Gói lại đi

06/05/201915:38(Xem: 9352)
Gói lại đi


Gói lại đi 

chuabaoninhsungphuc_photo

        Trong không khí mùa xuân đang nở rộ, áng mây xanh lơ lững giữa tầng không, ta tìm về một khu rừng tịch mịch, lánh xa bao buộn phiền cuộc sống đầy khói bụi.

        Bỏ lại sau lưng những cung bậc thị phi đời thường, lang thang vân du tìm đến những thắng tích đã phế bỏ từ lâu qua bao nhiêu cuộc thăng trầm nhung nhớ.

       Tôi cùng phái đoàn Phật tử thuộc Đạo Tràng Liên Tịnh Nguyện, tìm về quê hương Tuyên Quang, nằm ở phía Tây Bắc, tham quan một số điển tại Thủy Điện Na Hang, trong đó ta tìm về chiêm ngưỡng vẻ đẹp đất trời.

       Ta nhận biết đựơc vị trí Na Hang, nằm trên địa bàn hai huyện Na Hang và Lâm Bình, thuộc Khu Du lịch sinh thái Na Hang có tổng diện tích 15.000ha trong đó bao gồm 8000ha diện tích mặt nước. 

    Hồ Na Hang - Lâm Bình có dung tích chứa nước lên tới hơn 2 tỷ m3, công suất 342Mw, sản lượng điện hàng năm đạt trên 1.295 triệu kw- là một trong những hồ thủy điện lớn nhất khu vực phía Bắc.

    Ai đến đây cũng phải du thuyền trên lòng hồ, du khách sẽ đến với nơi hội tụ của hai dòng sông trên khu vực lòng hồ thủy điện sông Gâm và sông Năng. Hình ảnh núi non điệp trùng với 99 ngọn núi được ví như “Hạ Long cạn giữa đại ngàn” (xã Thượng Lâm - huyện Lâm Bình). 

     Bên cạnh đó là những địa danh, sự tích đã đi vào lịch sử ở nơi đây như: Thác Khuổi Nhi, Khuổi Súng, đền Pác Tạ, đền Pác Vãng, hang Phia Vài, hòn Cọc Vài, vách đá Nàng Tiên - Chú Khách, động Song Long, những khu rừng nguyên sinh trải dài theo hai triền sông tạo nên cảnh sắc thiên nhiên thơ mộng, kỳ thú, hình thành nên những tour, tuyến du lịch dã ngoại, ngắm cảnh thiên nhiên bằng du thuyền đầy thú vị của du khách khi đến với Na Hang.

     Mừơi di tích tại khu vực lòng hồ Na Hang - Lâm Bình gồm Hang Phia Vài, động Song Long, thác Nặm Me (xã Khuôn Hà); hang Phia Muồn (xã Sơn Phú); đền Pác Tạ (thị trấn Nà Hang); chùa Phúc Lâm, Xưởng Quân khí H52, thắng cảnh Thượng Lâm (xã Thượng Lâm); Cơ quan Ấn loát đặc biệt Trung ương, Địa điểm sản xuất diêm tiêu (xã Năng Khả) đã được Bộ Văn hóa, Thể thao, Du lịch xếp hạng là di tích cấp quốc gia.

Nhân chuyến du xuân năm 2019, đến để thấy đất trời thong dong, tôi đã ghé thăm Đền Pác Tạ, Chùa Tam Bảo, chúng tôi ghé vào trong khung cảnh giữa trưa trời đứng bóng, những chiếc lá vàng rơi như đang mời gọi vẫy chào, từng con sóng vỗ nhấp nhô, lăng tăng trong từng ngọn gió.

Phái đoàn chúng tôi không may nắm cho lắm khi phải bị một trận cuồng phong, gió rất to, thuyền chúng tôi tấp vào bờ để tìm về nơi bến đổ, ta xem như duyên lành ngang đó, cảnh hữu tình đẹp mãi trong tâm.

Từ đó tôi nhìn ngắm đất trời, nhìn về trong cảnh đẹp của muôn ngàn trời mây, dường như chúng tôi có những cảm xúc an bình trong thời tiết ấy, ngắm nhìn ngọn núi đôi như hai bầu sữa mẹ bang tặng cho thiên nhiên đất trời.

Từ góc nhìn đó tôi đã cảm tác mấy câu thơ, qua bài: "Bấy Nhiêu Tình Cờ".

