Tu Viện Quảng Đức105 Lynch Rd, Fawkner, Vic 3060. Australia. Tel: 9357 3544. quangduc@quangduc.com* Viện Chủ: TT Tâm Phương, Trụ Trì: TT Nguyên Tạng   

Đọc lại bài thơ: Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa ...

11/04/201311:28(Xem: 4651)
Đọc lại bài thơ: Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa ...

Tuyển tập bài viết về Vu Lan - 2012

Đọc lại bài thơ: Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa ...

Dương Kinh Thành

Nguồn: Dương Kinh Thành

tinh_me

Trước đây, khi viết bài này, trong tay tôi chưa có các phương tiện nghe nhìn tối thiểu , để có thể hỗ trợ mình hoàn thành mong ước, chuyển tải một cách nhanh nhất những điều mình cảm nhận hầu chia sẻ với mọi người. Vì vậy khi ấy tôi không biết bài thơ này nằm trong tập thơ “SÁU-TÁM” của nhà thơ Nguyễn Duy.
Dù sao, nay đọc lại vẫn còn nguyên xúc cảm thiêng liêng của TÌNH MẸ. Nhân dịp mùa Vua lan Báo Hiếu, xin một lần nữa đọc lại bài thơ này.


NGỒI BUỒN NHỚ MẸ TA XƯA, đó cũng là tựa đề bài thơ của Nguyễn Duy, người viết bài này sau nhiều năm tìm kiếm, chắp nhặt cho đến khi tròn vẹn một bài thơ. Tuy không phải là người có chuyên môn đọc, giới thiệu hay phê bình văn thơ, càng không phải là người yêu văn thơ, nhưng do ý nghĩa nhân văn sâu sắc của bài thơ, đã thật sự gieo vào tâm khảm người đọc về một ý niệm –giá trị tuyệt vời về người Mẹ, và chính những điều đó đã tạo nên sức cuốn hút của bài thơ. Lại nữa, khi vô tình nghe qua làn sóng phát thanh với giọng ngâm trầm ấm của nghệ sĩ Trần Thị Tuyết, đã thôi thúc cảm niệm ai hoài, lại nhân tiết hội Vu Lan rạo rực, nên tự nhận thấy không thể không giải bày xúc cảm này.
Nhà thơ Nguyễn Duy có lẽ đã đi từ ca dao được mẹ ru bên cánh võng thuở ấu thơ, nên trong tâm khảm đã bật ra bao nỗi lòng bằng chính các lời ru, và đã lấy đó làm tựa đề cho bài thơ:‘NGỒI BUỒN NHỚ MẸ TA XƯA- MIỆNG NHAI CƠM BÚNG LUỠI LỪA CÁ XƯƠNG”.
Bài thơ được bắt đầu bằng sự sâu lắng hết sức thiêng liêng, mênh mông, gợi lên cho ta một khoảng không gian rộng lớn, làm lộ rõ nét cô đơn của đứa con mồ côi vừa mất mẹ :
Bần thần hương huệ thơm đêm
Khói nhang vẽ nẻo đường lên Niết Bàn
Chân nhang lấm láp tro tàn
Xăm xăm bóng mẹ trần gian thuở nào.
Tại sao lại là “khói nhang”mà không là ánh nến hay một phương tiện huyền ảo nào khác, mới có thể “vẽ nẻo đường lên Niết bàn” ? Giữa khói nhang và Niết Bàn trong bài thơ đủ nói lên tập quán ngàn đời của dân tộc với chân lý Niết Bàn của Phật giáo, dù Niết Bàn trong Duy Thức Học, hiểu được nó không hề đơn giản. Theo tinh thần kinh Hoa Nghiêm, thì Niết Bàn không xảy ra trong thế giới của nhận thức. Nhưng bằng con mắt tục đế, chúng ta dễ dàng hiểu được Niết Bàn trong thơ Nguyễn Duy. Có nghĩa là nơi đó là một vị trí- địa danh xứng đáng đối với những tấm lòng hiếu thảo của người con đặt để dành cho người Mẹ mình. Chúng ta chấp nhận được. Và có lẽ, như biết được ý nghĩa trên nên Nguyễn Duy phải nói “vẽ nẻo đường lên Niết bàn”? Nhìn thấy “Chân nhang lấm láp tro tàn”là một hình tượng tất yếu về một kiếp đời thọ nghiệp; nó còn nói lên cái hình bóng, công ơn lao nhọc cả cuộc đời của người Mẹ một cách cô đọng, thay vì tác giả phải kể lể bằng nhiều hình ảnh khác nhau như “Cánh cò lặn lội…”v.v…
