Sức mạnh của Định

Sức mạnh của Định

Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập Định. Khi Tỷ-kheo có định sẽ như thật rõ biết (pajànati):

-“Đây là Khổ (bản chất bất an), đây là Khổ tập (nguyên nhân dẫn đến bất an) các ngươi đều như thật rõ biết!.

-"Đây là Khổ diệt (cảnh giới Niết Bàn) và đây là con đường đưa đến Khổ diệt (tám Chánh Đạo). Các ngươi hãy như thật rõ biết!.

Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập Định. Phát lên một cố gắng cần làm để rõ biết:

-"Đây là Khổ","Đây là Khổ tập". Cố gắng cần làm để rõ biết.

-"Đây là Khổ diệt","Đây là Con Đường đưa đến Khổ diệt". Cố gắng cần làm để rõ biết.

(Trích Tương Ưng bộ, chương 7, S.v 414)

Quả vậy, đoạn kinh có hai điều mà đức Phật muốn nhấn mạnh do nhờ tu tập Định.

1) Như thật rõ biết

2) Phát lên một cố gắng để rõ biết

Như thật rõ biết là cách gọi khác của Tuệ Tri. Vậy, Tuệ tri điều gì? và như thật rõ biết như thế nào? Đó là về “Khổ”, về “Nguyên nhân” dẫn đến khổ. Cũng như, tuệ tri về “Niết bàn” và “Con đường dẫn đến Niết bàn”.

Về sự Khổ:

(Trạng thái bất an)

Khổ chính là những hiện tượng, tướng trạng còn bị tác động bởi sinh và diệt. Như thân này là một pháp sinh diệt vô thường. Từ đầu đến chân, trong ra ngoài, lục phủ ngũ tạng, thịt máu gân xương….tất cả đều vận hành trong sinh diệt. Một phút trôi qua có biết bao tế bào sống chết thay nhau và hướng thân này đến già nua, bệnh tật và chết chốc. Đây là chân lý không thể chối cải.

Dù ta cố gắng o bế thân này, tô đấp cho nó bằng những dưỡng chất tốt đẹp thì nó cũng già và chết. Một đóa hoa xinh đẹp mỹ miều, cũng chỉ vài tuần là héo; những động vật quý cưng, tuổi thọ của chúng là vài chục năm. Đời người cũng vậy, 100 năm chưa gọi là dài. Nhẫn đến núi non, ao hồ, sông ngàn, mây nước nào khác gì nhau. Mọi thứ đều chung một điểm, đó chính là sinh diệt mong manh.

Về tâm hành cũng thế. Những nghĩ suy của chúng ta, dòng tâm tưởng, cảm xúc, suy tư phân biệt của chúng ta; chí đến những buồn vui giận ghét, đau khổ, mừng lo vv... đều là mọi hiện tượng, trạng tướng của tâm hành, cũng đến đi chớp nhoáng, không hề trường cữu.

Một Tỷ kheo có Định, tức đạt được trạng thái vô niệm. Tâm không hề xao lãng, dao động. Ngồi xuống là yên, cột niệm tại chỗ, vững như núi lớn, tâm lặng như mặt hồ hoàn toàn tĩnh yên.

Hoặc khi Tỷ kheo ấy co tay, duỗi chân, nghiêng người hay hướng tới thì lòng vẫn an, tâm vẫn lặng. Dù con người ấy đi vào công việc, lao tác thường ngày thì Định của vị ấy vẫn vững mạnh và an trụ. Từ đó, nó chính là nền tảng cho nguồn Tuệ bừng khai.

Tuệ bừng khai, Tuệ sáng chói sẽ thấy rõ mọi thứ hoàn toàn như chúng đang là. Đây là Khổ, rõ biết là khổ, là bấp bênh, là bất toại ý, thảy đều như thật Tuệ Tri.

Ồ, đây là hạt đậu đen trong bàn tay, biết rõ như vậy. Đây là đậu đỏ, đậu trắng đều nằm trong bàn tay, biết rõ như thật. Và càng biết rõ hơn về sự có mặt của chúng vốn mong manh, sinh diệt và biến mất. Vị Tỷ kheo khi đó, tâm vẫn bình yên, hằng sáng đối với bất kỳ tình huống nào xảy ra.

