Tài liệu nào cho biết HT. Thích Trí Quang không phải là Cộng Sản ?

29/11/201917:18(Xem: 17671)
Tài liệu nào cho biết HT. Thích Trí Quang không phải là Cộng Sản ?

ht tri quang 1923-2019
Tài liệu nào cho biết HT. Thích Trí Quang

không phải là Cộng Sản ?

TKNEWS DIRECT

PHỎNG VẤN CƯ SĨ NGUYÊN TOÀN

(xem tiểu sử)



Các câu hỏi sẽ được giải đáp với ý chính như sau, khi nói thì sẽ triển khai ra rõ hơn, cho Cuộc Trao Đổi giữa TKNews Direct và tôi về Bậc Danh Tăng Việt Nam Thời Hiện Đại, Đức Cố Đại lão Hòa thượng Thích Trí Quang.

1. Có một số người cho rằng Hòa thượng Thích Trí Quang khi còn là Thượng tọa có quan hệ với Cộng Sản Việt Nam và CIA.  Anh nghĩ gì về điều đó?

* Với Cộng Sản: Có ba thế lực mà Hòa thượng phải đối phó là CIA, Cảnh Sát Đặc Biệt VNCH và Đảng Cần Lao Nhân Vị mà hai thế lực đã xác nhận Ngài không phải là Cộng Sản; đó là CIA và CSĐB VNCH [Đại tá Nguyễn Mâu, một tín hữu Công giáo, Trưởng Khối Đặc Biệt (K.Đ.B., tức là Tổng Giám Đốc Công An) tường trình Hội Đồng An Ninh Quốc Gia, Tổng thống, Thủ tướng VNCH.  Tác phẩm "K.Đ.B. Ngành Đặc Biệt / The Special Branch.  San Jose, USA, 2009)].

* Với CIA: Hòa thượng được vào tị nạn chính trị tại Tòa Đại Sứ Hoa Kỳ trong khoảng gần 70 ngày (từ cuối tháng 8 đến 4-11-1963) và Hòa thượng đồng quan điểm với Hoa Kỳ là chống lại chủ trương oanh tạc rộng lãnh thổ Miền Bắc và vài đoạn của con đê Sông Hồng thuộc địa phận Hà Nội của các Tướng lãnh lãnh đạo VNCH.  Hòa thượng cũng đã trình bày rõ quan điểm chính trị của Hòa thượng trong nhiều cuộc phỏng vấn của báo chí trong nước và ngoại quốc rằng giải pháp trung lập hay giải pháp hòa bình để "Việt Nam hóa chiến tranh" là một giải pháp nửa vời vì nó sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho Cộng Sản xâm chiếm VNCH.  Khi Đại tướng Nguyễn Khánh, với tư cách Chủ tịch Hội Đồng Quân Đội Cách Mạng, hỏi ý Hòa thượng là ai có khả năng điều hành guồng máy chánh phủ tốt nhất thì Hòa thượng đã trả lời là Bác sĩ Phan Huy Quát là nhân tuyển thích hợp cho vị trí Thủ tướng Chánh phủ vì Bác sĩ Quát có kinh nghiệm về Cộng Sản, đã từng giữ những vị trí quan trọng như Bộ trưởng Quốc Phòng, và đang là Chủ tịch Liên minh Á châu Chống cộng.  Những sự kiện như thế làm cho những thế lực chống Hòa thượng tung tin đồn Hòa thượng là "tình báo chiến lược" của Hoa Kỳ.


2. Theo quan điểm cá nhân của anh thì Tổng thống Ngô Đình Diệm có chủ trương kỳ thị tôn giáo, nâng đỡ Thiên Chúa giáo và đàn áp Phật giáo không?

* Cần xác định Công giáo chứ không phải Thiên Chúa giáo nói chung.

* Là Tổng thống của Tổng thống chế, có toàn quyền về hành pháp, tất nhiên Tổng thống Ngô Đình Diệm chịu trách nhiệm hoàn toàn về việc bức hại và đàn áp Phật giáo.  Có điều VNCH gần như có hai lãnh thổ về phương diện an ninh nội chính; đó là Miền Đông và Miền Tây Nam Phần thuộc Tổng thống Ngô Đình Diệm; Miền Bắc Trung Phần và Miền Cao Nguyên Trung Phần thuộc Cố Vấn Chỉ Đạo Ngô Đình Cẩn.  Do bản tính hiền hòa của người Niền Nam và tín hữu Công giáo Miền Nam là thành phần điền chủ, trưởng giả, dân Tây chứ không phải là thành phần dân nghèo như Miền Bắc và Miền Trung nên mức độ chèn ép trong sinh hoạt của Phật giáo ở Miền Nam lỏng lẻo hơn, nhẹ nhàng hơn ở Miền Trung.

