Tu Viện Quảng Đức105 Lynch Rd, Fawkner, Vic 3060. Australia. Tel: 9357 3544. quangduc@quangduc.com* Viện Chủ: TT Tâm Phương, Trụ Trì: TT Nguyên Tạng   
Bài mới nhất

TÂM Ý THỨC

16/11/201023:01(Xem: 5401)
TÂM Ý THỨC


TÂM Ý THỨC
Thượng Tọa Thích Tuệ Sỹ

thichtuesyTrước hết chúng ta phải hiểu Tâm là gì ?Trong tiếng Hán,Tâm là trái tim. Từ cái nghĩa tâm là trái tim, rồi sau mớisuy diễn ra tâm là tấm lòng, cho rằng tâm là tấm lòng suynghĩ. Một bài thơ chữ Hán nói về tâm theo nghĩa này nhưsau:

三點如星像
橫鉤似月斜
披毛從此得
做佛也由他

Tamđiểm như tinh tượng,
Hoànhcâu tợ nguyệt tà.
Phimao tùng thử đắc,
TốPhật dã do tha”

Bàithơ này ví von cũng rất hay. Chữ Tâm 心 trong chữ Hán đượcmô tả có ba chấm như ba ngôi sao (Tam điểm như tinh tượng),còn móc câu nằm ngang như ánh trăng nghiêng (Hoành câu tợnguyệt tà). Phi mao tùng thử đắc, tố Phật dã do tha: Manglông đội sừng tức làm thân trâu, ngựa… là do tâm này,mà Phật cũng từ nó.

Địnhnghĩa tâm xét theo nghĩa tiếng Phạn thì có khác. Theo tiếngPhạn, tâm (citta) có nghĩa là tích tập. Định nghĩanày được thấy trong kinh Hoa Nghiêm, bản dịch chữ Hán củaBát-nhã (quyển 6): tích tập danh tâm 積集名心. Nó do gốcđộng từ là CI (cinoti): tích chứa, tích lũy, tăng trưởngvà cũng có nghĩa là quán sát, tri nhận, cảm nhận. Đây làđịnh nghĩa đặc biệt trong thuật ngữ Phật giáo, đặc biệtlà Đại thừa. Nghĩa thông thường của nó, được nói làdo gốc động từ cit hay cint (cintayati): tư duy, suy tưởng.Tâm là cái tư duy.

Nóitâm là cái tích tập: tích tập gì?

Mộtcách tổng quát, đó là kinh nghiệm hay nhận thức được tíchlũy. Vậy tâm là kinh nghiệm đời sống; tất cả những gìđã từng trải, bằng hành động và nhận thức, tích lũylại thành tâm. Nếu diễn tả ra trong cuộc đời con người,từ khi bắt đầu biết suy nghĩ, biết hành động và có ghinhớ, cho đến khi chết; tất cả những ghi nhớ trong óc nãocòn lại đó gọi là tâm. Chính những ghi nhớ đó tác thànhmột con người hoặc thiện hoặc ác tùy theo kinh nghiệm môitrường, hoàn cảnh. Vì thế, ta nói tâm hướng dẫn đờisống con người.

Nhưvậy, tâm đó chính là nghiệp, là hành vi của con người,vì những năng lực tạo ra hành vi của con người không baogiờ mất. Chúng ta không nói tới luật bảo tồn năng lượng,nhưng phải biết rằng không có cái gì mất đi trong hành độngcủa chúng ta.

Kinhnói: bất sanh bất diệt, bất tăng bất giảm. Thế giới nàykhông sanh cũng không diệt, không có cái gì xuất hiện hoàntoàn mới mẻ cũng không có cái gì biến mất đi hoàn toàn.Chúng sanh luân hồi vô thủy, chỉ là sự biến đổi từ trạngthái này sang trạng thái khác, như gạo biến thành cơm, cơmbiến thành những dưỡng chất trong dạ dày, tiêu hóa, rồithải ra, thành da, máu thịt,… khi chết, da máu thịt này biếnthành phân tro, phân tro này đem bón trở thành cây trái, raucỏ…, trở lại làm thực phẩm cho người và vật, theo mộtquá trình sanh diệt, sống chết nữa nữa. Như vậy, chúngta thấy rằng, thân này chết nhưng nó không mất mà trở thànhnhững cái khác, biến thành phân tro, đất…, những cái nàycũng không mất mà trở thành máu thịt của con người, tứclà không có cái gì sanh và cũng không có cái gì hủy diệtmà chỉ có sự biến thái.