Về Khổ Tập:

(Nguyên nhân dẫn đến bất an)

Do nhờ Định lực, sức mạnh của tĩnh lặng nội tại, vị Tỳ kheo tiếp tục duy trì sự quán chiếu sâu sắc đối với vận hành của các pháp. Dù là phần dao động của tâm (tâm pháp) hay tướng trạng của các pháp (sắc pháp), chúng di chuyển ra sao, vận hành thế nào thì thầy Tỳ kheo vẫn an trụ trong trí quán thuần sáng.

Thầy tỳ kheo thấy như thật rằng, chính do bám víu và tham đắm vào các sắc pháp, như trần cảnh bên ngoài, sắc tướng bên trong, tấm thân thịt máu, lớn hay nhỏ, liệt hay thắng, xa hay gần đi nữa, vị ấy vẫn thấy rõ như nhìn lòng bàn tay: “Ồ, do tham ái mà có khổ, do bám víu mới đầy ắp đau thương.” Thật vậy, ai cho thân này là trường tồn bất hoại, là chỗ dựa của tự ngã linh hồn, thì họ đã rơi vào tà kiến về thân, lạc vào khổ xứ.”

Định lực ấy, sức mạnh của tĩnh tâm, luôn là nền tảng duy nhất cho Tuệ giác giải thoát. Bởi hàng ngàn cái thấy, cái biết của thế gian vẫn bị đóng khung trong bản ngã tự tôn vậy. Từ lâu, áng mây vô minh dầy đặc đã che lấp “tánh giác” trong sáng trong ta, nên sự sự dù bày ra trước mắt nhưng chúng ta không bao giờ thấu triệt được bản chất hiện hữu trong kiếp sống mong manh.

Biết giả tạm mà vẫn mong, rõ hư huyễn mà vẫn bám, người ta cứ mãi ném mình vào thế giới khổ đau, thà chấp nhận một cách mù quáng miễn đạt được danh, được lợi, thì dù có bị cột trói, kiềm hãm đến đâu cũng sẳn lòng nếm cho bằng được những giọt mật trên đầu một lưỡi dao sắc bén.

Vị tỳ kheo đã hành đúng pháp, trì đúng cách và tự nói lên rằng: “Tham ái là gốc khổ, là tập đế dẫn đến khổ đế, biết rõ như vậy, tuệ tri như vậy. Ái là cội nguồn của sinh diệt, là động lực đưa đến luân hồi bất tận, vị Tỳ kheo tuệ tri như thật, rõ biết như vậy, không dính mắc hay can thiệp bất kỳ điều gì.”

Về Khổ Diệt:

(Niết bàn)
Chính là người đã dứt trừ hoàn toàn khổ đau và đạt được thánh quả giải thoát. Dù còn mang thân này, nhưng tâm của họ đã tự tại, không còn vướng mắc thế gian. 
Họ nhìn vào cuộc sống bằng tuệ giác siêu việt, không bị đóng khung bởi ngã chấp hoặc sự bám víu đối với cuộc đời. 
Cái gọi là danh, là lợi, là những thứ mà thế gian tôn thờ, muôn người chạy theo từ tiền tài, địa vị, tận hưởng vinh hoa vv… nhưng, người thánh trí tuyệt đối không còn si mê hay tham ái nữa. 
Họ chính thức ra khỏi bóng đêm và tháo gỡ hoàn toàn tất cả những cột trói. Vì cuộc sống này, vạn sự đều là vô thường, sinh diệt, đắp đổi mong manh. Nói đúng hơn, các pháp vốn trống rỗng, hư vô; không hề có một thể tính cố định, trường tồn. 
Vị tỷ kheo đã chứng được sự diệt khổ, còn gọi là Niết bàn quả vị, trí tuệ viên thông, năng lực giác tuệ hoàn toàn hùng hậu. Họ đã cắt lìa mạng lưới chằng chịt của vô minh, phá tan thành trì bản ngã, mọi khổ đau từ nay đã dứt hẳn. 
Họ đi ngang cuộc đời bằng nụ cười tự tại, xem sống chết nhẹ như bông tơ, tuyệt không còn sợ hãi và vượt lên tất cả sầu ưu, điên đảo của thế gian vậy.

Về Khổ Diệt Đạo:

(Con đường Bát Chánh).”