* Tổng thống Ngô Đình Diệm có thiên vị Công giáo nhưng không quá khắc khe với Phật giáo như ông Ngô Đình Cẩn và Giám mục Ngô Đình Thục.  

* Ông Ngô Đình Cẩn tham lam, thiếu hiểu biết căn bản về sinh hoạt chính trị nhưng ông lại là một con người rất khéo léo đối với Tăng sĩ Phật giáo tại Huế; tuy nhiên, dưới sự "chỉ đạo" của ông Cẩn với Đoàn Công Tác Chống Cộng Đặc Biệt Miền Trung thì một số lượng lớn Phật tử điều hành các Khuôn hội Phật giáo và Huynh trưởng Gia đình Phật tử tại Miền Trung bị thủ tiêu, giam cầm, nặng nhất là Tỉnh Phú Yên.

* Ông Ngô Đình Nhu không chủ trương hạn chế sinh hoạt tín ngưỡng của Phật tử nhưng chỉ tín nhiệm tín hữu Công giáo trong công vụ.

* Giám Mục Vĩnh Long và rồi là Tổng Giám Mục Huế thì kỳ thị Phật giáo rất khắc nghiệt.

* Cần xác định việc lật đổ và sát hại Tổng thống Ngô Đình Diệm hoàn toàn không dính dáng gì đến Hòa thượng Thích Trí Quang vì từ cuối tháng 8 đến 4-11-1963, gần 70 ngày, Hòa thượng Thích Trí Quang ẩn cư trong Tòa Đại Sứ Hoa Kỳ.  Phong trào tranh đấu chống Tổng thống Ngô Đình Diệm do sinh viên, thanh niên và quần chúng khởi động chứ không do Tăng sĩ Phật giáo lãnh đạo.


3. Theo tài liêu CIA giải mật hiện nay thì toàn thể Tướng lãnh trong Hội đồng Quân nhân Cách mạng đã đồng lòng biểu quyết phải tiêu diệt Tổng thống Ngô Đình Diệm trong cuộc đảo chánh ngày 1-11-1963.  Anh có tin là tất cả Tướng lãnh trong HĐQNCM đã quyết định điều đó không?

* Tài liệu đó là có thật nhưng do CIA "sáng tạo" để chứng tỏ Hoa Kỳ "tôn trọng" chủ quyền quốc gia của VNCH chứ hai Phó Chủ tịch Hội Đồng Quân Nhân Cách Mạng là Trung tướng Trần Văn Đôn và Thiếu tướng Tôn Thất Đính công khai bảo vệ sinh mạng của Tổng thống Ngô Đình Diệm thì làm sao nói được là toàn thể Tướng lãnh trong HĐQNCM đồng thanh biểu quyết sát hại Tổng thống Ngô Đình Diệm.  Băng ghi âm của Tổng thống Johnson đã nói rõ là Kennedy Administration đã quyết đinh sát hại anh em Tổng thống Ngô Đình Diệm.  Bên Ngũ Giác Đài và các Tướng lãnh Hoa Kỳ tại Việt Nam không ủng hộ chủ trương lật đổ Tổng thống Ngô Đình Diệm, nhưng Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ và CIA cùng một số chính khách có thế lực Hoa Kỳ chủ trương lật đổ Tổng thống Ngô Đình Diệm.  Tổng thống Kennedy và Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ giao trách nhiệm quyết định mọi tình huống tại chỗ cho Đại sứ Henry Cabot Lodge.  Hoa Kỳ đã hai lần cảnh cáo Tổng thống Ngô Đình Diệm là cuộc đảo chánh 11-11-1960 của Đại tá Nguyễn Chánh Thi và cuộc đội bom Dinh Độc Lập của Trung úy phi công Nguyễn Văn Cử ngày 27-2-1962 nhưng Tổng thống Ngô Đình Diệm không thay đổi chính sách nên mới có ngày 1-11-1963. 