Tâmcũng vậy, nó tích lũy. Những gì được làm, được nói năng,suy nghĩ, hoặc thiện, hoặc bất thiện, thảy đều không mất;mà tự chúng là sự biến thái của tâm từ một trạng tháinày sang trạng khác. Nghiệp là nguồn năng lượngđượctích chứa trong kho chứa gọi là tâm, phát hiện ra ngoài thànhhành vi của thân, khẩu; hướng thân, khẩu đến mục tiêu,theo hướng được định bởi lực đẩy ban đầu từ tâm.Kho chứa ấy không phải nằm im lìm bất động, vì nguồnnăng lượng trong nó, mà Duy thức gọi là chủng tử (hạtgiống, tức hạt năng lượng; cũng gọi là tập khí hay côngnăng sai biệt, tức một loại công năng hay năng lượng cóthế lực đặc biệt tác thành những hiện tượng sai biệtmà ta biết đó là thân, tâm, thế giới), những hạt giốngnăng lượng này tồn tại trong trạng thái sanh và diệt trongtừng sát- na, tạo thành hình ảnh như một dòng thác chảyliên tục. Kinh nói: Nhất thiết chủng tử như bộc lưu.

Nhữnghành vi của thân và khẩu chỉ là những vận động tự nhiêncủa thân và khẩu, do tác động hỗ tương giữa trong và ngoài,không mang giá trị đạo đức, không xác định thiện hay ácgì. Nhưng khi có nguồn lực từ tâm điều khiển nó theo hướngthiện hay bất thiện, bấy giờ hành vi của thân hay khẩubị nhuốm màu hoặc thiện, hoặc bất thiện, ta gọi là nghiệpthiện và nghiệp bất thiện. Hành vi ấy huân tập trở lạitâm, nghĩa là tác động trở lại tâm và biến đổi nó. Đólà sự tích lũy nghiệp. Theo ý nghĩa này mà ta hiểu câu kinhsau đây: “Tam giới duy tâm”, ba cõi duy chỉ làmột tâm. Ý nghĩa ấy cũng phù hợp với điều mà Phật nóitrong các kinh điển Nguyên thủy: “Chúng sanh là kẻ thừatự của nghiệp” tức hành vi của chính nó. Nói cáchkhác, thế giới được thành hình tốt hay xấu, thảy đềulà sự biến thái của những gì, của tất cả hành vi, đượctích lũy bởi tâm, chứa đựng trong tâm.

Chúngta nhớ rằng, khi được phân tích, tâm có ba tầng. Tầngtrong cùng, ta hãy gọi là tầng đáy; thứ đến, tầng hoạtđộng luôn luôn là chấp ngã và một tầng khác hoạt độngbên ngoài, là các hoạt động của ý thức cùng với các giácquan. Chúng ta không nhận thức được tâm như là thấy sắc,nghe tiếng, nắm bắt ảnh tượng ý niệm, tư duy; chỉ biếtrằng nó tồn tại qua những hoạt động của nó gọi là tâmsở.

Điềuđó có nghĩa, tuy rằng gọi tâm là cái tích tập, nó cụ thể,nó tồn tại đó nhưng không thể nhận thức được nó màphải từ những hoạt động của nó thì mới biết nó làcái gì.

Batầng tâm thức có khi được gọi chung thành một là tâm-ý-thức.Như trong kinh Trung A-hàm (kinh số 17), Phật nói: “Ngườimà tâm-ý-thức luôn luôn được huân tập bởi tín, tinh tấn,đa văn, bố thí, trí tuệ; người ấy do nhân duyên này tựnhiên thác sinh lên cõi trên, sinh vào thiện xứ…”;hoặc Tạp A-hàm (kinh số 289): “Tâm-ý-thức, trong mộtngày đêm, từng thời khắc, thoáng chốc sinh, thoáng chốcdiệt, biến đổi không ngừng…”; hoặc như kinh HoaNghiêm (Phật-đà-bạt-đà-la, quyển 23): “Các dòng nướcdục, hữu, kiến, vô minh, tiếp nối chảy liên tục, làm nảysinh hạt giống của tâm-ý-thức trên mảnh đất ba cõi…”Luận Câu-xá (quyển 4) nói: “Nó tập khởi nên đượcgọi là tâm. Nó tư duy trù lượng nên được gọi là ý. Nóphân biệt nhận thức nên được gọi là thức… Tâm, ý vàthức, ba tên gọi cùng chỉ một nội hàm. Nghĩa tuy khác nhaunhưng thể là một.”

