Tu Viện Quảng Đức105 Lynch Rd, Fawkner, Vic 3060. Australia. Tel: 9357 3544. quangduc@quangduc.com* Viện Chủ: TT Tâm Phương, Trụ Trì: TT Nguyên Tạng   

Cách Đối Phó Với Cảm Xúc Tiêu Cực

06/10/201507:04(Xem: 1619)
Cách Đối Phó Với Cảm Xúc Tiêu Cực

Cách Đối Phó Với Cảm Xúc Tiêu Cực


 

Đức Dalai Lama thứ Mười Bốn 
Nottingham, Anh quốc, 24 tháng Năm 2008
Alexander Berzin sao chép và hiệu đính sơ 
 [có phần phụ chú bằng chữ tím, trong ngoặc vuông] 
Lozang Ngodrub dịch; Chân Thông Tri hiệu đính
www.berzinarchives.com

Định Nghĩa Của “Tốt” Và “Xấu”, Hay “Tích Cực” Và Tiêu Cực

Chúng ta đối phó với cảm xúc tiêu cực như thế nào? Đây là một đề tài quan trọng, vì nó nêu ra câu hỏi điều gì là tích cực và điều gì là tiêu cực. Có bất cứ điều gì mà hoàn toàn tiêu cực hay hoàn toàn tích cực không? Thật ra, tôi không biết. Mọi việc đều tương quan lẫn nhau và có những khía cạnh khác nhau. Một người quan sát sự vật từ hướng này thì thấy một hình ảnh. Nhưng cũng là người đó, khi đứng ở hướng khác, họ sẽ thấy sự vật theo một khía cạnh khác.

Thế thì tại sao mỗi người lại có một quan điểm khác nhau về thế giới? Tại vì mỗi một người trong chúng ta nhìn thế giới từ một khía cạnh khác nhau. Thậm chí khi có cùng một người quan sát, sự vật vẫn xuất hiện theo những cách khác nhau. Vì vậy, đâu là sự phân biệt và định nghĩa về tốt và xấu? Tôi không biết. Ngay cả một con kiến cũng không phân tích điều này, nhưng dù sao đi nữa, con kiến vẫn biết được điều gì giúp ích cho đời sống của nó là tốt, nên nó xem điều đó là tốt; và điều gì nguy hiểm đến tính mạng là xấu, nên nó sẽ tránh né điều này.

Có lẽ ta có thể nói rằng [vấn đề tốt hay xấu] dựa vào sự sinh tồn. Chúng ta muốn có sự thoải mái và hạnh phúc, nên điều gì có lợi cho sự sinh tồn của mình thì ta xem nó là tốt: đó là điều tích cực. Điều gì tấn công mình và ta cảm thấy đó là một sự nguy hiểm đối với sự sống còn của bản thân, thì ta cảm thấy đó là điều xấu: [đó là điều tiêu cực].

Định Nghĩa Của “Cảm Xúc Tiêu Cực”

Dựa theo cách [định nghĩa tốt và xấu] này, đối với việc ta sẽ đối phó với các cảm xúc tiêu cực như thế nào, [trước tiên, ta phải nói về] cách nào để định nghĩa chúng. Trước hết, đây là những điều quấy nhiễu tâm an lạc. Đó là lý do ta gọi chúng là “tiêu cực”. Những [cảm xúc] đem lại an lạc và sức mạnh nội tâm là “tích cực”.

Từ những cuộc thảo luận mà tôi đã tham gia với các khoa học gia, đặc biệt là với nhà khoa học lớn Varela, một người bạn thân của tôi, chúng tôi đã kết luận rằng tâm bi mãnh liệt là một cảm xúc và sau cùng, là một cảm xúc hữu ích. Rồi thì chúng tôi đồng ý là ngay cả tâm thức của Phật cũng có một vài cảm xúc về lòng bi mẫn; vậy thì cảm xúc không nhất thiết là điều xấu hay tiêu cực. Chúng ta phải xem lòng bi mẫn vô biên của Đức Phật là một cảm xúc. Thế thì Đức Phật dạt dào tình cảm vô biên. Nếu ta xem tâm bi là một cảm xúc thì nó rất tích cực. Mặt khác, sự sợ hãi và thù hận phá hủy tâm an lạc và hạnh phúc của chúng ta, nên ta xem chúng là tiêu cực.