 

PRESIDENT JOHNSON ON THE DIEM COUP

As vice president, Lyndon Johnson's voice was relatively quiet in the Kennedy debates about Vietnam policy, though he was often in the room. After he became president, Johnson remembered the Diem coup in conversations with Sargent Shriver (February 1, 1964) and Eugene McCarthy (February 1, 1966).


4. Theo anh thì tài liệu nào khách quan nhất, khả tín nhất về phương diện chính trị là Hòa thượng Thích Trí Quang không phải là đảng viên Cộng Sản, không bài Mỹ, và không chủ trương tôn giáo can thiệp vào sinh hoạt chính trị quốc gia?

* Cuộc Phỏng vấn "Chín Mươi Sáu Phút Với Thượng Tọa Thích Trí Quang - 05-5-1960" của Ngô Thế Vinh đăng trên Nguyệt san Tình Thương của Sinh Viên Y Khoa Sài Gòn do SV Ngô Thế Vinh và SV Phậm Đình Hy chủ trương.  Bài báo này đã được nhiều báo đăng lại như Hợp Lưu, Người Việt (11-11-2019) và VOA Tiếng Việt.

5. Nếu không phải là Cộng Sản tại sao sau năm 1975 Hòa thượng Thích Trí Quang không cùng quý HT. Đôn Hậu, HT Huyền Quang, HT Quảng Độ lãnh đạo GH/PGVN/TN truyền thống cũng như không ủng hộ hay tham gia các cuộc vận động chống lại chế độ độc tài Cộng Sản từ HT Thiện Minh đến quý Thầy Tuệ Sỹ, Trí Siêu (Lê Mạnh Thát)?

* Cần phân biệt tham gia và ủng hộ khác nhau.  

Hòa thượng Trí Quang, trong tình trạng bị Công An quản thúc hết sức nghiêm ngặt tại Chùa Ấn Quang và trong hoàn cảnh rất khó khăn về vật chất, khi một số Phật tử tại Pháp gửi thuốc Tây qua đường bưu điện cho Hòa thượng thì Hòa thượng đã giao cho Ni trưởng Trí Hải liên tục giúp đỡ, cho Phật tử thăm nuôi quý Thầy và các Phật tử hoạt động chống đối Cộng Sản bị tù đày như quý HT Huyền Quang, HT Đức Nhuân,  quý Thầy Tuệ Sỹ,  Trí Siêu, Nguyên Như và các Cư sĩ Phật tử khác.  

Hòa thượng Trí Quang đã từng nhắn nhũ các Tăng sĩ và Cư sĩ rằng trong nhiều thập niên kế tiếp, vận mệnh chính trị Việt Nam không do người Việt Nam quyết định mà do các trung tâm quyền lực thế giới quyết định.  Do vậy Hòa thượng khuyên chư Tăng và các Cư sĩ, Phật tử trẻ ba điều, một là không nên manh động; hai là chỉ lo toàn sinh cho thiên hạ mà không lo toàn thân cho chính mình là người bất trí; ba là tự mình phải thắp đuốc lên mà đi, tức là mỗi người phải tự quyết định con đường phải đi cho sự sống còn và tương lai của mình.  

Hành trạng của Hòa thượng Trí Quang trong 72 năm hạ lạp và 96 năm tuổi đời hoàn toàn đúng với Chánh Pháp qua lời dạy của Đức Phật tại Kinh Vương tử Vô Úy (Abhayarajakumara Sutta) thuộc Kinh Trung Bộ đã giảng dạy sâu sắc về sự nói năng như Chánh Pháp và sự im lặng như Chánh Pháp.  

6. Những người chống đối Hòa thượng Thích Trí Quang cho rằng Hòa thượng không biết một chữ ngoại ngữ như Anh văn và Pháp văn.  Anh nghĩ thế nào về điều này?

Đây là một xuyên tạc đầy ác ý.  Hòa thượng Trí Quang đã tốt nghiệp thủ khoa năm 1943 Khóa học đầu tiên của Phật học viện tại Chùa Báo Quốc, Huế, thuộc Tổng hội Phật giáo.  Chương trình 6 năm học gồm thế học và Phật học trải qua ba cấp là Sơ đẳng, Trung đẳng, Cao đẳng.  Đặc biệt trong cấp Trung đẳng thì phần thế học đã học Triết học Tây phương.   Hòa thượng đã được cử đi dự Hội nghị Phật giáo Thế giới tại Ceylon (Sri Lanka / Tích Lan) và Nhật Bản.   

