Tu Viện Quảng Đức105 Lynch Rd, Fawkner, Vic 3060. Australia. Tel: 9357 3544. quangduc@quangduc.com* Viện Chủ: TT Tâm Phương, Trụ Trì: TT Nguyên Tạng   

Bài Thơ "Xuân Vãn" của Ðiều Ngự Giác Hoàng - Trần Nhân Tông

03/02/201108:07(Xem: 512)
Bài Thơ "Xuân Vãn" của Ðiều Ngự Giác Hoàng - Trần Nhân Tông
Tran Nhan Tong
Bài thơ XUÂN VÃN

của Điều Ngự Giác Hoàng - Trần Nhân Tông
Thích Thông Huệ

Vua Trần Nhân Tông là một minh quân đời thứ 3 triều Trần. Từ lúc còn là Thái Tử, Ngài đã được vua cha cho học Thiền cùng Tuệ Trung Thượng Sĩ, biết rõ đường lối tu hành theo tông chỉ “Phản quan tự kỷ bổn phận sự, bất tùng tha đắc” (Xoay lại soi sáng chính mình là phận sự gốc, không cầu bên ngoài mà được). Khi lên ngôi, dù bộn bề trăm việc đối nội và đối ngoại, Ngài vẫn có chỗ sống riêng của mình, tuy ở trong trần mà vẫn vui với Đạo. Năm 41 tuổi, Ngài nhường ngôi cho con, sau đó xuất gia về núi Yên Tử, lấy hiệu Hương Vân Đại đầu đà, được tôn xưng là Điều Ngự Giác Hoàng. Ngài sáng lập dòng Thiền Trúc Lâm Yên Tử mang đậm bản sắc dân tộc, trở thành vị Sơ Tổ của dòng Thiền đặc thù Việt Nam. Bài thơ “Xuân vãn” là một trong những bài mượn cảnh mùa xuân, diễn đạt một cách sâu sắc trình độ tâm linh vút cao của Ngài:

XUÂN VÃN
Niên thiếu hà tằng liễu sắc không,

Nhất xuân tâm sự bách hoa trung.

Như kim khám phá Đông hoàng diện,

Thiền bản, bồ đoàn khán trụy hồng.

Hòa thượng Trúc Lâm dịch:

CUỐI XUÂN
Thuở bé chưa từng rõ sắc không,

Xuân về hoa nở rộn trong lòng.

Chúa Xuân nay bị ta khám phá,

Thiền bản, bồ đoàn, ngắm cánh hồng.

Bài thơ tứ tuyệt ngắn ngủi nhưng bao hàm cả hai giai đoạn đời Ngài: lúc còn bé chưa biết đường tu và khi đã là vị Thiền Sư đạt đạo.

“Thuở bé chưa từng rõ sắc không/ Xuân về hoa nở rộn trong lòng”: Thuở bé là lúc còn non tuổi đời, cũng là khi còn ấu thơ về đạo lý. Nhân một ngày xuân đi dạo trong vườn thượng uyển, Thái Tử thấy trăm hoa đua nở tỏa hương ngào ngạt. Chưa thấu hiểu lý Bát Nhã, chưa rõ thể tánh không của các pháp, Thái Tử ngỡ thân tâm cảnh đều thật có. Ý thức chấp ngã chấp pháp mạnh mẽ, nhất là trong điều kiện thuận lợi về vật chất, Ngài làm sao tránh khỏi rộn ràng xao xuyến khi thấy cảnh xuân về? Và đây hầu như là tâm trạng chung của con người, nhất là những ai có tâm hồn nghệ sĩ. Nhà thơ Đinh Hùng nhìn xuân sang mà nhớ hương người xưa:

Xuân nào như xuân mới?
Hương nào như hương xưa?

Lòng chàng không có tuổi

Duyên chàng se tình cờ.

hay J. Leiba nói thay cô gái tuổi trăng tròn:

Em nhớ năm em lên mười lăm,
Cũng ngày đông cuối sắp sang xuân.

Mừng xuân, em thấy tim hồi hộp,

Nhìn cái xuân sang khác mọi lần.

Tập khí của chúng ta là dính mắc với trần cảnh, loạn động theo các duyên bên ngoài. Từ đó tạo nghiệp, quẩn quanh trong sáu nẻo luân hồi. Đức Phật dạy, chính sáu căn là đầu mối của phiền não sinnh tử, do tiếp xúc với sáu trần mà khởi tâm phân biệt. Nhưng sáu căn cũng là nguồn gốc của Niết bàn, khi thấy nghe hay biết tất cả các pháp mà vẫn an nhiên tự tại. Thời điểm chợt nhận ra tánh giác thường hằng của chính mình là khoảnh khắc diệu thường, ngàn năm không dễ có. Những bậc đạt đạo dùng rất nhiều mỹ từ tạm đặt tên cho tánh giác sẵn đủ ấy, vì thật sự nó không có tên, cũng không thể dùng ngôn từ diễn tả. Ở đây, Sơ Tổ Điều Ngự gọi là Chúa Xuân. “Chúa Xuân nay bị ta khám phá”. Thật ra, Chúa Xuân không lẫn tránh, không giấu mặt, cũng không phải ở đâu xa. Chỉ vì vọng thức che lấp nên không nhận ra tánh giác lúc nào cũng sáng ngời.