        ..."Na Hang ta ghé về chơi,

Núi mây nước lặng, đất trời dung thông.

        Ta nghe sóng vỗ thì thầm,

Ngầm mây bay giữa, muôn lần thênh thang.

         Na Hang thắng cảnh thiên đàng,

Ai về tìm lại, trăng vàng ngày xưa.

         Dẫu đời có nắng và mưa,

Dẫu tình tri kỷ, bao mùa tuổi trăng....."

Vâng cảnh tình là vậy, tâm hồn tôi thanh thản, thản nhiên trong từng con sóng, trong từng ngọn gió của đất trời tự do.

Kế đến, chúng tôi tìm về bên ngọn suối mơ, ngồi chơi trong tình tri kỷ, trong rong rêu phủ mờ hòn đá cuội.

Tôi đã tìm về nghe tiếng suối róc rách chảy vui tai, chảy vào tận biển trời nguồn cội, những áng mây chớm nắng làm thêm yêu đời trong nhân thế.

Tôi có nhớ về cách học từ bản tâm qua gốc nhìn, Kinh Hiền Nhân: Đức Phật dạy về cách chọn Bạn để kết thân. Bạn có bốn thứ:

Một là kết bạn như hoa; hai là kết bạn như cân; ba là kết bạn như núi; bốn là kết bạn như đất.

1.  Sao gọi là kết bạn như hoa? Khi bông hoa còn tươi tốt thì giắt trên đầu, khô héo rồi bỏ đi. Kết bạn cũng thế : hễ thấy giàu sang thì xu phụ theo, thấy nghèo nàn lại bỏ làm lơ.

 2. Sao gọi là kết bạn như cân? Khi để vật nặng thì đầu gục xuống, vật nhẹ thì đầu vổng lên, có qua lại thì cung kính nhau, không qua lại thì khi rẻ nhau.

3. Sao gọi là kết bạn như núi? Hòn núi vàng, loài chim thú tụ về, lông cánh được chói màu vàng rực. Kết bạn cũng thế : khi sang thời sang với nhau, khi vui đồng vui.

4. Sao gọi là kết bạn như đất? Tất cả mọi vật đều dựa đất mà sanh. Làm bạn để nuôi dưỡng, ủng hộ, giúp đỡ lẫn nhau để vượt qua mọi khó khăn gian khổ với nhau trong cuộc đời.

Vâng qua bốn cách kết bạn tôi chọn làm bạn như núi, để đất trời vốn chính là tự do.

       Bạn biết không, chuyến hành trình chúng tôi có những kỷ niệm êm đềm, dung dị, gói lại đi trong chút tình thân thương.

      Gói lại đi trong cảnh tâm đang nóng giận, đang buồn phiền, đang sân hận khó chịu trong tâm thì ta nên gói lại, để tự tình luôn có niềm tin yêu.

       Từ nguyên nhân trong vạn cảnh rong chơi đó thì tôi nghiệm thêm câu ví ca dao của người xưa chỉ dạy: "Đi một ngày đàng học một sàn khôn", thật hạnh phúc chúng tôi quá bộ cách Thuỷ Điện Na Hang, khoảng 40 km chúng tôi về ngược lại Huyện Chiêm Hoá, nơi có nhiều dân Tộc Tày, Mông, Kinh,...

       Nơi lịch sử ghi danh trong bao chứng tích Phật giáo Trùng Hưng từ thời Lý, đến để thấy và hiểu cho cuộc đời thịnh suy, hay hưng thịnh qua bao bàn tay và khối óc chuyển tánh.

      Chùa Bảo Ninh Sùng Phúc được xây dựng năm 1107 dưới thời vua Lý Nhân Tông (Càn Đức) niên hiệu Long Phù Nguyên Hóa.

Chùa Bảo Ninh Sùng Phúc là ngôi chùa cổ nhất hiện còn tìm thấy ở Tuyên Quang, là nơi còn lưu giữ được tấm bia thời Lý quý giá trên phạm vi cả nước. 

      Ngôi chùa do một dòng họ thế tập đứng ra xây dựng mà người chủ trì là Hà Hưng Tông, hậu duệ đời thứ 15 giữ chức châu mục châu Vị long. 