Trongđó, về tầng đáy, Thượng tọa bộ Nam phương gọilà thức Hữu phần hay Hữu chi (bhavaṅga); các nhà Du-già hànhhay Duy thức luận, gọi nó là thức A-lại-da(ālaya)hay thức thứ tám. Không thể nhận thức được tự thể củanó đã đành, cho đến các hình thái hoạt động của nó cũngkhông thể dễ dàng nhận biết. Duy chỉ có thể biết rằngnó tồn tại là do quan sát sự tồn tại của thiên nhiên,của vũ trụ, của thân và tâm. Khi nhìn cây, lá cây, mọingười đều biết rằng lá cây đó là do nhiều phân tử hợpthành, nhưng cái gì kết các phân tử đó lại với nhau được?Phải có một lực nào đó kết dính lại. Vậy, lá cây đótồn tại và lay động như một toàn thể do bởi một nănglực nào đó. Lực đó, trong Phật giáo nói chung, được hiểulà tâm, tức kho chứa tích lũy nhiều đời nhiều kiếp củavô số hạt giống năng lực của nghiệp, để rồi đến khichín muồi, nghĩa là sau một quá trình đã được xử lý,các hạt giống năng lực hay năng lượng ấy biến chuyển,và biến thái thành thân, tâm và thế giới; chúng được duytrì do lực tương tác, tức hỗ tương tác dụng theo quy luậtduyên khởi.

Chínhqua hoạt động của lá cây và sự tồn tại của lá cây màchúng ta biết rằng có một cái tâm. Đây là cái nghĩa màchúng ta đã nói nhiều lần; chính cái nghĩa đó gọi là duytâm, là do tâm. Tâm như vậy gọi là tâm biến, nhưng nghĩanày chưa tận cùng.

Thânthể chúng ta, trong điều kiện nào đó thì những cái nhưngón tay, sợi tóc… gắn kết lại với nhau, nhưng tới mộtlúc nào đó thì nó rã ra, cho dù có lấy keo dán nó cũng khôngdính lại, như khi chết chẳng hạn. Vậy khi nào rã ra và saukhi rã ra thì nó trở thành đất, thành bụi… vẫn còn đónhưng qua trạng thái khác.

Tómlại, có mấy vấn đề, chúng ta đi từ từ: tâm là sự tíchtập, tích lũy kinh nghiệm. Mà kinh nghiệm là hoạt động củanghiệp, nghiệp tạo ra thế gian, nhưng cái tâm thì chúng takhông thể hiểu được, không thể biết được, vì khôngthấy được mà phải nhìn qua những hiệu quả của nó, tứclà những công dụng, tác dụng mà nó gây ra trên mọi thứtồn tại trong đời. Tác dụng của nó là duy trì sự tồntại, duy trì mối quan hệ của các sự vật, tồn tại củacác pháp.

Muốnbiết rõ tâm và tại sao gọi nó là tâm thì phải qua mộttầng nữa, tức là tại sao gọi là nó kho chứa của nghiệp?

Nênbiết, đó là tầng thứ hai, gọi tên là ý. Tâm, cónghĩa là là tích tập; còn ý thì có nghĩa là gì? Nói vắntắt, ý là cái hoạt động tư lương. Tư lương là gì? Nhữngcái mà ta gọi là tư duy, tư tưởng… những hoạt động củatâm lý, nói chung là suy lường, đắn đo ước lượng, phánđoán, v.v., gọi là tư lương; đây là nói theo nghĩa rộngnên hơi mơ hồ, không xác định. Thu gọn lại, tư lương làhoạt động của một cái tôi.

Chúngta biết mình đang tồn tại, đang hiện hữu, vì biết rằngcó một cái tôi: Tôi đi, tôi đứng, tôi ngồi… Từ cái tâmtích lũy này, rõ ràng có thêm một tầng nữa, khiến nó lộlên mặt biểu hiện một chút, đó là cái (chủ thể) chấpngã. Trong nhiều tín ngưỡng tôn giáo, cái ngã hay tự ngãnày được hiểu là linh hồn nằm trong thân, hoặc nó lớnbằng thân, hoặc nhỏ như hạt cát. Lớn bằng cái thân chonên nếu vừa bứt một sợi tóc, vừa chích kim dưới bànchân thì cả hai nơi đều cảm giác đau cùng một lúc. Cócảm giác đó, là do có linh hồn. Khi hồn lìa khỏi xác, xácchết nằm trơ không hay biết gì. Hoặc là linh hồn giốngnhư hạt cát, như một nguyên tử trong thân có vận tốc thậtnhanh. Cả hai nơi lại cùng đau một lúc, đó là do linh hồnvận chuyển rất nhanh. Trong Phật giáo không có linh hồnnhư vậy được thừa nhận.

Bâygiờ sang tầng thứ bađể sẽ hiểu rõ hơn về hoạtđộng của thức. Nhưng tầng thứ ba này nếu không cóhai tầng đầu thì cũng không thể hiểu nó được, vì tấtcả đều phải quan hệ với nhau. Như do quan hệ với toànthể xe mà cái khoanh tròn kia được gọi là bánh xe.