Mẹ ta không có yếm đào
Nón mê thay nón quai thao đội đầu
Rối ren tay bí tay bầu
Váy nhuộm bùn, áo nhuộm nâu bốn mùa.
Từ trước đến nay, tuy tự nhận mình là một người ít khi tiếp xúc với thơ văn, nhưng trên cảm quan chung, tôi ít khi thấy một áng văn thơ nào ca ngợi- tả tỉ mỉ về một người Mẹ giàu sang, chân tay cắt móng gọn gàng, mắt mũi đầy ắp chất silicon đặc sệt; chỉ là những bà Mẹ nghèo tần tảo, chai sạm làn da với đôi quang gánh cơ hàn, đè nặng bờ vai lao nhọc.
Ai đã từng thấy được dây bí dây bầu, dây mướp leo với vô số tay quăng bám chặt và rẻ ngọn trăm hướng để giữ cho thân mình đủ sức mang nặng những đứa con - những trái đeo lủng lẳng, lúc nào cũng ghì nặng thân dây…mới cảm nhận được câu thơ của Nguyễn Duy đến nao lòng, và thầm thán phục sự ví von tài tình, tuyệt vời của nhà thơ.
Không phải đất nước ta vốn có truyền thống của nền văn minh nông nghiệp, mà khi nói về “nhuộm bùn”-tức là làm ruộng-làm nông; đó chỉ là một cách nói tiêu biểu, hàm súc về tình Mẹ Phương Đông, muốn tự mình nuôi dạy con cái, chịu đựng tất cả lao nhọc để cho con khôn lớn, không dựa dẫm vào bảo hiểm, nhà trẻ, cấp dưỡng hoặc phó mặc cho xã hội, nhà trường.
Cái màu nâu còn là màu của đất. Mà đất thì được tắm mát bởi nhân duyên của bốn mùa miền nhiệt đới vốn hằng gian khổ. Người học Phật còn “đi sâu” vào lòng đất hơn bằng tư tưởng tuyệt vời của Tâm Địa Quán: nó sinh ra tất cả và nó ôm ấp tất cả (Chúng sanh chi tâm du như đại địa, ngũ cốc-ngũ quả tùng đại địa sanh). Kể cả cái Tâm của Tam Giới cũng chính là ba cái tên của đất (Dĩ thử nhân duyên tam giới, duy tâm tam danh chi địa…) Phải chăng do các yếu tố chân lý đó nên chư Tổ Sư truyền thừa xứ ta xưa kia đã khéo chọn màu nâu cho y phục tăng lữ, như ẩn ý nhắc nhở về một duyên sanh, một ứng dụng tùy duyên cho đạo Phật Việt nam chúng ta.
Cái cò- sung chát- đào chua
Câu ca Mẹ hát gió đưa về trời
Ta đi trọn kiếp con người
Cũng không đi hết mấy lời Mẹ ru
Những lời tiêu biểu trong các bài hát ru, nó còn là những kỷ niệm tuổi thơ dại, đưa vào miệng bất kể thứ gì nắm được trong tay, và còn mãi tiếc nuối, nên thay vì “Cây cải về trời”, như thể lời ru rất thiêng liêng phải được bay về trời. cao vút, cao mãi. Vì thế mà bàn chân ta dong ruỗi với gói hành trang mang theo là những lời Mẹ ru; lỡ mai ta nằm xuống thì vẫn còn đó, còn hoài với đạo lý thế nhân. Đó chính là những lời ru.
Bao giờ cho đến mùa thu
Trái hồng, trái bưởi đánh đu giữa rằm.