Hòa thượng đã hai lần bị ở tù của Pháp và nhờ biết tiếng Pháp nên Hòa thượng được trả tự do sớm.  Khi ẩn cư trong Tòa Đại sứ Hoa Kỳ trên đường Hàm Nghi cuối tháng 8 năm 1963 với Đại đức Nhật Thiện và Sư Nhâm, hơn hai tháng, đến ngày 04-11-1963 mới về Chùa Ấn Quang, trong thời gian đó Hòa thượng Trí Quang đã nói chuyện với các Tham vụ Sứ quán và Đại sứ cũng như viết thư cho Tổng thống Hoa Kỳ bằng English.

Về Hán văn thì Hòa thượng Trí Quang đã trước tác, phiên dịch và chú giải hơn 33 tác phẩm Kinh, Luật, Luận đã được xuất bản.  Tôi hết sức tâm đắc tác phẩm dịch và chú giải Kinh Pháp Cú Nam Tông Hán tạng thật tuyệt vời của Hòa thượng.

7. Sau khi trà tỳ (hỏa táng), Hòa thượng Thích Trí Quang đã để lại nhiều xá lợi, đặc biệt là xá lợi Ngọc Thủ trắng như tuyết của Ngài.  Xin Anh cho biết quan điểm của anh về hiện tượng này?

Một câu hỏi vô cùng thích thú.  Bồ tát Thích Quảng Đức để lại xá lợi Trái Tim Từ Bi tháng 6 năm 1963, Lạt ma Geshela (Geshe Tsultim Gyeltsen) tại Thành phố Long Beach, Nam California, Hoa Kỳ, để lại xá lợi Thân (mắt), Khẩu (lưỡi), Ý (tim) sau khi Ngài viên tịch ngày 13-02-2009, Hòa thượng Thích Trí Quang đã để lại Trí Sáng, Tuệ Giác của Ngài, qua hình ảnh xá lợi Ngọc Thủ trắng như tuyết.  Họp sọ con người gồm 7 mảnh ghép lại, khi gặp nhiệt độ cao của lò hỏa táng thì bảy khớp xương sọ đó phải rời ra từng mảnh, nhưng Ngọc Thủ của Ngài còn nguyên vẹn, tức là xá lợi đỉnh cốt.  Một hiện tượng siêu nhiên của Phật Pháp nhiệm màu.

Cuộc đời tu hành tròn giới đức của Hòa thượng Trí Quang thể hiện qua hình ảnh Hòa thượng đã thuận thế vô thường, thâu thần thị tịch chỉ sau hai ngày thân thể khiếm an và Hòa thượng đã để lại Tuệ Giác qua xá lợi đỉnh cốt trắng như tuyết. Lời di huấn cuối cùng của Ngài cũng ươm đượm Phật lý về sự đạm bạc của một bậc chân tu thạc đức khi Hòa thượng dặn dò sáu điểm trong việc tổ chức tang lễ của Ngài thật đơn sơ, giản dị.

Về xá lợi Ngọc Thủ trắng như tuyết của Hòa thượng Thích Trí Quang, Thầy Thích Minh Thể đã viết ra bài thơ như sau.

 

Đôi Mắt Sắc Tuệ

Đôi mắt sắc tuệ giữa nhân gian,

Chín bẩy huân tu chốn đại ngàn,

Phong ba cường trị ngô ức uý,

Khối óc tư duy Trí Quang sang.

Bẩy hai tăng lạp chuyên trì tập,

Gối điển kinh cầu dịch ngàn trang,

Thư thư không tận hư không tận,

Thắng nguyện in ngôn giữa đại bang.

Tk Thích Minh Thế

 