Gọinó là thức, vì nó nhận biết đối tượng. Điều này tacó thể kinh nghiệm và chứng minh được bằng hoạt độngcủa sáu thức: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Đây là tầngngoài cùng của cơ cấu tâm thức, gọi là thức thường nghiệmtức là những hoạt động nhận thức mà ta có thể kinh nghiệmđược bằng giác quan thường nhật. Tầng này được gọichung là thức. Tầng thứ hai trung gian, như đã biết, gọilà ý, hay là thức thứ bảy. Nó cũng được gọi là thức,vì nhận thức về sự tồn tại của một tự ngã, một cáitôi. Tầng trong cùng, gọi là thức thứ tám, mà nhận thứccủa nó là duy trì mối quan hệ tồn tại của thân, tâm vàthế giới. Hai tầng sau này thuộc về thức siêu nghiệm, tứckhông thể nhận biết được bằng kinh nghiệm giác quan thườngnhật. Chính yếu thường chỉ là dựa trên chính hoạt độngcủa sáu thức tầng ngoài để khám phá ra hai tầng kia.

Đứngtrước một cái gì đó mà biết rằng, cái trước mắt mìnhlà một cái cây hay một đóa hoa, nghĩa là đóa hoa xuất hiệntrong con mắt rồi cái biết khởi lên, cái biết qua con mắtthì cái biết này gọi là nhãn thức, còn nghe những âm thanhtrầm bỗng đô, rê, mi, fa… mà biết âm thanh này cao thấp,hay dỡ thì cái biết qua lỗ tai này gọi là nhĩ thức. Còncái biết trong cùng như đọc sách mà biết rằng đây là NguyễnHuệ đánh Nam dẹp Bắc, đây là vua Lê Chiêu Thống chạy trốnsang Tàu, thì đó cũng là cái biết. Cái biết này dựa trênấn tượng quá khứ; ấn tượng này do từ sách vở gợi lênhay do kinh nghiệm mà mình đã từng trải. Cái biết này khôngdo mắt thấy tai nghe mà là do sự ráp nối của thức bên trong,gọi là ý thức. Tức là qua cái biết của con mắt, của lỗtai, để lại; tất cả những cái biết này ghi dấu trong tâm,được tích lũy lại, rồi dựa trên đó mà ráp lại, thìcái biết đó gọi là cái biết của ý.

Thànhra, cái biết của ý thức phải dựa trên nền tảng, là kinhnghiệm tích lũy; tức dựa trên cái tâm, là thức thứ tám.Nhưng nó cũng phải y trên một cơ quan ráp nối, có thể gọilà trung tâm xử lý dữ liệu, để ráp nối cái này với cáikia. Con bò ráp nối dữ liệu tích lũy theo kiểu nó; con chuộtráp nối cảnh theo cách của nó, để nó nhìn và hiểu thựctại theo cái cách khác nhau của mỗi loài; mặc dù mắt taimũi lưỡi giống nhau nhưng sự ráp nối khác nhau.

Tahãy lấy thí dụ về máy vi tính. Các dữ liệu được nhậpthông qua bàn phím và con chuột là sáu thức. Chúng đượclưu trữ như là các chủng tử được tích chứa trong kho chứathức thứ tám (thức a-lại-da). Tại đó, chúng được đưavào trung tâm xử lý để chờ xuất. Trung tâm xử lý dữ liệuđó là thức thứ bảy. Từ đó, cũng thông qua bàn phím vàcon chuột là sáu thức bên ngoài mà chúng được xuất, đểcho ra trên màn hình nhiều thứ khác nhau, tức là toàn thểthế giới, thân và tâm của mọi loại chúng sanh.

Nhưvậy, ta hãy hỏi thêm lần nữa: thức là gì?Thức lànhận thức, là nhận biết. Ban đầu, chỉ như là sự thấybiết của con mắt: chỉ nhìn và thấy biết, nhưng không phânbiệt cái được thấy ấy là gì. Ta thường gọi đó là cáibiết trực giác; thuật ngữ Phật học gọi là thức hiệnlượng vô phân biệt. Nhưng khi nói: “Tôi biết tôi đang nhìn/hay đang thấy” thì lúc đó rõ ràng có một cái tôi đangchủ trì sự thấy. Song, tất cả mọi cái thấy và biết đềuphải thấy, biết về một cái gì. Con mắt thấy, tất phảicó cái gì để mà thấy.