Nhà thơ Nguyễn Duy chắc lúc tuổi thơ được thừa hưởng những kỷ niệm vui buồn dưới tàn cây ăn quả trong vườn nhà, mùa nào trái nấy, cho nên luôn nhìn được những trái quả trên cành mà Mẹ dành chờ qua rằm cúng Phật, cúng ông bà Tổ tiên, hoặc hái đem đi bán đổi gạo. Riêng tôi, những “Trái hồng-trái bưởi đánh đu giữa rằm” ấy là kỷ niệm về một cách lễ nghĩa mẹ dạy “Để mẹ hái cúng Phật, cúng Ông bà, xong rồi Mẹ cho ăn”, vì thế “đánh đu” của tôi có nghĩa là thèm thuồng bởi những trái cây cúng Phật, Ông bà thường được Mẹ chọn lựa trái to nhất, ngon nhất.
Bao giờ cho đến tháng năm
Mẹ ra trải chiếu ta nằm đếm sao
Ngân hà chảy ngược lên cao
Quạt mo vỗ khúc nghêu ngao thằng Bờm
Bờ ao đom đóm chập chờn
Trong leo lẻo những vui buồn xa xôi.
Những ý thơ này chắc rằng ai ai cũng đều có diễm phúc tận hưởng. Dưới ánh mắt và trí tưởng tượng của tuổi thơ, nhìn vạn vật đều có thật một cách rất dễ dàng và gần gũi. Sao trên trời làm sao mà đếm được? Nhưng tuổi thơ đếm được ( một ông sao sáng hai ông sáng sao…) dù đó chỉ là vòng tròn không có kết thúc, dễ đưa ta vào…giấc ngủ! Để rồi các thế hệ nối thay nhau mà tiếp tục đếm; đếm hoài cho đến khi qua tuổi trưởng thành rồi nhường lại cho đàn con để ta ngồi vào vị trí của người Mẹ, cho nên:
Mẹ ru cái lẽ ở đời
Sữa nuôi phần xác, hát nuôi phần hồn
Dù trong nhận thức đã từng hiểu được giá trị đích thực của những chuẩn mực đạo đức cần thiết nơi mỗi con người, thế mà sao tôi vẫn phải giật mình khi đọc đến hai câu này! Quả thật, trong kho tàng hát ru của dân tộc, có câu nào mà không mang nặng một ý nghĩa nhân văn nào đó, kể cả những điều nhỏ nhất.
Ở người mẹ Việt nam, sữa và hát có đủ đầy nuôi bao thế hệ khôn lớn, vỗ an bao nghĩa đậm tình sâu nặng và đúc kết nên bản thiên trường ca tình Mẹ bất tử. Ngày nay có không ít em bé được lớn lên, được nuôi dưỡng từ sự ỷ lại và phó mặc; ru con bằng máy cassette mà trong đó vọng ra toàn là những giai điệu Pop-Rock-Disco-Hip hop…để rồi các em bé này lớn lên khi bập bẹ đã thốt ra những thanh âm ban đầu thay vì Ba-Mẹ thì là “Bai”-“Ok”..Lớn lên chút nữa thì “Ta là Triển hộ vệ đây”. “Ta là Ninza đây”. Cho nên chính nhà thơ đã phải lo lắng:
Bà ru Mẹ, Mẹ ru con
Liệu mai sau các con còn nhớ chăng ?
Chỉ có những đứa con được lớn lên mang trong mình cả xác lẫn hồn mẹ cho, dù có phiêu bạt góc bể chân trời vẫn không quên được nơi nào quê mẹ và vị trí đặt nôi võng khi xưa ta nằm. Ấy vậy mà niềm thương yêu trọn vẹn đó vẫn luôn da diết, ai hoài:
Nhìn về quê mẹ xa xăm
Lòng ta chỗ ướt mẹ nằm đêm mưa
Để rồi nhà thơ chọn câu ca dao để kết thúc bài thơ như trả về cho đạo lý dân tộc một gia tài nguyên vẹn; lại nữa như muốn gợi ý với thế nhân rằng: dù thơ ca có hay đến thế nào đi nữa cũng không bằng chính lời ru mộc mạc khi nao, xem như sự kết thúc cũng là sự bắt đầu. Với tôi, đó còn là lời nhắn nhủ với những ai đã chóng quên cội nguồn, mà thiếu vắng nó không còn là một giá trị văn hóa-nhân bản của một dân tộc:

Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa
Miệng nhai cơm búng, lưỡi lừa cá xương.

Giác Đạo – Dương Kinh Thành



Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
16/09/2022(Xem: 374)
Đã bao năm tôi bị cài hoa hồng trắng trong mùa Vu Lan thật là tủi thân. Nhưng biết làm sao đây khi người con đã mất đi người mẹ thân thương! Theo tục lệ đã định sẵn, khi mâm hoa hồng đỏ, trắng của các em trong Gia Đình Phật Tử đưa đến, tôi chỉ dám chọn đóa hoa màu trắng để cài lên áo, chứ không dám chọn màu đỏ dù rất thích. Nhưng hôm nay tại buổi lễ Vu Lan ở Tu Viện Viên Đức ngày 4 tháng 9 năm 2022, tôi gặp chuyện bất ngờ được ép cài hoa hồng đỏ. Trên mâm hoa chỉ mỗi một màu hồng, cái màu pha trộn giữa trắng và đỏ.
09/09/2022(Xem: 325)
Đại Lễ Vu Lan PL.2566 (2022) tại Chùa Diệu Pháp Liên Hoa, California, Hoa Kỳ
04/09/2022(Xem: 288)
Lễ Vu Lan chùa Tất Đạt Đa, TP. Anaheim, Hoa Kỳ
31/08/2022(Xem: 474)
Trần Lê Khả Ái, cô gái câm điếc bẩm sinh, đã tốt nghiệp đại học với nỗ lực cháy bỏng của bản thân cùng sự đồng hành đáng kinh ngạc từ người cha. Ông Trần Khương, cha Khả Ái, tiếp tục viết những chương mới trong nhật ký lay động lòng người về hành trình đáng kinh ngạc của hai cha con: "Đại học và ước mơ giúp đỡ những người khiếm khuyết".
30/08/2022(Xem: 564)
Vào sáng ngày 28/8/2022, chùa Phước Đức tọa lạc tại số 678 Santee River Ct, thành phố San Jose, tiểu bang California đã long trọng tổ chức Đại lễ Vu Lan năm 2022 - Phật lịch 2566; kỷ niệm hai năm thành lập chùa và ngày xuất gia của Thầy trụ trì.
29/08/2022(Xem: 388)
Vào lúc 10 giờ ngày 27/8/2022, chùa Đại Bảo Trang Nghiêm tọa lạc tại số 2553 Darwin Street, thành phố Hayward, tiểu bang California đã trang nghiêm tổ chức Đại lễ Vu Lan năm 2022, Phật lịch 2566.
29/08/2022(Xem: 898)
Qua lời giới thiệu của TT Thích Viên Tịnh được biết đây là lần thứ hai Đại Đức Thông Thắng có dịp gieo duyên cùng quý Phật Tử tại Bảo Minh, riêng tại VN Thầy có biệt tài tổ chức các khoá tu học cho giới trẻ tại tỉnh nhà giống như Chùa Hoằng Pháp trong miền Nam, và theo lời giảng sư Thích Thông Thắng này thì năm nay Đại lễ Vu!an 2566 này Thầy đã có mặt tại Chùa Pháp Hoa và chùa Bắc Linh tại Nam Úc trước khi đến Bảo Minh.
25/08/2022(Xem: 327)
Văn nghệ cúng dường Vu Lan 2022 Chùa Liên Hương, Hoa Kỳ
facebook youtube google-plus linkedin twitter blog
Nguyện đem công đức này, trang nghiêm Phật Tịnh Độ, trên đền bốn ơn nặng, dưới cứu khổ ba đường,
nếu có người thấy nghe, đều phát lòng Bồ Đề, hết một báo thân này, sinh qua cõi Cực Lạc.

May the Merit and virtue,accrued from this work, adorn the Buddhas pureland,
Repay the four great kindnesses above, andrelieve the suffering of those on the three paths below,
may those who see or hear of these efforts generates Bodhi Mind, spend their lives devoted to the Buddha Dharma,
the Land of Ultimate Bliss.

Quang Duc Buddhist Welfare Association of Victoria
Tu Viện Quảng Đức | Quang Duc Monastery
Senior Venerable Thich Tam Phuong | Senior Venerable Thich Nguyen Tang
Address: Quang Duc Monastery, 105 Lynch Road, Fawkner, Vic.3060 Australia
Tel: 61.03.9357 3544 ; Fax: 61.03.9357 3600
Website: http://www.quangduc.com ; http://www.tuvienquangduc.com.au (old)
Xin gửi Xin gửi bài mới và ý kiến đóng góp đến Ban Biên Tập qua địa chỉ:
quangduc@quangduc.com , tvquangduc@bigpond.com
KHÁCH VIẾNG THĂM
99,501,021