Đối Phó Với Cảm Xúc Tiêu Cực Bằng Lý Lẽ

Hiện nay, ta đang đối phó với [các cảm xúc tiêu cực như] sợ hãi và thù hận như thế nào? [Ta cần phải xem xét cách mà] những cảm xúc tiêu cực này không có nền tảng đúng đắn. Chúng xuất phát từ một thái độ không thực tiễn; trong khi các cảm xúc tích cực thì xuất phát từ một nền tảng đúng đắn. Thí dụ như một số cảm xúc có thể tăng trưởng bằng lý lẽ và luận lý; vì vậy, chúng có một nền tảng đúng đắn. Một cảm xúc tiêu cực tự động phát sinh, nhưng nó sẽ giảm thiểu, nếu ta áp dụng sự phân tích và lý lẽ, nên nó không có nền tảng đúng đắn. Vì thế, một cảm xúc tích cực là điều gì liên quan đến thực tại, và một cảm xúc tiêu cực thì dựa trên thực tại méo mó nào đó, hay vô minh.

Thí dụ như khi nổi giận với một kẻ thù, tâm sân khiến cho hành động của người kia có vẻ như nó có thể hãm hại ta ngay lúc đó. Vì vậy, ta nghĩ rằng đây là một người xấu. Nhưng nếu phân tích vấn đề, [ta sẽ nhận ra rằng] người này không phải là kẻ thù của ta từ khi họ mới sinh ra. Nếu họ làm hại mình thì phải có những lý do khác nhau, không xuất phát từ bản thân họ. Nếu người đó thật sự thuộc về hạng “kẻ thù” thì đúng ra họ đã phải là kẻ thù của ta từ khi mới sinh ra và không thể nào có thể trở thành một người bạn. Nhưng trong những hoàn cảnh khác, họ có thể trở thành bạn bè thân thiết nhất của mình. Vì vậy nên sân hận và thù ghét một người nào là điều sai trái.

Điều sai trái nằm trong hành vi của người này, không phải trong con người họ, nhưng tâm sân [đơn thuần dựa trên hành động sai trái của một người] lại nhắm vào người đó. Mặt khác, tâm bi hầu hết hướng về con người, bất kể hành vi của họ ra sao. Vì vậy, ta có thể phát tâm bi đối với một kẻ thù, dựa trên cơ sở kẻ thù đó là một con người.

Do đó, chúng ta phải phân biệt giữa một người và hành động của người đó. Về mặt nhân bản, con người, chúng ta có thể có lòng bi mẫn đối với họ, nhưng về mặt hành động, ta có thể phản đối. Vì vậy, cảm xúc tiêu cực thường có mặt trong một tâm thức rất hẹp hòi. Nó chỉ chú trọng vào một khía cạnh: [đó là hành vi sai trái của một người nào đó].

Tuy nhiên, đối với tâm bi, ta phải có một sự phân biệt. Có loại tâm bi dựa trên yếu tố sinh học. [Loại tâm bi này thiên vị đối với người nào giúp ích cho mình, chẳng hạn như mẹ của mình]. Hay ta nói về tâm bi dựa trên lý lẽ, không thiên vị? Tâm bi dựa trên lý lẽ thì tốt hơn nhiều, bởi vì nó không thiên vị, và căn cứ vào lý lẽ. Nó chú trọng vào con người, không phải hành động của người đó. Một cảm xúc tiêu cực chỉ dựa trên hành động thì không hợp lý và hơn nữa, không mang lại hạnh phúc.

