buddha: Buddhism Interpreted by Buddhists, p.154; nhö treân, The Buddha and His Religion, p.134ff; nhö treân, The Buddha and His Teachings, p.240ff; nhö treân, An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices, p. 54ff; Edward Conze, Buddhist Thought in India, 2002: 144ff; nhö treân, The Heart of the Buddha’s Teaching, 1998: 221ff; nhö treân, The Tree of Enlightenment, p. 96ff; nhö treân, Buddhist Ethics, p. 16ff; nhö treân, Theravada Buddhism in Southeast Asia, p. 29ff; nhö treân, The Spectrum of Buddhism: Writings of Piyadassi, p. 137ff; nhö treân, Modernisation of Buddhism: Contribution of Ambedkar and Dalai Lama XIV, p. 74ff; nhö treân, Buddhist Thought: A Complete Introduction to the Indian Tradition, p. 62ff; nhö treân, The Foundation of Buddhism, p. 141f; nhö treân, Return to Righteousness, p. 299ff; nhö treân, The Essence of Buddhism: An Introduction to Its Philosophy and Practice, p. 73ff; nhö treân, Buddhism: A World Religion, p. 16f.

[24]Kinh Tröôøng Boä, Vol. I, 1991: 559, 617, 621f; Dialogues of the Buddha, Vol. II, 1995:89f, 132f, 136.

[25]Kinh Tieåu boä, Vol. I, 1999: 364; The Minor Anthologies of the Pali Canon, Vol. II, 1996:154. Xem theâm veà ‘Tam Voâ laäu hoïc’ trong Kinh Taêng Chi Boä, Vol. I, 1996: 415ff, 435ff; The Book of the Gradual Sayings, Vol. I, 2000: 208ff, 219ff; P. D. Premasiri, ‘Ethics’, nhö treân, The Encyclopaedia of Buddhism, Vol. V: 150ff; nhö treân, History of Indian Buddhism, p. 42ff; nhö treân, The Triple Gem: An Introduction to Buddhism, p. 8ff, 12ff, 21ff; B. Sagharakshita, ‘Buddhism in the Modern World: Cultural and Political Implications’, nhö treân, 2500 Years of Buddhism, p. 389f; nhö treân, The Heart of Compassion, p. 110ff; nhö treân, What the Buddha Taught, p. 46ff; nhö treân, Buddhist Ethics, p. 40ff; nhö treân, The Spectrum of Buddhism: Writings of Piyadassi, p. 204ff; nhö treân, Buddhism: Beliefs and Practices, p. 58ff; nhö treân, An Analytical Study of Four Nikāyas, p. 121ff; Inder L. Malik, Dalai Lamas of Tibet, 1984: 154ff.