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
09/02/2026(Xem: 1465)
CÁO BẠCH HỘI ĐỒNG GIÁO PHẨM TRUNG ƯƠNG VIỆN TĂNG THỐNG GHPGVNTN Thành kính cáo bạch Trưởng lão Hòa thượng thượng NGUYÊN hạ ĐẠT, tự PHƯỚC AN Tăng Trưởng Hội Đồng Giáo Phẩm Trung Ương Viện Tăng Thống GHPGVNTN Nguyên Tổng vụ trưởng Tổng vụ Văn hóa, Viện Hóa Đạo GHPGVNTN đã thuận thế vô thường viên tịch vào lúc 11 giờ 50, ngày 09 tháng 02 năm 2026 (nhằm ngày 22 tháng Chạp năm Ất Tỵ). Trụ thế: 79 năm, 57 hạ lạp Tang lễ Trưởng lão Hòa thượng tân viên tịch được cung kính cử hành tại Phật Học Viện Hải Đức (Chùa Hải Đức), số 42 Hải Đức, phường Tây Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. • Lễ cung thỉnh báo thân Trưởng lão Hòa thượng nhập kim quan vào lúc: 07 giờ 00, ngày 10 tháng 02 năm 2026 (nhằm ngày 23 tháng Chạp năm Ất Tỵ). • Lễ phụng tống kim quan trà tỳ tại Đài hỏa táng Phương Bắc Nha Trang được cử hành vào lúc: 15 giờ 00, ngày 11 tháng 02 năm 2026 (nhằm ngày 24 tháng Chạp năm Ất Tỵ). Phụng hành di ngôn của Trưởng lão Hòa thượng tân viên tịch: – Tang lễ thực
11/02/2026(Xem: 107)
Trong lịch sử hình thành và phát triển của các cộng đồng tôn giáo ở hải ngoại, hiếm có sự kiện nào mang tính biểu tượng sâu sắc như việc một chính quyền thế tục Tây Phương đặt tên đường mang tên của một bậc tu hành. Sau sự kiện đặt tên đường “Thích Nhất Hạnh Way” ở New York vào tháng 4 năm 2025; giờ tiếp nối đến sự kiện thành phố Évry-Courcouronnes, ngoại ô Paris, nước Pháp, quyết định đặt tên một đoạn đường cạnh Đại Tự Khánh Anh là Rue du Très Vénérable Thích Minh Tâm – Đường Hòa Thượng Thích Minh Tâm. Đây không chỉ là một sự kiện mang tính hành chánh thông thường, mà còn việc xác lập một giá trị: Giá trị của đạo đức, của phụng sự và trí tuệ Phật giáo đã được xã hội Tây phương nhìn nhận như một phần di sản văn hóa chung của cả nhân loại.
10/01/2026(Xem: 1383)
Thời gian qua thật mau, vậy mà đã hai năm Thầy rời bỏ Ta Bà bỏ chúng con ra đi, để lại cho chúng con niềm tiếc thương vô hạn.. Hôm nay giữa xứ lạnh của mùa Giáng Sinh gần kề nơi xứ người, con ngồi đây đọc bài "Ôn Cố Tri Ân" trong báo Viên Giác mà bồi hồi, xúc cảm … Đã lâu lắm rồi Thầy ơi, con không còn được nghe thông điệp của các Ngài, những thông điệp của Đức Tăng Thống mà con nghĩ rất cần thiết cho hàng Phật tử chúng con, cũng như cho tất cả những ai có lòng yêu thương đất nước, đất nước Việt Nam đã chịu qúa nhiều đau khổ bởi chiến tranh, bởi thiên tai, và nhất là dưới chế độ phi nhân tính của cộng sản. Phải chăng Giác Linh Thầy đã về đây để hộ trì cho chúng con, nước mắt con lăn dài, hình ảnh sự biến Lương Sơn lại hiện về trong con qua bài tường thuật của Thầy tại đồn biên phòng Lương Sơn, ngày 8.10.2003, Thầy đã dùng lý luận để vạch rõ dã tâm của cộng sản, giả trá, chụp mũ, vu khống, bắt cóc, hình ảnh Hòa Thượng Quảng Độ bị chúng dìu lên xe, mặc cho Hòa Thượng chống đối, chú
16/12/2025(Xem: 2375)
Người viết đọc bản tin xong , mà trong đầu vẫn vấn vương với những lời viết như sau : những hành động dấn thân phụng sự cộng đồng bằng nhiều hình thức thiết thực: tổ chức cứu tế, ủy lạo những gia đình gặp hoàn cảnh ngặt nghèo, trợ giúp người già yếu và đơn, ân cần an ủi, nâng đỡ tinh thần cho những người đang chịu mất mát và đau khổ là sự khẳng định vai trò tích cực của Phật giáo trong đời sống xã hội, đặc biệt trong những thời khắc khó khăn nhất của nhân loại.