Theocách hiểu thông thường, cái thấy hay biết nào cũng là sựtích hợp của hai yếu tố: thức và cảnh, tức chủ thểnhận thức và đối tượng tương ứng của nó. Nhưng chúngta biết rằng, thức không tự biết nó là cái gì cả, nhưlưỡi dao bén không thể tự cắt đứt chính nó. Chỉ khi nàotự ngã hay cái tôi xuất hiện như là chủ thể nhận thức,bấy giờ thức mới nhận biết được nó và đồng thờiđối tượng của nó. Thêm bước nữa, ta cũng không biếtcái tôi ấy là gì, tồn tại như thế nào. Nhưng do thấy kếtquả, rồi suy luận ra có thức đang thấy, đang biết; từnhững kinh nghiệm được tích lũy bởi thức, người ta suynghĩ ra có cái linh hồn, như là chủ thể của sinh mạng vànhận thức. Thật ra đây là một quá trình, một chuỗi quanhệ.

Chonên, chúng ta nói rằng có một cái thức để biết, và nghĩnó là linh hồn, thì thật sự không bao giờ có cái linh hồnthường hằng bất biến như được quan niệm trong nhiều tínngưỡng, tôn giáo. Ta biết có một cái tôi tồn tại, ấylà do quan hệ; quan hệ giữa trong và ngoài, nội giới và ngoạigiới; nói gọn, thức và cảnh, chủ thể và đối tượngcủa nó. Nhưng nếu chỉ y nơi sự quan hệ của hai cái thôithì cũng không đủ để hiểu được hoạt động của nhậnthức và quá trình hình thành, xuất hiện cái tôi.

Cáimà ta gọi là cái biết thì thực sự ta không biết nó làcái gì cả vì nó vô hình và không bao giờ chúng ta kinh nghiệmđược, mà chỉ biết được qua hành vi của nó. Vậy cáimà chúng ta kinh nghiệm được, nắm bắt cụ thể được nhưnắm viên bi trong tay, và soi vào trong gương mà thấy được,cái đó gọi là con mắt, tức là căn. Con mắt mà ta thấyđược, nắm được, đó là phù trần căn, tức khối thịtvà các mô, cùng thủy tinh thể, tạo thành nhãn cầu, con ngươi.Phù trần căn mà hỏng, bấy giờ nhận thức con mắt khôngthể khởi lên vì khuyết duyên. Phù trần căn chưa hư, sắcngoại cảnh xuất hiện và được phản chiếu lên đó, thuậtngữ duy thức gọi là đới bỉ tướng. Nhưng phù trần cănthì không bị biến đổi theo cảnh sắc; do đó, đới bỉtướng là ảnh tượng được ghi dấu lên một loại sắcvi tế, minh tịnh, nhạy cảm, thuật ngữ gọi là tịnh sắc.Chính loại tịnh sắc này mới có thể bị kích thích bởingoại cảnh. Như vậy, khi cảnh phản chiếu lên phù trầncăn, ghi ấn tượng lên tịnh sắc căn, bấy giờ thức xuấthiện. Không có căn, không có cảnh, thì cũng không có thức.

Căn,cảnh và thức, ba cái hòa hiệp thành một tổ hợp ba,gọi là xúc. Giống như 2 O2 và 1 H liên kết thành mộtphân tử nước H2O; Nếu thiếu một nguyên tử, thì cũng khôngthành phân tử nước được. Từ xúc khởi lên thọ, cảmgiác thích ý hay không thích ý. Tiếp theo thọ là tưởng; cácấn tượng nhận thức được cấu trúc lại thành khái niệm,thành ý tưởng, làm cơ sở cho tư duy và ngôn ngữ; rồi từđó khởi lên phán đoán, và nhận thức. Đó là quá trìnhnhận thức một đối tượng, được phân chia thành nhiềugiai đoạn.

Bacái: căn, cảnh, thức hợp lại, quan hệ tổng hợp với nhau,mới thành ra hiệu quả nhận thức. Khi chúng ta chia ra thìđây là thức, đây là căn, đây là cảnh; còn nếu trong tựthể tồn tại, chúng thảy đều là chủng tử như những dữliệu được lưu trong bộ nhớ của máy vi tính. Tự bản chất,chúng là những dạng xung điện có và không, 1 và 0, nhưngdo kết cấu của hệ thống vi mạch để nhận xung điện;rồi tùy theo lập trình mà chúng được đưa vào bộ vi xửlý để xử lý, cho ra kết quả với nhiều hình thái khácnhau trên màn hình: núi, sông, nhân vật; khóc, cười, yêu,ghét… đủ mọi cảnh đời.

