Tuyển tập bài viết về Vu Lan - 2009

Biểu tượng thanh cao

Kiếp sau xin chớ làm người
Làm cây thông đứng giữa trời mà reo
Từ trước đến giờ chúng ta thường biết đến hai câu thơ trên với hàm ý chán chê kiếp làm người, bởi kiếp người có muôn ngàn khổ đau, thà rằng làm một cây Thông đứng giữa trời còn hơn. Nhưng hình như ý của Nguyễn Công trứ không dừng ở đó
Bên đồi vách đá cheo leo
Ai mà chịu được cùng trèo với thông
Vách đá cheo leo, hình ảnh của sự nguy hiểm, bên cạnh sự nguy hiểm đó, ngọn Thông kia vẫn thong dong lớn dần theo năm tháng, với thân cây thẳng tắp và quanh năm suốt tháng gió mùa thu và cái lạnh của mùa đông không làm Thông thay đổi, lá Thông vẫn một màu xanh rì, rung nhe theo từng cơn gió thoảng, tạo nên những âm thanh vi vút như reo vui.
Phải chăng Nguyễn Công Trứ muốn nói, dù cuộc đời có nhiều gian nan đau khổ, nhưng nếu chúng ta kiên cường, kham nhẫn ,cố gắng vượt qua thì cũng có ngày chúng ta được an vui, được an nhiên tự tại như những gốc Thông kia. Đứng reo vui bên vách đá cheo leo
Ngài Hoàng Bá đã ca tụng sự kiên cường kham nhẫn của cây Mai, đã phải thấm suốt cái lạnh giá buốt của mùa đông để có được mùi hương thơm ngát qua những bông hoa nở rộ.
Trần lao khuýnh thoát sự phi thường
Hệ bả thằng đầu nhất tổ trường
Nhược bất nhất phiên hàn triệt cốt
Tranh đắc hoa mai phúc tỷ hương.
Bài dịch:
Thoát trần việc ấy rất phi thường
Nắm chặt đầu dây giữ lập trường
Nếu chẳng một phen xương thấu lạnh
Hoa Mai đâu dễ ngát mùi hương.
Chúng ta cũng được nghe lời ca tụng cây Trúc, cây Mai qua bài thơ:
Vị xuất địa thời tiên hữu tiết
Đáo lai vân xứ cánh hư tâm
Hư tâm trúc hữu khuynh đầu diệp
Ngạo cốt mai vô ngưỡng diện hoa.
Bài dịch:
Có khí tiết khi chưa ra mặt đất
Vươn lên cao ngoài thẳng rỗng trong tâm
Vì thẳng tâm đầu trúc cuối đầu chào
Mai cốt cách lại nở rạt rào bên cạnh nhánh.
Nói đến Trúc tức khắc chúng ta hình dung ra một khóm Trúc, hình như Trúc không bao giờ mọc đơn lẽ một mình và cho dù tiết đông có buốt giá, màu lá Trúc vẫn xanh tươi . Qua bài thơ chúng ta biết được thân Trúc có những mắt nhỏ gọi là “tiết”mà khi thân Trúc vừa nhú ra khỏi đất chúng ta đã thấy. Thân cây Trúc thẳng và rỗng ruột, lá mọc đầu cành với tư thế cong xuống như cúi đầu chào
Thông , Trúc, Mai cả ba loại cây này có một bản chất chung là cái lạnh giá buốt của mùa đông không ảnh hưởng gì đến cây . Dù lạnh Thông và Trúc, cây lá vẫn xanh tươi, Mai vẫn nở hoa rực rỡ.
Nghiệm theo lý đạo qua từng bản chất còn lại của Thông, Mai và Trúc ta thấy được:
Thông :
- Thân cây thẳng ( tượng trưng người ngay thẳng )
- Gió thoảng không làm rụng lá ( sự bền vững )
Mai:
- Mai phải hấp thụ hết tiết giá lạnh của mùa đông mới nở hoa ( chỉ sự kham nhẫn)
- Hoa Mai chỉ mọc bên cạnh nhánh chứ không mọc ở đầu ngọn .( Chỉ sự khiêm cung)
Trúc:
- Thân trúc có những mắt nhỏ goi là tiết (Tiết tháo)
- Ruột trúc rỗng ( tượng trưng cho người quân tử)
- Cây trúc thẳng lá mọc cong cong ở đầu cành (chỉ sự khiêm cung)
Đã sanh ra trong cõi Ta Bà này , dù là người, muôn thú hay cây cỏ đều có những khổ đau bởi ngoại cảnh. Con người có đầy đủ giác quan và lý trí nên càng có nhiều cảm nhận với khổ đau.
Đường đời có muôn ngàn đau khổ bởi tâm người còn lắm tham, sân, si; Đường đạo cũng có lắm nỗi gian nan bởi chướng duyên nghịch cảnh. Nhưng, nếu chúng ta học được những bản chất thanh cao của Thông của Trúc, của Mai làm một người ngay thẳng, tiết tháo, xử sự mọi việc với tấm lòng quân tử, luôn vững tâm, kham nhẫn với những điều bất như ý là luôn khiêm cung với mọi người chung quanh. Được như vậy có lẽ chúng ta sẽ được thong dong tự tại cho dù chung quanh ta khổ đau, đau khổ vẫn luôn tiếp diễn, như Thông, Trúc và Mai luôn vững chãi, xanh tươi rực rỡ giữa tiết lạnh của mùa đông.
Và còn thêm một điều này nữa là Trúc không bao giờ mọc một mình mà lúc nào cũng mọc thành bụi thành khóm, nhờ biết liên kết như vậy nên dù có mưa to gió lớn, thân Trúc dù có mỏng manh vẫn không gãy đổ bởi cả khóm Trúc đã nâng đỡ cho nhau. Thiết nghĩ trên đường tu học chúng ta cùng nên tu chung với Tăng thân để cho Chùa được vững mạnh, bởi Chùa còn được gọi là Tùng lâm ( Rừng cây ). Rừng có nhìều cây mới phong phú, trường tồn. Mỗi chúng ta là một cây trong Tùng Lâm đó.
Mong rằng trong mỗi chúng ta hội đủ bản chất thanh cao của Thông, của Mai, của Trúc để vượt qua mọi khổ đau, chướng duyên của đời và đạo để tiến bước trên đường tìm về cội nguồn tâm linh, đến bờ giải thoát.
Thanh Phi