Mai Hoa Ni đời Tống viết bài thơ Ngộ đạo như sau:

Tìm Xuân, chẳng thấy bóng xuân sang,
Giày rơm giẫm nát đỉnh mây ngàn.

Trở về chợt ngửi hương mai ngát,

Xuân ở đầu cành đã chứa chan.

(Đỗ Tùng Bách dịch)

Một đời lặn lội, mòn mỏi những bước chân giẫm nát cỏ cây trên đỉnh núi mây phủ, thế mà vẫn chưa tìm thấy mùa xuân. Chính vì ý tưởng “tìm xuân” nên xuân không thể hiện. Chúa Xuân không ở bên ngoài, không phải là đối tượng của sự tìm cầu, mà chính là mình - con người bất sanh bất diệt xưa nay. Sực tỉnh xoay trở về chính mình, ta mới nhận ra, quả thật xuân đang trùm khắp vạn hữu, mai đang tỏa ngát mùi hương.!

Sơ Tổ của chúng ta không những đã trở về, đã khám phá Chúa Xuân, Ngài còn trọn vẹn sống cùng mùa Xuân miên viễn:

“Thiền bản, bồ đoàn, ngắm cánh hồng”.

Thiền bản là chiếc chõng hay giường nhỏ, bồ đoàn là chiếc gối tròn để ngồi. Đây là hai dụng cụ sử dụng khi tọa thiền. Giường hay chõng thiền còn ám chỉ chân tánh hay bản tâm của mỗi người. Ngồi trên giường Thiền nghĩa là hằng sống cùng bản tâm sẵn đủ. Bản tâm thường tịch nhưng thường tri, luôn lặng lẽ mà luôn chiếu sáng. Định của bản tâm không trụ không xả, không nhập không xuất nên là thường định, đại định. Tinh thần Bồ tát Đại thừa không bỏ huyễn cầu chơn, không bỏ mê về ngộ, không bỏ trần gian thủ chứng Niết bàn. Trong các cảnh vô thường sinh diệt, các bậc đạt đạo nhận ra và sống bằng thể tánh chân thường bất sinh, nên có cái nhìn thẩm thấu vào bản chất của các pháp. Do vậy, các Ngài tự tại anh nhiên trước sự biến đổi của vũ trụ vạn hữu, nên nói “ngồi trên giường Thiền ngắm từng cánh hoa rụng trong một chiều xuân vãn”.

Cùng một cảnh xuân nhưng lúc mê thì tâm loạn động, dính mắc theo cảnh, khi ngộ thì an nhiên nhìn mọi sự đổi dời. Xuân đời đến rồi đi, hoa theo xuân nở rồi tàn, nhưng Chúa Xuân mãi hiện hữu, siêu vượt thời - không. Mùa Xuân miên viễn ấy không ở đâu xa, không từ bên ngoài đến, mà ở ngay đương xứ - tại đây và bây giờ. Cầu chúc tất cả chúng ta, nhân mùa xuân đến, nhận ra Chúa - Xuân - tự - tâm của chính mình, đồng thời chan rải hương xuân đến khắp mọi người.


Mùa Xuân Kỷ Sửu - 2009
Thiền thất Viên Giác

Người gửi bài: Anh Huy

 