Tấtcả đều là do sự ghép nối. Thuật ngữ Phật học gọi sựghép nối ấy là phân biệt. Đôi khi nói thêm là phân biệtvọng tưởng. Phân biệt, nghĩa là cấu trúc lại thực tại.Như ta gõ bàn phím để nạp dữ liệu, đưa vào xử lý, rồicho ra kết quả trên màn hình. Trên đó, chỉ là hệ thốngkết cấu của những cột đèn vi tính sắp thành hàng ngangvà dọc, mà mật độ được tính trên từng phần vuông. Mỗicọc có ba bóng đèn nhỏ bật sang ba màu căn bản. Tùy theolệnh từ bàn phím, sau khi đã được xử lý, các dữ liệuđược bố trí theo một cấu trúc xác định, theo đó, bóngđèn nào có xung điện để được thắp sáng. Mật độ xungđiện có và không tạo thành sự chớp nháy liên tục thaynhau của các bóng đèn, với các màu được thắp sáng phatrộn, phản chiếu lẫn nhau, tạo thành vô số hình ảnh vàâm thanh. Như vòng hào quang sau tượng Phật tại các chùa.Do sự chớp nháy liên tục thay nhau của các bóng đèn đượcbố trí thành vòng tròn, ta thấy vòng hào quang sau tượng Phậtđang xoay, mà thực tế thì tất cả đều đứng im tại vịtrí cố định của nó.

Nhưvậy, mối quan hệ kết cấu của căn, cảnh và thức hiệnhành từ chủng tử riêng biệt của chúng, hòa hiệp với nhautạo thành hình ảnh thế giới mà ta thấy, ta nghe, v.v… Thếgiới xuất hiện theo sự cấu trúc của căn, cảnh thức ấylà thế giới tồn tại do bởi phân biệt. Tất cả tồn tạido phân biệt kết cấu đều có thể nói là vọng tưởng,vì nó không phản ảnh trung thực tồn tại, nó như là nó.

Chúngta học để hiểu được bản chất của thực tại cũng giốngnhư người kỹ sư hiểu rõ cấu tạo của vi tính, cơ bảnlà hiểu rõ, trong một giới hạn nào đó, quy luật vật lý,nguyên tắc nhị phân, nguyên tắc xung điện như thế nào…thì có thể xử lý công việc theo ý của mình. Đó là do trìnhđộ hiểu biết những nguyên tắc của tồn tại, của quanhệ các hình ảnh như quan hệ của ánh sáng với những xungđiện.

Tómlại, nếu nhận thức được thực tại, thấy được thựctại, hiểu rõ được chân lý thì có thể biến đổi đượcthế gian này, làm cho nó tồn tại hay làm cho nó hủy diệt;đó chính là nói rằng Ma hay Phật cũng đều do tâm, ba cõiduy chỉ một tâm, là nói theo ý nghĩa này. (http://www.phatviet.com)