14/12/2025(Xem: 2027)
Ngài là Pháp hữu cùng thế hệ với chư vị Tôn túc: Ôn Huyền Quang, Ôn Trí Nghiêm, Ôn Đổng Minh, và các bậc cao tăng đồng thời với Ngài Huyền Tôn bên Úc. Những hình ảnh mà Thầy nhắc đến chính là Tu Viện Kim Sơn tại Huế, nơi được xem là Đại học Phật giáo đầu tiên của Phật giáo Việt Nam. Bức ảnh ấy không chỉ là một tư liệu đơn lẻ, mà là dấu ấn của cả một thế hệ Cao Tăng Phật giáo Việt Nam. Có những tấm hình do chính Hòa Phụ bấm máy, cách nay đã hơn 60 năm.
10/12/2025(Xem: 1681)
Trọn niềm thương nhớ hướng quê hương Mùa Đông Ất Tỵ cảnh tang thương Bao nhiêu đổ nát, bao chua xót Quả thật thế gian, cõi vô thường! Vẫn biết duyên trần chẳng bền lâu Người nỡ ra đi chóng thế sao? Vốn hẹn Hiển Nam ngày tái ngộ Nhưng người Pháp Lữ, biết tìm đâu?!
06/12/2025(Xem: 1123)
Nghĩ gì về Thầy Tuệ Sỹ? Nếu có ai hỏi như thế, tôi sẽ nói rằng tôi chưa thể hiểu tới một phần rất nhỏ những gì Thầy viết, mặc dù tôi vẫn đọc Thầy đều đặn. Cũng như một người đứng dưới chân núi, biết được những gì để dám nói về núi. Tôi không dám so sánh Thầy Tuệ Sỹ với bất kỳ ai, vì tôi không đủ kiến thức và trình độ để đối chiếu bất kỳ kho kiến thức và hành trình tu học của bất kỳ ai.
06/12/2025(Xem: 1153)
Khi đại thụ ngã xuống, một khoảng trời trống vắng cô liêu bày ra nhưng trong tâm tưởng con người thì bóng dáng đại thụ vẫn sừng sững không thể xóa nhòa. Khi lau sậy gầy hao phơ phất trong nắng tà quái chiều hôm, bông lau trắng xóa cả trời chiều, tưởng chừng như vô thanh nhưng sóng âm đồng vọng ngập trong đất trời.
28/11/2025(Xem: 1568)
Kính bạch Giác Linh Thầy Từ Tây Đức xa xôi con theo chân Chư vị Tôn Đức, thân bằng thuộc cùng Phật tử về đây để dự lễ Trà Tỳ, tiễn đưa Thầy về Quê Hương Phật, trên nắp kim quan Thầy phủ đầy những cành hoa hồng đủ màu sắc của mà chư vị Tôn Đức Tăng Ni, quý Phật tử kính thương Thầy đã đặt trên đó với lòng tri ân và sự tiếc thương dâng cúng Thầy, con như ngửi được mùi thơm, như hương đức hạnh của Thầy, một vị Thầy đã suốt đời hiến dâng cho Dân Tộc và Đạo Pháp. Nhìn chiếc kim quan Thầy được nâng lên, đẩy vào đài hỏa táng, bao nhiêu cành hồng dạt xuống, con nghe như Thầy bảo "cảm ơn các con thương yêu, tạm biệt các con, các con về đi, chịu khó tu học, Thầy chúc các con thân tâm thường an lạc, Thầy sẽ trở lại.." tim con như quặn thắt, con mới biết ra rằng từ nay vĩnh viễn con không còn được nghe tiếng Thầy nữa…Thầy ơi!
14/11/2025(Xem: 1345)
Trưởng Lão Hòa Thượng Thích Tuệ Sỹ — húy thượng Nguyên hạ Chứng, đời thứ 44 dòng Lâm Tế — đã thuận thế vô thường, viên tịch vào ngày 24 tháng 11 năm 2023 tại Chùa Phật Ân, Việt Nam. Ngài là bậc Cao Tăng Thạc Đức, người đã cống hiến trọn đời cho Phật Giáo Việt Nam, Dân Tộc, và Giáo Dục. Từ Viện Đại Học Vạn Hạnh đến các Viện Cao Đẳng Phật Học như Hải Đức – Nha Trang và Quảng Hương Già Lam – Sài Gòn, Ngài đã dìu dắt và đào tạo bao thế hệ Tăng, Ni, Phật tử. Ngài là nhà phiên dịch Tam Tạng Kinh Điển với những công trình vĩ đại như Kinh Duy-ma-cật Sở Thuyết, Kinh Thắng Man, A-hàm, Luận Câu-xá, Luận Thành Duy Thức, cùng Đại Tạng Kinh Việt Nam được phục hoạt vào năm 2021.