      Chùa do thái phó Hà Hưng Tông - Tri châu Vị Long, Phó Ký lang, Đô tri tả vũ vệ đại tướng quân, Kim tử quang lộc đại phu, Kiểm hiệu thái phó, Đồng quang trung thư môn hạ bình chương sự, kiêm quán nội quản nội khuyến nông sự, Thượng trụ quốc, thực ấp ba nghìn chín trăn hộ, thực ấp chín trăn hộ chủ trì xây dựng.

        Chúng tôi đến vào ngày 18-2-kỷ hợi, trong một buổi chiều xuân.

        Nhìn vào tâm Phật, tôi đã làm bài thơ:"Bên Phật Chùa Xưa."

        "Ta về bên Phật chùa xưa,

Bảo Ninh Sùng Phúc, Đại thừa kinh Tâm.

         Thuyền từ thế độ cõi lòng,

Sắc không mộng cảnh, bụi hồng trời mây.

         Dưới Thời thịnh trị Lý xây,

Gia thân Hà Tộc, Phật thầy chùa bang.

         Kinh không mây hoá trăng vàng,

Cực lạc tịnh cảnh, nghiêm trang bảo toà.

        Dòng mây ngưng tự hiện ra,

Hoa vân mây quyện, ta bà dạo chơi.

        Phật từ du hoá không lời,

Phật tâm trí nguyện, tìm nơi hồi đầu.

       Rằng xa Phật tổ bấy lâu,

Thăng trầm thời vận, một mầu tàng hiêu.

       Mịt mùng mây trắng thu chiều,

Phật về tánh sáng, nhân duyên trùng Phùng.

       Giữ gìn tánh Phật bao dung,

Tiếng chuông ngân vọng, đại hùng trang nghiêm.

       Gói tâm trong sạch thảm nhiên,

Gói tình dung dị, chu viên thửa nào.

       Lá vàng rụng lối lên cao,

Bàn chân bước nhẹ, tìm vào tánh không.

       Phật ngồi ngự giữa cõi lòng,

Chuông ngân mỏ vọng, tang bồng phiền ưu."

Qua gốc nhìn an tịnh chúng tôi đã có một bài học vô cùng giá trị, mang lại sự chuyển hoá nổi khổ niềm đau.

Gói lại đi, trong chuyến vân du ấy, tôi đã ghé lại thăm vị trụ trì Thích Thanh Hoà, nhưng cơ duyên chưa hội ngộ, thầy Trụ trì vì bệnh duyên đi vắng nên chúng tôi đành phải im lặng đi quanh ngôi cổ Tự Bảo Ninh Sùng Phúc.

Vô tình tiếng vọng đằng xa, một giọng nói quen thuộc. 

  • Mô Phật Bạch Thầy.
  • Tôi quay lại chấp tay và đáp Trả: A Đi Đà Phật.
  • Cho hỏi Đại Đức Trụ Trì có trong chùa Không ạ..?
  • Đáp: Bạch Thầy, thầy chúng con có bệnh duyên đang ở dưới xuôi ạ.
  • Chúng tôi mĩm cười và lắng nghe lời tâm sự từ một vị Phật tử độ ngoài tuổi 70.
  • Tôi hỏi rằng: Cụ Tên là gì..? Quy y Tam bảo chưa..? Trong đời sống tu học có gì hạnh phúc, an tịnh trong tự tâm không...?
  • Đáp: Dạ bạch thầy, con tên là Nguyễn Thi Lành, pháp danh Hiệu Diệu Tâm, con năm nay 68 tuổi, người dân tộc Tày, quy y với Hoà Thượng Bổn Sư Thượng Gia Hạ Quang. Chúng con tu học an vui, tụng kinh Bái sám bỏ những đều ác, siêng làm việc lành, tinh tấn nổ lực và tu học niệm danh hiệu chư Phật.
  • Bạch thầy, chúng con từ bé đến lớn mới có cơ duyên đi tham quan niềm Trung, vào xứ Nghệ, Hà Tỉnh, Quảng Bình thăm nhiều điển thắng tích lịch sử, con đi cùng với Đại Đức Thanh Phúc, trụ trì chùa An Vinh- tỉnh Tuyên Quang, con đi đến đâu thì làm thơ đến đó thầy ạ.

Chúng tôi lắng nghe từ Phật tử Diệu Tâm, nghe trong từng ánh mắt dung dị, qua lời bộc bạch chân thật, và nhìn từng chiếc lá.