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
17/11/202107:50(Xem: 759)
Nghiệp, phổ thông được hiểu là quy luật nhân quả. Nhân quả cũng chỉ là mối quan hệ về tồn tại và tác dụng của các hiện tượng tâm và vật trong phạm vi thường nghiệm. Lý tính của tất cả mọi tồn tại được Phật chỉ điểm là lý tính duyên khởi.266F[1] Lý tính duyên khởi được nhận thức trên hai trình độ khác nhau. Trong trình độ thông tục của nhận thức thường nghiệm, quan hệ duyên khởi là quan hệ nhân quả. Chân lý của thực tại trong trình độ này được gọi là tục đế, nó có tính quy ước, lệ thuộc mô hình cấu trúc của các căn hay quan năng nhận thức. Nhận thức về sự vật và môi trường chung quanh chắc chắn loài người không giống loài vật. Trong loài người, bối cảnh thiên nhiên và xã hội tạo thành những truyền thống tư duy khác nhau, rồi những dị biệt này dẫn đến chiến tranh tôn giáo.
01/01/202109:18(Xem: 96486)
Thư Viện Kinh Sách tổng hợp dung chứa trên 1,200 tập sách trên Trang Nhà Quảng Đức
14/11/202120:16(Xem: 360)
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn ngự tại xứ Sāvatthi, gần đến ngày an cư nhập hạ suốt ba tháng trong mùa mưa, chư Tỳ khưu từ mọi nơi đến hầu đảnh lễ Đức Thế Tôn, xin Ngài truyền dạy đề mục thiền định, đối tượng thiền tuệ thích hợp với bản tánh của mỗi Tỳ khưu. Khi ấy, có nhóm năm trăm (500) Tỳ khưu, sau khi thọ giáo đề mục thiền định xong, dẫn nhau đến khu rừng núi thuộc dãy núi Himavantu, nơi ấy có cây cối xanh tươi, có nguồn nước trong lành, không gần cũng không xa xóm làng, chư Tỳ khưu ấy nghỉ đêm tại đó. Sáng hôm sau, chư Tỳ khưu ấy dẫn nhau vào xóm làng để khất thực, dân chúng vùng này khoảng một ngàn (1.000) gia đình, khi nhìn thấy đông đảo chư Tỳ khưu, họ vô cùng hoan hỉ, bởi vì những gia đình sống nơi vùng hẻo lánh này khó thấy, khó gặp được chư Tỳ khưu. Họ hoan hỉ làm phước, dâng cúng vật thực đến chư Tỳ khưu xong, bèn bạch rằng: – Kính bạch chư Đại Đức Tăng, tất cả chúng con kính thỉnh quý Ngài an cư nhập hạ suốt ba tháng mùa mưa tại nơi vùng này, để cho tất cả chúng con có
13/11/202120:37(Xem: 195)
“Bát Thánh Đạo” là phương pháp tu hành chơn chánh cao thượng đúng theo qui tắc Phật giáo mà đức Thế Tôn đã có lời ngợi khen là quí trọng hơn tất cả con đường tu hành, là con đường không thẳng cũng không dùn, không tham vui cũng không khắc khổ, vừa thành tựu các điều lợi ích đầy đủ đến hành giả, hiệp theo trình độ của mọi người. Cho nên cũng gọi là “TRUNG ĐẠO” (Majjhimapaṭipadā) là con đường giữa. Ví như đàn mà người lên dây vừa thẳng, khải nghe tiếng thanh tao, làm cho thính giả nghe đều thỏa thích. Vì thế, khi hành giả đã thực hành đầy đủ theo “pháp trung đạo” thì sẽ đạt đến bậc tối thượng hoặc chứng đạo quả trong Phật pháp không sai. Nếu duyên phần chưa đến kỳ, cũng được điều lợi ích là sự yên vui xác thật trong thân tâm, từ kiếp hiện tại và kết được duyên lành trong các kiếp vị lai. Tôi soạn, dịch pháp “Bát Thánh Đạo” này để giúp ích cho hàng Phật tử nương nhờ trau dồi trí nhớ và sự biết mình. Những hành giả đã có lòng chán nản trong sự luân hồi, muốn dứt trừ phiền não, để
08/11/202104:25(Xem: 406)
Đây chỉ là chiếc thuyền nan, chưa tới bờ bên kia, vẫn còn đầy ảo tưởng chèo ra biển cả. Thân con kiến, chưa gột sạch đất cát, bò dưới chân Hy Mã Lạp Sơn, nghe tiếng vỗ của một bàn tay trên đỉnh cao. Chúng sinh mù, nếm nước biển, ngỡ bát canh riêu cá, Thế gian cháy, mải vui chơi, quên cảnh trí đại viên. Nắm vạt áo vàng tưởng như nắm lấy diệu quang, bay lên muôn cõi, theo tiếng nhạc Càn Thát Bà réo gọi về Tịnh Độ, ngửi mùi trầm Hương Tích, an thần phóng thoát. Con bướm mơ trăng Cực Lạc, con cá ngụp lặn dưới nước đuôi vàng như áo cà sa quẫy trong bể khổ, chờ thiên thủ thiên nhãn nghe tiếng sóng trầm luân vớt lên cõi Thanh văn Duyên giác. Những trang sách còn sở tri chướng của kẻ sĩ loanh quanh thềm chùa Tiêu Sơn tìm bóng Vạn Hạnh, mơ tiên Long Giáng lào xào bàn tay chú tiểu Lan trên đồi sắn.
07/11/202118:59(Xem: 374)