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
04/09/201015:32(Xem: 7577)
Album nhạc: Ánh Trăng Phật Pháp của Ni Sư Thích Nữ Giới Hương
14/04/201712:48(Xem: 823)
ALBUM NHẠC: CƯ TRẦN LẠC ĐẠO Nhạc sĩ Tâm Đức 01/ Mừng Xuân – Ca Sĩ Quang Minh 02/ Mừng Xuân Mới – Ca Sĩ Bảo Yến 03/ Xuân Tươi – Ca Sĩ Hương Lan 04/ Cư Trần Lạc Đạo (Sơ Tổ Trúc Lâm) – Ca Sĩ Đức Chính 05/ Tam Quy Y (Phổ kệ Tuệ Giác) – Ca Sĩ Bảo Yến 06/ Sơ Tổ Trúc Lâm (Lời Tuệ Kiên) – Ca Sĩ Trọng Hùng 07/ Xuất Gia – Ca Sĩ Bảo Yến 08/ Lễ Bái Phụ Mẫu (Kinh Vu Lan) – Ca Sĩ Hương Lan 09/ Rồi Cũng Thế Thôi Một Cuộc Đời (HT Tâm Châu) – Ca Sĩ Minh Hải 10/ Năm Điều Quán Tưởng (Kinh Nhật Tụng) – Ca Sĩ Hương Lan 11/ Chí Tâm Sám Hối – Ca Sĩ Bảo Yến 12/ Ngay Trong Ngày Hôm Nay – Ca Sĩ Trang Mỹ Dung - Nata 13/ Lục Hòa – Ca Sĩ Hương Lan - Huỳnh Gia Tuấn Email: Nhạc Sĩ Tâm Đức: tdhdthanh@yahoo.com
03/10/201311:23(Xem: 7852)
1. TU VIỆN QUẢNG ĐỨC Nhạc: Võ Tá Hân; thơ: Tuệ Kiên; Họp Ca Nhóm Cadillac 2. QUẢNG ĐỨC MÁI CHÙA CHUNG Nhạc: Nguyễn Tuấn; thơ: Tuệ Kiên; Ca Sĩ Tuyết Mai 3. MỪNG CHU NIÊN 20 NĂM TU VIỆN QUẢNG ĐỨC Nhạc: Lê Minh Hiền; thơ: Thích Viên Tịnh; Họp Ca Nhóm Tuệ Đăng 4. ĐẠO TRÀNG TU VIỆN QUẢNG ĐỨC Nhạc: Khánh Hoàng; Thơ: Thích Nhật Tân; Ca Sĩ Thùy Dương 5. CHIẾC CẦU TỪ BI. Nhạc: Khánh Hoàng; thơ: Thanh Phi; Ca Sĩ Bảo Lộc 6. ÁNH HÀO QUANG QUẢNG ĐỨC Nhạc: Võ Tá Hân; Thơ: Lâm Như Tạng. Nhóm Cadillac 7. BÀI TƯỜNG THUẬT ĐẠI LỄ CHU NIÊN 20 NĂM TV QUẢNG ĐỨC Bài của Thích Tịnh Tuệ, giọng đọc: Tường Dinh (Đài Radio FM 97.4) 8. TT THÍCH NGUYÊN TẠNG TRẢ LỜI PHỎNG VẤN Thông Tín Viên VOA Hoa Kỳ, Ngọc Hân thực hiện 9. KIẾN TRÚC CỦA TU VIỆN QUẢNG ĐỨC Bài của TT Nguyên Tạng, giọng đọc: Diễm Hương (VOA, Hoa Kỳ)
28/08/201017:11(Xem: 5386)
Album nhạc Niềm Tin Tam Bảo của Ni Sư Thích Nữ Giới Hương
10/06/201508:57(Xem: 3562)
Album Nhạc Phật Giáo: Tìm Về Bến Giác Sáng tác và trình bày: Sư Cô Chúc Hiếu 1. Xuất gia 2. Vu Lan nhớ Mẹ. Sáng tác: Hoàng Duy & H. Mỹ 3. Mẹ là bài Ca Dao. Sáng tác: Phượng Vũ 4. Nhớ mãi lời Cha. Sáng tác: Chúc Hiếu 5. Cha là vầng dương: Sáng tác: Chúc Hiếu 6. Chiều xuân nhớ Mẹ. Sáng tác: Chúc Hiếu 7. Xuân xa quê. Sáng tác: Chúc Hiếu 8. Xuân giác ngộ. Sáng tác: Chúc Hiếu 9. Xuân trong ánh đạo. Sáng tác: Chúc Hiếu 10. Xuân yêu thương. Sáng tác: Chúc Hiếu 11. Tưởng nhớ Thầy. Sáng tác: Chúc Hiếu 12. Thầy là ánh trăng. Sáng tác: Chúc Hiếu 13. Chuyến xe buồn 14. Trái tim bất diệt. Sáng tác: Chúc Hiếu 15. Lời sám hối. Sáng tác: Hàn Châu 16. Kính mừng Phật ra đời. Sáng tác: Chúc Hiếu
24/03/201322:18(Xem: 5623)
Album nhạc: Trăng Tròn Nghìn Năm của Ni Sư Thích Giới Hương
04/09/201015:20(Xem: 5089)
Album nhạc: Bình Minh Tỉnh Thức của Ni Sư Thích Nữ Giới Hương
22/05/201520:28(Xem: 12786)
Audio: Thập Bát La Hán, bài giảng của Thầy Nguyên Tạng tại Chùa Linh Sơn, Detroid, Michigan, USA
25/02/201117:30(Xem: 553)
Suốt cả hai ngày nay, lão xích lô không chạy được cuốc nào. Lão nằm tréo chân trên chiếc xích lô, miệng phì phèo điếu thuốc, lòng buồn bã vô cùng.
01/03/201107:09(Xem: 378)
Mặt trời sắp lặn sau núi, chỉ còn sót lại ánh sáng hanh vàng cuối ngày nhợt nhạt, bà Sâm vẫn còn ngồi trên manh chiếu được trải ở góc hè của một ngôi nhà hoang vắng chủ.