  • Tôi Hỏi: Thế ở đây nhiều Phật tử không..?
  • Đáp: Bạch thầy, cả xã được 127 hộ mà chỉ có con đi quy, còn tất cả chỉ theo tín ngưỡng, con thì tu học và chăm sóc cho chùa, nhưng mà nhiều người họ không thích, nói con nhiều đều con đều bỏ ngoài tai, con tu học là học cái khó học, học cái khó nhẫn, học cái khó nghe, học cái chân lý giải thoát, học cái tâm yêu thương, gói lại đi tất cả những gì không hay chuyển tánh cho nó hay, thế mới là hạnh bồ tát Quán Âm, tu những hình tướng khó tu đó mới là cái của lòng bảo vệ Tam bảo, bảo vệ Tăng, bảo vệ cho chánh pháp mà thầy tổ giầy công vun bồi tạo dựng. 

Con đã làm trong câu nói Tốt khoe, xấu gói lại đi để tâm luôn thanh tịnh không vết bẩn, mỗi khi ai nói xấu Tăng con đều dùng câu nói cho em xin, gói lại đi, để tâm luôn trong sáng.

  • Tôi Hỏi: Chùa này nghe nói thiêng lắm, và có những đều kỳ diệu khiến cho ai về đây cũng ghé lại thăm chùa...?
  • Đáp: Bạch Thầy, chư tổ trải dài qua các mạng mạch, giữ gìn cho Đạo pháp, cho chánh pháp Hưng long, cho đất nước bình an, từ thời Lý đã có ngôi chùa này.

Cho nên tôi đã rút ra bài học trong câu chuyện của Phật Tử Diệu Tâm, qua bốn lòng tin tối thượng thuộc hệ tạng kinh Tăng Chi.

Xin mỗi ai đó có duyên để thực hành và sống trong đời cần gói lại đi.

".....Này các Tỷ-kheo, có bốn lòng tin tối thượng này. Thế nào là bốn?

1. Dầu cho các loại hữu tình nào, này các Tỷ-kheo, không chân hay hai chân, bốn chân hay nhiều chân, có sắc hay không sắc, có tưởng hay không tưởng, hay phi tưởng phi phi tưởng, Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác được xem là tối thượng. Những ai đặt lòng tin vào đức Phật, họ đặt lòng tin vào tối thượng. Với những ai đặt lòng tin vào tối thượng, họ được quả dị thục tối thượng.

2. Này các Tỷ-kheo, dầu cho loại pháp hữu vi nào, Thánh đạo tám ngành được xem là tối thượng, những ai đặt lòng tin vào Thánh đạo Tám ngành, họ đặt lòng tin vào tối thượng. Với những ai đặt lòng tin vào tối thượng, họ được quả dị thục tối thượng.

3. Dầu cho loại pháp nào, này các Tỷ-kheo, hữu vi hay vô vi, ly tham được xem là tối thượng trong tất cả pháp, tức là sự nhiếp phục kiêu mạn, sự nhiếp phục khát ái, sự nhổ lên tham ái, sự chặt đứt tái sanh, sự đoạn diệt tham ái, sự ly tham đoạn diệt, Niết-bàn. Những ai đặt lòng tin vào pháp ly tham, này các Tỷ-kheo, họ đặt lòng tin vào tối thượng. Với những ai đặt lòng tin vào tối thượng, họ được quả dị thục tối thượng.

4. Dầu cho loại chúng Tăng hay hội chúng nào, này các Tỷ-kheo, chúng Tăng đệ tử của Như Lai được xem là tối thượng trong tất cả hội chúng ấy. Tức là bốn đôi tám vị, chúng Tăng đệ tử của Thế Tôn đáng được cung kính, đáng được tôn trọng, đáng được cúng dường, đáng được chắp tay, là vô thượng phước điền ở đời. Những ai đặt lòng tin vào chúng Tăng, này các Tỷ-kheo, họ đặt lòng tin vào tối thượng. Với những ai đặt lòng tin vào tối thượng, họ được quả dị thục tối thượng.

Này các Tỷ-kheo, đây là bốn lòng tin tối thượng."

Qua bài học trên, chúng tôi trở về trong mùa xuân an bình, trở về trong từng hạt mưa rơi trên vùng núi Chiêm Hoá, thuộc tỉnh Tuyên Quang thân yêu.