Kinh Vô Lượng Nghĩa nói “vô lượng pháp từ một pháp mà sinh ra”. Ma Ha Chỉ Quán của Thiên Thai Trí Giả (538-597), quyển 5, nói: “Phật bảo các Tỳ-kheo, một pháp thâu nhiếp tất cả pháp, chính là Tâm”. Phổ môn là vô lượng giáo pháp. Vô lượng giáo pháp này cũng từ một giáo pháp mà sinh ra. Một giáo pháp phổ cập tất cả gọi là phổ môn. Chư Phật thuyết giáo thuận theo Tâm của chúng sinh. Giáo là những ngôn từ được thuyết ra cho những chúng sinh chưa thấu suốt. Pháp là những phương thức với nhiều tướng trạng giống nhau hoặc khác nhau. Tâm ý chúng sinh có bao nhiêu ngõ ngách thì giáo pháp có chừng ấy quanh co. Chư Phật dùng muôn vàn phương tiện khế cơ mang lại lợi ích cho chúng sinh. Ngài Xá Lợi Phất từng nói: “Phật dùng nhiều thứ nhân duyên và thí dụ, phương tiện ngôn thuyết như biển rộng khiến tâm người trong pháp hội được yên ổn, con nghe pháp ấy khiến lưới nghi dứt” là nghĩa trên vậy.
05/09/202110:22(Xem: 1714)
Bắt đầu gặp nhau trong nhà Đạo, người quy-y và người hướng-dẫn biết hỏi và biết tặng món quà pháp-vị gì cho hợp? Thực vậy, kinh sách man-mác, giáo-lý cao-siêu, danh-từ khúc-mắc, nghi-thức tụng-niệm quá nhiều – nghiêng nặng về cầu-siêu, cầu-an – không biết xem gì, tụng gì và nhất là nhiều người không có hoàn-cảnh, thỉnh đủ. Giải-đáp thực-trạng phân-vân trên, giúp người Phật-tử hiểu qua những điểm chính trong giáo-lý, biết qua sự nghiệp người xưa, công việc hiện nay và biết đặt mình vào sự rèn-luyện thân-tâm trong khuôn-khổ giác-ngộ và xử-thế, tôi biên-soạn cuốn sách nhỏ này. Cuốn sách nhỏ này không có kỳ-vọng cao xa, nó chỉ ứng theo nhu-cầu cần-thiết, mong giúp một số vốn tối-thiểu cho người mới vào Đạo muốn tiến trên đường tu-học thực-sự. Viết tại Sài-thành mùa Đông năm Mậu-tuất (1958) Thích-Tâm-Châu
01/09/202118:55(Xem: 1149)
Với sự xuất hiện của virus SARS-CoV2 ở Vũ Hán - Trung quốc cuối năm 2019, và tiếp theo sau là sự lây lan rộng khắp thành một đại dịch toàn cầu, các tổ chức Phật giáo đã ra tay hành động khắp nơi trên thế giới. Đáp ứng của Phật giáo rất đa dạng, phản ảnh sự khác biệt giữa các tông phái và các nền văn hóa, tuy nhiên họ đã hội tụ quanh những chủ đề chung theo những tiền lệ đã được ghi sâu trong lịch sử. Một ví dụ về sáng kiến gần đây là dự án “ Làm Phẳng Đường Cong” do Hội Từ Tế ( Tzu Chi Foundation ) Chi Nhánh Hoa Kỳ công bố - đây là một Tổ chức nhân đạo Phật giáo khổng lồ đặt trụ sở trung ương tại Đài-loan, có trên 10 triệu hội viên và 45 chi nhánh khắp thế giới. Trong một thông cáo báo chí vào đầu tháng 4 , Hội Từ Tế Hoa Kỳ tuyên bố rằng họ sẽ phân phối hằng triệu khẩu trang và dụng cụ y tế cho các nhân viên y tế làm việc ở tuyến đầu, và khởi động một chương trình hỗ trợ cho những người chịu tác động của đại dịch về mặt kinh tế xã hội. Những sáng kiến ấy ở Hoa kỳ bổ sung cho
22/08/202121:31(Xem: 444)
Đây là bài thứ 4 và cũng là bài sau cùng trích dẫn một số câu liên quan đến giáo lý của Đức Phật. Bài 4 này gồm tất cả 80 câu được chọn lọc từ một bài gồm 265 câu trên một trang mạng tiếng Pháp : https://www.evolution-101.com/citations-de-bouddha/. Các câu này chủ yếu được rút tỉa từ kinh Dhammapada (Kinh Pháp Cú) và các kinh trong phẩm thứ tư của Tam Tạng Kinh là Anguttara Nikaya (Tăng chi hay Tăng nhất bộ kinh)
24/06/202117:33(Xem: 750)
Lòng Từ bi là một giá trị phổ quát. Tranh đấu cho công bằng xã hội – nghĩa là bảo đảm quyền lợi và cơ hội bình đẳng cho tất cả mọi người – thường xuất phát từ sự phẫn nộ, thúc đẩy con người chống lại những bất công có hệ thống. Tôi tin rằng đấu tranh cho công bằng xã hội sẽ có hiệu quả tốt nhất nếu được kích hoạt bởi lòng từ bi. Nếu động lực đấu tranh cho công bằng xã hội của chúng ta là do lòng từ bi đích thực, chúng ta sẽ được tiếp thêm năng lượng để hoạt động tích cực hơn nhằm bảo đảm cho tất cả mọi người có được một phẩm chất đời sống xứng đáng. Tôi tin rằng nữ giới có thể đóng một vai trò đặc biệt trong việc đấu tranh cho công bằng xã hội bằng cách tu tập lòng từ bi và trí tuệ.