Tháng Mười Nhớ Mạ

THÁNG MƯỜI NHỚ MẠ

Mỗi năm vào khoảng cuối tháng 10 âm lịch, con thường hay buồn. Vì sao mạ có biết không? Đặc biệt là năm nay con buồn hơn mọi năm khác vì con về nước mà không về làng Đơn Duệ tận ngoài miền Trung khô cằn của mình để được đến thắp nén hương trên mộ mạ.

Con biết rất rõ ngôi mộ của mẹ chỉ là một nấm mồ do một đứa cháu đắp lên để làm nơi cho con cháu về thăm chứ thực sự làm gì còn xương cốt của mạ dưới đó bởi ở vùng giới tuyến Vĩnh Linh nơi làng mình đã bị bom B52 đào xới thành từng hố sâu từ hồi năm 1968.

Tháng 10 âm lịch đối với con là ngày mạ lìa đời, bỏ lại một đứa bé 11 tuổi, tứ cố vô thân vì sau khi mạ mất hai người chị của con cũng mỗi người đi ở đợ một ngã. Còn nhớ như in, trước lúc trút hơi thở cuối cùng, mạ đã trăn trối rằng mạ rất lo rồi sẽ không có ai giúp nuôi con ăn học nên người.

Và đúng như mạ nghĩ, chẳng bao lâu sau, con đã trở thành một đứa bé mồ côi cả cha lẫn mẹ và đi chăn bò thuê để kiếm cơm sống qua ngày. Rồi sau khi bị Tây bắt bỏ tù ở nhà lao Hồ Xá vì họ nghi con làm liên lạc cho Việt Minh, con đã đi làm việc vặt tại nhà của một bà vợ lính Tây, rồi xin đi làm bồi trong những câu lạc bộ Pháp, và sau cùng trôi dạt vào sống trong một trại mồ côi dành cho con lính ở Huế. Và cũng chính từ ngôi trường mồ côi này, nhớ lại sự lo lắng của mạ, con đã cố gắng không ngừng học tập, chịu khó, chịu khổ, từng bước và từng bước, khoảng trên 10 năm sau con cũng có được học hàm học vị đại học và có một chỗ đứng không đến nổi quá tầm thường trong xã hội tại miền Nam, và con cũng đã rất vui về nổ lực phi thường của con. Con vui vì, ngoài mục tiêu làm việc để sống, con cũng đã làm được một số công việc giúp cho giới trẻ có hoàn cảnh khó khăn vươn lên.

Ngày mạ còn sống con có một khoảng thời gian ngắn của tuổi thơ bên mạ. Kỷ niêm thân thương nhất của con với mạ là trong những đêm hè trời nóng, mạ ngồi nhai trầu còn tay thì cầm chiếc quạt mo cau giỗ giành cho con có giấc ngủ được yên bình. Lúc ấy còn quá nhỏ để con có thể được phép hỏi về quá khứ của mạ. Chỉ biết quê mạ ở Ba Đồn, lấy ba quê ở Vĩnh Linh làm vợ thứ hai sau khi người vợ đầu của ba đã mất. Nhiều câu hỏi về gia đình, quê quán của mạ cho đến tận bây giờ con chưa có câu trả lời. Nhưng qua con mắt tuổi thơ của con ngày ấy và ngay cả bây giờ nhớ lại, mạ không phải là một người có quá khứ êm đềm và hạnh phúc như những người phụ nữ khác ở quê mình.

Cũng trong những đêm hè ấy, giữa hai giấc ngủ, con được nghe tiếng hát văng vẵng trầm buồn của những người lái buôn từ trên những con đò dọc chạy xuôi ngược trên sông Châu Thị chảy ra sông Hiền Lương. Ngày nay không còn nữa bóng dáng của những con đò dọc và sông Châu Thị cũng đã có một cây cầu nên cả những chuyến đò ngang cũng vắng bóng luôn.

Cạnh bên làng Châu Thị có một cái đình và một ngôi chùa của làng Đơn Duệ được bao quanh bởi một khu rừng thưa cũng biến mất. Ngôi đình làng điển hình rất rõ nét cho một xã hội nhỏ cá lớn nuốt cá bé, chính vì tệ nạn đó mà mạ đã cố gắng cho con đi học để sau này con không bị hành hạ, bắt nạt. Nhưng ngôi chùa thì con rất thích vì tiếng chuông mõ trong những mùa Vu Lan đã làm cho con cảm thấy gần mạ hơn, yêu thương mạ sâu lắng hơn. Cả quá khứ vui ít buồn nhiều ấy bây giờ thật sự đã tan biến mất. Mạ hãy nghĩ còn sợi dây nào nữa để níu kéo, vẫy gọi, một ông già bây giờ đã trên 80 tuổi, trở về lại với quê xưa?

Chưa hết, không như những vùng đất khác ở miền Trung, nơi con sinh ra không có ai giàu sang phú quý, chỉ có đất cày trên sỏi đá và gió Lào thổi tróc mái nhà vào mùa hè và gió bấc lạnh buốt trong những đêm đông không có tấm chiếu đủ lành lẹ để đắp. Nơi con sinh ra cũng là nơi mà mọi người phải làm lụng vất vả từ sáng sớm đến chiều tối quanh năm mới có đủ hạt gạo và củ khoai củ sắn để sống qua ngày. Bụng đói khoác chiếc áo tơi cời đi chăn bò vào mùa đông bây giờ nhớ lại con vẫn còn cảm thấy cái lạnh buốt xương. Con thấm thía vô cùng vị trí vào đời quá mỏng của con. Và có lẽ cũng chính nơi quê hương nghèo khó này đã hun đúc con thành con người miệt mài tìm con đường sống cho bản thân và những người cùng chung số phận như con.