Gói lại đi là bài học cho tôi hôm nay và mai sau khi cần gì ta về gói lại để tự tình trong chuyến đò tử sinh.

Viết xong tại Tuyên Quang, nhân ngày 19/2/ năm Kỷ Hợi, ngày vía Đức bồ tát Quán Thế Âm.

Tk Thích Minh Thế

Hỷ Tâm Hải Triều 

Cẩn bút.

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
06/10/2020(Xem: 10124)
Hòa thượng Telo Tulku, Thượng thủ Giáo hội Phật giáo Cộng hòa Phật giáo Kalmykia (thuộc Liên bang Nga) và đại diện danh dự của Đức Đạt Lai Lạt Ma tại Nga và Mông Cổ, cùng các thành viên của Cộng đồng các Quốc gia Độc lập, đã gặp các học giả từ nước Cộng hòa Phật giáo Kalmykia vào ngày 30 tháng 9 vừa qua, để thảo luận về khả năng thành lập một trung tâm giáo dục Đại học Phật giáo. Vào đầu thế kỷ 20, có một số trung tâm cao học Phật giáo tại Kalmykia, được gọi là Tsannid Chöra (Viện Triết học Phật giáo), trước đây đã bị phá hủy bởi Đảng Cộng sản vô thần cực đoan thời Xô Viết.
05/10/2020(Xem: 11068)
Các nguồn tin từ Tây Tạng cho biết, trong một lĩnh vực việc làm vốn đã bị đánh dấu bởi hạn chế cơ hội, các bạn Tây Tạng trẻ tuổi đang tìm kiếm nhân viên chính phủ, đang được yêu cầu kết nạp Đảng cầm quyền Cộng sản Trung Quốc, và nghiên cứu kỹ lưỡng tư tưởng chính trị của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch Cộng hòa nhân dân Trung Hoa và Chủ tịch Quân Trung ương Trung Quốc, Tập Cận Bình.
03/10/2020(Xem: 17279)
Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật Kính thưa chư Tôn đức, chư Pháp hữu & quí vị hảo tâm. Sáng hôm Rằm Trung Thu vừa qua chúng con, chúng tôi lại có dịp lên đường gieo hạt tình thương. Nơi đã đến phát quà là 2 ngôi làng có tên Sudhapur và Aditya Village, hai ngôi làng nghèo này nằm trên lộ trình từ Bodhgaya hướng về Rajgir Thành Vương Xá. Cách Bồ đề Đạo Tràng chừng 27 cây số. - Buổi phát chẩn đã thực hiện cho 302 hộ nghèo. Xin mời chư vị xem qua một vài hình ảnh tường trình..
03/10/2020(Xem: 11416)
Matxcova: “Ba chuyến quang lâm của Đức Đạt Lai Lạt Ma”, một cuộc triển lãm hình ảnh lưu động được khai mạc vào ngày 2/10/2020 tại ngôi đại già lam Phật Thích Ca Mâu Ni (Buddha Shakyamuni) tọa lạc tại Elista, thủ đô của nước Cộng hoà Kalmykia, một quốc gia cộng hòa thuộc Nga, nằm ở phía Nam Liên bang Nga, khu vực rìa Đông của châu Âu. Triển lãm được tổ chức nhân kỷ niệm 15 năm “Trụ trì ngôi đại già lam Phật Thích Ca Mâu Ni”.
03/10/2020(Xem: 11587)
Ngưỡng bạch Giác Linh Hòa Thượng Ân Sư, Quạnh hiu trên bến sông buồn, Sa Giang nước chảy về nguồn nhớ thương, Bao nhiêu nước chảy bấy nhiêu buồn; Thầy ơi ! Trăng nước còn xót xa. Mỗi độ Xuân về, trong ký ức chúng con lại miên man với bao kỷ niệm thiêng liêng cùng vị Ân sư mà chúng con có phúc duyên được học luật và hầu bên cạnh Ngài trong những giờ phút cuối đời. Đó là Trưởng lão Luật sư Thích Huệ Hưng.
03/10/2020(Xem: 9789)
Cư sĩ Chhimey Rigzen, Đại diện Đức Đạt Lai Lạt Ma tại Trung và Đông Âu và Chính quyền Trương ương lưu vong Tây Tạng, và nữ cư sĩ Thinlay Chukki, người được Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc (UNHRC) và và Chính quyền Trương ương lưu vong Tây Tạng (CTA) bổ nhiệm đặc biệt về Nhân quyền tại Văn phòng CTA tại Genèva cùng với Đại sứ Andrew Bremberg, đại diện thường trực của Hoa Kỳ tại Văn phòng Liên Hợp Quốc và Tổ chức Quốc tế khác tại Genèva, Thụy Sỹ ngày 30 tháng 9 năm 2020.