Phân Tích Sự Bất Lợi Của Cảm Xúc Tiêu Cực, Như Sân Hận

Để đối phó với cảm xúc tiêu cực thì việc quan trọng nhất là phân tích. Thí dụ như tôi sẽ có được bao nhiêu lợi lạc từ lòng sân hận? Tâm sân tạo ra rất nhiều năng lượng mạnh mẽ, đó là sự thật. Thậm chí bằng sự biểu lộ qua nét mặt và lời nói trong đời sống hàng ngày, ta có thể thấy được điều này. Khi ta nổi giận, cả hai yếu tố này trở nên rất hằn học. Ta sẽ quyết tâm dùng những lời cay cú nhất để làm tổn thương đối phương. Rồi khi cơn giận nguôi ngoai, nguồn năng lượng vô cùng mạnh mẽ và hung bạo giảm xuống, tâm trí ta thật sự trở nên nhạy bén hơn. Thế thì nguồn năng lượng tạo ra sự giận dữ là một loại năng lượng mù quáng [bởi vì tâm ta không bén nhạy khi ta có năng lượng này]. Vì lý do này mà tâm sân không bao giờ thật sự giúp ích cho ta; trong khi nếu ta luôn luôn sử dụng cách tiếp cận thông minh, thực tiễn thì nó có thể giúp ích cho ta rất nhiều. Ngay cả trong tòa án, nếu một luật sư la lối giận dữ, điều này không có lợi gì cả; nhưng nếu vị này dùng trí thông minh thì có thể thắng kiện.

Thế thì tâm sân hủy hoại khả năng làm việc một cách sáng suốt của trí thông minh. Trí phán đoán có thể bị ảnh hưởng vì những lời sai trái ta đã thốt ra trong cơn giận dữ. Vì vậy, nhờ trí thông minh, ta có thể hiểu rằng sân hận là điều vô ích. Nếu ta có thể phản ứng một cách thích đáng bằng cách sử dụng trí thông minh của mình trong một hoàn cảnh khó khăn, nguy ngập, thì sẽ có lợi hơn. Nói cách khác là trong khi giữ tâm bi đối với người khác, ta giữ được khả năng trở thành bạn bè với người đó sau này. Nếu nổi giận thì ta sẽ mất đi cơ hội kết bạn với họ về sau. Nếu ta suy nghĩ như thế, cảm xúc tiêu cực có thể giảm thiểu. Thậm chí, nếu nó tái phát, thì sẽ yếu kém hơn trước.


Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
03/03/201808:55(Xem: 1053)
Vừa qua, bản thảo cuốn sách này, « Con Người và Phật Pháp » được tác giả Lê Khắc Thanh Hoài gởi đến cho tôi với lời đề nghị tôi có vài dòng đầu sách. Tôi có phần e ngại, vì có thể tôi không nắm rõ hết ý tưởng của tác giả và cũng có thể không nêu hết ý nghĩ của mình. Thế nhưng đối với một tác giả, một nữ cư sĩ Phật tử trí thức thuần thành, một nhà văn, một nhà thơ và là một nhạc sĩ mà tôi vẫn lưu tâm, cảm phục, cho nên tôi quên đi phần đắn đo mà mạnh dạn có mấy dòng, gọi là chút đạo tình và lòng trân trọng đối với chị Thanh Hoài.
23/04/201819:24(Xem: 259)
Westminster, CA 13/4/2018 - Nhân chuyến Phật sự nhiều ngày tại Bắc Mỹ, năm 2018, Hòa thượng Thích Như Điển, Đệ nhị Chủ Tịch Hội Đồng Điều Hành Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất Âu Châu; Phương trượng Chùa Viên Giác, Hannouver, Đức Quốc, đã ghé thăm Đài truyền hình Asian World Media và hoan hỷ nhận lời tham dự buổi Hội Đàm Đạo Phật Cho Đời Sống do phóng viên Thảo Nguyễn thực hiện, phát sóng hàng tuần vào ngày thứ Sáu, trên các kênh truyền hình 22.7 và Galaxy 19, lúc 7:30 tối.
23/04/201819:06(Xem: 168)
Hòa thượng Phật sự đầy ắp, nay chùa này, mai tự viện kia. Lớp việc chung Giáo Hội, lớp việc riêng nơi trú xứ trụ trì…, nhưng hôm nay 17 tháng Tư, 2018, Hòa thượng vẫn thùy từ hứa khả ghé thăm hệ thống truyền hình ASIAN WORLD MEDIA, qua chương trình quen thuộc ĐẠO PHẬT cho ĐỜI SỐNG do phóng viên Nguyễn Thảo thực hiện, và phát sóng lúc 7:30PM hàng tuần, thứ Sáu trên channels 22.7 cũng như Galaxy 19.
21/04/201817:34(Xem: 143)
Hoa Đàm Ngát Hương_HT Thích Bảo Lạc_2007
21/04/201808:40(Xem: 113)
Quan sát, nhìn nhận đúng sự việc, nhà Phật gọi là chánh kiến. Chánh kiến là cách phân biệt bản chất của sự việc tốt hoặc xấu. Trong tiềm thức mỗi người đều có sẵn tính tốt và tính xấu. Ví dụ lòng trung thành và phản bội. Ai cũng có hạt giống trung thành và hạt giống phản bội. Người chồng nếu sống trong môi trường, hạt giống của lòng trung thành được tưới tẩm nuôi dưỡng hàng ngày, thì người chồng sẽ là một người trung thành, nhưng nếu hạt giống của sự phản bội được tưới tẩm nuôi dưỡng hàng ngày, người chồng có thể phản bội
19/04/201820:33(Xem: 151)
Audrey Hepburn; nữ tài tử Hollywood nổi danh ở thập niên 1950s, có vẻ đẹp thánh thiện với chiếc cổ thiên nga đã làm cho bao chàng trai mới lớn thời ấy từng ươm mơ dệt mộng. Tình cờ tấm ảnh của nàng đã xuất hiện trên mạng không khỏi làm nhiều người hâm mộ xúc động trước sự tàn phá của thời gian.
31/03/201807:10(Xem: 329)
Sống để gặt những gì mình đã gieo và gieo tiếp việc thiện, tích cực tu tập để tiến hóa, có những tái sinh ngày càng tốt hơn, cuối cùng đạt quả vị giải thoát, đi đến chấm dứt sinh tử luân hồi. Đạo Phật tóm gọn trong mấy chữ nhân quả, thiện ác mà thôi. + Chúng ta có tái sinh, có kiếp trước và kiếp sau không? Có rất nhiều câu chuyện trên khắp thế giới về những người chết đi sống lại kể về linh hồn, những người nhớ về kiếp trước của mình như những vị Lạt Ma Tây Tạng, nhà ngoại cảm giao tiếp với linh hồn để tìm được rất nhiều ngôi mộ, v.v Con người được sinh ra từ những nghiệp tốt và xấu mà mình đã gieo từ vô số kiếp. Trong đời này ta buộc phải nhận quả. Để giảm thiệt hại từ những quả xấu và tăng cường quả tốt thì cần phải làm lành lánh dữ việc xấu dù nhỏ cũng không nên làm còn việc thiện dù nhỏ mấy cũng cố gắng làm. Phật nói số người được tái sinh làm người hoặc chư Thiên (thần thánh) nhiều như 2 cái sừng trên đầu con bò, còn số người sinh vào cõi khổ (rơi vào địa ngục, hóa thành
16/03/201817:26(Xem: 349)
Video pháp thoai: Kinh Pháp Cú Phẩm Già 01 HT Thích Minh Hiếu giảng 11-03-2018
08/03/201806:59(Xem: 370)
Cảm ơn, cảm ơn, cảm ơn. Tôi nghĩ , như một dấu hiệu của tôn trọng, tôi sẽ đứng để nói chuyện. Cách ấy, tôi cũng có thể thấy thêm những khuôn mặt. Tôi thường diễn tả tất cả chúng ta như những anh chị em. Chúng tađều là những con người giống nhau ở trình độ nền tảng. Chúng ta giống nhau từ tinh thần, cảm xúc, đến thân thể. Ở trình độ vật lý, có những khác biệt nhỏ, như độ lớn của lổ mũi. Lổ mũi của tôi được xem như là một cái mũi lớn. Tôi không nghĩ nó là một cái mũi lớn. Cho nên đó là điều quan trọng. Chúng ta phải nhận ra mỗi người khác như một con người – không có gì khác nhau. Rồi thì, ở trình độ thứ hai – vâng, có những khác biệt về tín ngưỡng, khác biệt về màu da, khác biệt về quốc gia. Tôi nghĩ, ngày nay vấn nạn mà chúng ta đang đối diện là chúng ta nhấn mạnh quá nhiều về tầm quan trọng ở trình độ thứ hai, quên lãng rằng ở trình độ thứ nhất thì chúng ta là những con người giống nhau.