---o0o---

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
07/01/201205:35(Xem: 2699)
Trong sự phát triển quá nhanh chóng của xã hội ngày nay, phật tử khắp nơi trên thế giới trở nên linh hoạt hơn trong việc bảo vệ lẫn truyền bá tư tưởng đạo Phật của họ. Với con số khoảng 500 triệu phật tử, đạo Phật được xem là tôn giáo lớn nhất thứ tư của hành tinh này. Đạo Phật có hai tông phái chính: Theravada (Phật giáo Nguyên thủy) và Mahayana (Phật giáo Đại thừa) cùng nhiều môn phái khác, trong đó gồm có môn Thiền quen thuộc cùng những bản kinh dịch khác nhau của người Tây Tạng...
17/10/201306:58(Xem: 13484)
Trong định luật vô thường, thành trú hoại không, sanh trụ dị diệt nào có ai tránh khỏi. Thế nhưng, một giờ, một ngày, một tháng, một năm, gặp nhau, biết nhau, sống gần nhau, chung vai gánh vác việc Đạo, việc Đời vui buồn vinh nhục, sướng khổ chung phần, khi chia xa ai tránh khỏi chạnh lòng hoài cảm, vì đâu phải đất đá cho cam. Nên, những dòng, những chữ trong quyển sách nhỏ này phát xuất tự tâm cang để tưởng nhớ ơn thầy nghĩa bạn (đã đăng trong các tập kỷ yếu, trong các lễ tưởng niệm hoặc mới viết chưa in sách báo nào). Tôi gom lại gọi là chút ân tình nhắc nhau, nhớ nhau cho ấm nồng nghĩa sống.
11/02/201409:06(Xem: 5945)
Khi thắp nhang lễ Phật tâm cần phải thanh tịnh, nếu như có thể không nhiễm chút bụi trần, sẽ được phước lành vô biên. Nếu muốn cầu nguyện, nên buông bỏ ý nghĩ lợi mình, lợi người, lợi mình, hại người. Phát tâm nguyện rộng lớn, làm lợi ích cho xã hội, cho chúng sanh, thì công đức vô lượng. Trong kinh Phật có lời dạy: "Lễ Phật một lạy, diệt vô lượng tội; niệm một câu Phật, tăng vô biên phước" ấy vậy.
28/04/201113:33(Xem: 2638)
Nhìn thế giới và tự nhìn mình, ta dễ có một nỗi mừng run và tri ân cuộc đời. May mắn thay, ta không rơi vào một ý thức hệ độc thần...
09/04/201313:33(Xem: 2827)
Đề án Nhà Tù Giải thoát(Liberation Prison Project) là một tổ chức hoạt động phục vụ xã hội thuộc Phật Giáo Tây Tạng được liên kết với Hội Bảo vệ Truyền thống Phật Giáo Đại thừa (FPMT). Tích cực hoạt động tại Hoa Kỳ, Úc châu, Tây Ban Nha và Mễ Tây Cơ, Đề án Nhà Tù Giải thoát đưa ra những hướng dẫn và giáo lý tâm linh, cung cấp sách báo, tài liệu cho các tù nhân quan tâm tới việc tìm hiểu, nghiên cứu và thực hành Phật Giáo.
11/12/201307:45(Xem: 9701)
Đi tu không có nghĩa là phải vào chùa, cạo bỏ râu tóc mà phải được hiểu rộng rãi hơn nhiều! Đi tu là một quá trình khám phá tâm linh. Chúng ta học ứng dụng những lời Phật dạy trong đời sống hàng ngày của mình. Tu là chuyển hóa bản thân, từ vô minh đến trí tuệ, là tìm kiếm, khám phá con đường đưa đến hạnh phúc và an lạc.
09/04/201313:32(Xem: 4069)
Trong mùa an cư kiết hạ năm nay (2005) Phật lịch 2549 tại Chùa Viên Giác Hannover, Đức quốc, tôi và tăng chúng độ 30 vị, rất an lạc trong mỗi từng sát na sanh diệt của cuộc đời ở trong 90 ngày ấy.
13/03/201104:55(Xem: 5727)
Các phần lý thuyết và thực hành chứa đựng trong sách này có tác dụng dẫn dắt tâm chúng ta đến chỗ thấu hiểu sâu xa hơn về sự sống và chết, về vô thường và khổ đau.
29/08/201920:49(Xem: 2749)
Trong thời Đức Bổn Sư Thích Ca còn tại thế, nhất là thời giới luật chưa được chế định, 12 năm đầu tiên sau khi Ngài thành đạo, có nhiều tỷ kheo hay cư sĩ đã liễu ngộ, giải thoát, niết bàn chỉ ngay sau một thời thuyết pháp hay một bài kệ của Tôn Sư. Tại sao họ đặt gánh nặng xuống một cách dễ dàng như vậy? Bởi vì họ đã thấu hiếu tận gốc rễ (liễu ngộ) chân đế, tự tại giải thoát, tịch lặng thường trụ, chẳng động, chẳng khởi, chẳng sanh, chẳng diệt, không đến cũng không đi mà thường sáng soi. Khi họ thấu hiểu được vậy. Kể từ lúc đó, họ tín thọ và sống theo sự hiểu biết chơn chánh này. Họ luôn tuệ tri tất cả các pháp đều huyễn hoặc, vô tự tánh cho nên, họ không chấp thủ một pháp nào và thong dong tự tại trong tất cả các pháp.
04/03/201606:42(Xem: 4682)
Đọc sách là niềm vui của tôi từ thời còn đi học cho đến nay, chưa bao giờ ngơi nghỉ. Nếu sách hay, tôi chỉ cần đọc trong một hay hai ngày là xong một quyển sách 500 đến 600 trang. Nếu sách khó, cần phải nhiều thời gian hơn thì mỗi lần tôi đọc một ít. Còn thế nào là sách dở? xin trả lời ngắn gọn là: Sách ấy không hợp với năng khiếu của mình. Dĩ nhiên khi một người viết sách, họ phải đem cái hay nhất, cái đặc biệt nhất của mình để giới thiệu đến các độc giả khắp nơi, cho nên không thể nói là dở được. Cuối cùng thì dở hay hay tùy theo đối tượng cho cả người viết lẫn người đọc, là tác giả muốn gì và độc giả muốn học hỏi được gì nơi tác phẩm ấy. Tôi đọc Đại Tạng Kinh có ngày đến 200 trang nhưng vẫn không thấy chán, mặc dầu chỉ có chữ và chữ, chứ không có một hình ảnh nào phụ họa đi kèm theo cả. Nhiều khi nhìn thấy trời tối mà lo cho những trang Kinh còn lỡ dở chưa đọc xong, phải vội gấp Kinh lại, đúng là một điều đáng tiếc. Vì biết đâu ngày mai đọc tiếp sẽ không còn những đoạn văn hay tiếp