03/10/2020(Xem: 8234)
Hôm nay trời nhẹ lên cao. Tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn.[1] Mỹ Ngư cất tiếng hát nho nhỏ. Nàng buồn như tâm trạng câu thơ, chỉ man mác, vu vơ không rõ nguyên do. Nếu quay ngược được thời gian trở lại bốn chục năm về trước khi nàng là thiếu nữ thì còn hiểu được, nhưng đằng này... Lòng buồn suy nghĩ mông lung, bỗng nàng nhớ lại lời Phật dạy; phàm việc gì cũng phải do “duyên khởi“. Cái duyên của nàng bắt đầu là một giấc mơ, một giấc mơ kỳ lạ!
02/10/2020(Xem: 11206)
Cuộc họp chung đầu tiên được tổ chức bởi Hiệp hội các nhà Lãnh đạo Thiền phái Phật giáo Hàn Quốc, tổ chức hàng đầu việc việc giữ gìn và phát huy pháp môn Tham thiền Công án, Thoại đầu (간화선, 看話禪), một thực hành truyền thống của Phật giáo Hàn Quốc. Hiệp hội các nhà Lãnh đạo Thiền phái Phật giáo Hàn Quốc (Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Thượng tọa Uijeong (의정스님), Chủ tịch Thượng tọa Gaksan (각산스님) đã tổ chức Đại hội lần thứ nhất tại Tham Phật Thiền Viện (참불선원-參佛禪院), vào ngày 14 tháng 9 năm 2020 tại thủ đô Seoul, Hàn Quốc và cam kết sẽ “Nỗ lực Phổ biến và Toàn cầu hóa Tham thiền”
02/10/2020(Xem: 10820)
Nhiều người hâm mộ văn hóa thể thao biết rằng, vận động viên bi da chuyên nghiệp nổi tiếng, sinh quán tại Hồng kong và khi 12 tuổi cùng gia đình đến nhập cư tại Vancouver, Canada năm 1990, cư sĩ Phật tử Phó Gia Tuấn (傅家俊) (ba lần đoạt giải vô địch thế giới và 4 lần đạt vị trí Á quân, từng đứng hàng 10 trên thế giới) là một cư sĩ Phật tử ăn trường chay và thường công phu tu tập thiền định Phật giáo. Do đó, nhiều người đã nói về tầm quan trọng của việc giữ cho người chơi thể thao chuyên nghiệp ổn định về mặt cảm xúc trong suốt trò chơi. Việc học Phật pháp và công phu tập thiền định có giúp cho thành tích của cầu thủ Phật tử Phó Gia Tuấn không? Trên thực tế, các môn thể thao ưu tú ngày nay đang trở nên chuyên nghiệp hơn, và tâm lý học thể thao đã trở thành một phần không thể thiếu của các môn thể thể chuyên nghiệp. Theo nghiên cứu chứng thực của khoa học, việc công phu tu tập thiền định Phật giáo rất hữu ích đối với thành tích của vận động viên.
02/10/2020(Xem: 9714)
Như các phần trước đã nói, chân tâm không sinh diệt và vọng tâm sinh diệt luôn tồn tại nơi mỗi con người chúng ta. Bởi con người sống với vọng tâm nên tạo ra dòng lưu chuyển sinh tử khổ đau của chúng sinh hữu tình với những quả báo sai biệt. Tất cả đều có nguồn gốc từ nhân duyên vọng tâm thiện ác. Chân tâm không sinh diệt chính là dòng hoàn diệt, cho nên chấm dứt được khổ đau, sinh tử tạo thành quả báo cũng như các quốc độ thù thắng, vi diệu, bất khả tư nghì của các bậc hiền thánh. Như vậy, phàm phu là do sống với vọng tâm thiện ác vô thường, biến hoại, sinh diệt; còn những ai sống hay an trú trong chân tâm rỗng lặng không sinh diệt thì trở nên là những bậc hiền thánh. Điều này là một chân lý.