6. Điều Phục Tâm

6
ĐIỀU PHỤC TÂM

Nếu bạn lơlà trong việc bảo vệ tâm
Bạn không thểđóng cửa đau khổ
và cũng khôngthể mở cửa hạnh phúc
Đừng làm nhữngđiều phi đạo đức
Hãy làm nhữngđiều đạo đức hoàn hảo
Hãy điều phụctâm của bạn
Đây là giáo lýcủa Phật.

KHI CHÚNG TÔIcùng nhau trì tụng đoạn kệ này của Đức Phật và như ngài Kirti Tsenshab Rinpochegiải thích, chúng tôi nhớ rằng đoạn kệ có chứa Tứ Diệu Đế. Bạn đang chịuđựng sựkhổ thật sự (Đế đầu tiên)–chẳng ai ước muốn khổ – và bạn cần đạt hạnh phúc tốithượng chấm dứt mọi khổ đau (Đế thứ 3), điều này tuỳ thuộc vào việc chấmdứttoàn bộ các nhân đích thật của khổ (Đế thứ 2); và việc đạt được điều nàytùythuộc vào việc làm cho toàn bộ con đường Đạo chân thật trở thành hiện thực (Đếthứ bốn).

Điều cốtlõi của đoạn kệ này là khuyên không can dự vào bất kỳ hành động phi đạo đức nàocả. Nếu nghĩ rằng nguồn gốc của khổ đau và các vấn đề của cuộc sống là từ kháchquan bên ngoài thì ý nghĩ đó chính là vấn đề. Không coi tâm là nguồn gốccủacác vấn đề và đổ lỗi cho các tác nhân bên ngoài như người khác, đối tượng khác,thái độ đó chỉ tạo thêm nhiều vấn đề hơn. Suy nghĩ theo kiểu này – và cũng chorằng hạnh phúc đến từ bên ngoài – là chúng ta chẳng đếm xỉa gì tới tâm cả. Tâmnày từ vô lượng kiếp trước đã không được điều phục giờ đây vẫn để y nguyên nhưvậy, vẫn đang không được điều phục. Chẳng có gì tốt hơn, chẳng có gì thay đổi.Chúng ta liên tục tạo ra nhân đau khổ cho các kiếp sau và tạo ra các vấnđềngay đây trong đời này.

Thật tốt khiliên hệ đoạn kệ này với các vấn đề trong qúa khứ, đặc biệt có hiệu quả khi ápdụng “ điều phục tâm của bạn” đối với sự kiêu mạn, sân hận, ganh tị, hammuốnvà sự vô minh dày đặc. Điều phục những vọng tưởng (phiền não) này là giáo lýcủa Đức Phật. Không điều phục chúng thì không phải giáo lý của Đức Phật –nóicách khác, không làm gì để giải quyết vọng tưởng nhưng lại bận rộn làm nhữngviệc khác và coi đó là tu tập tâm linh thì không phải là giáo lý của ĐứcPhật.

Vọng tưởng làmcho tâm không vui, không an, không thuần phục. Mặc dù các hành động của chúngta trông giống như Pháp và được gọi là “Pháp” hay “tu tập tâm linh” nhưng nếuchúng không phá hủy vọng tưởng thì chúng không phải là giáo lý của Đức Phật. Cómột định nghĩa về Pháp là “bất kỳ thứ thuốc nào mà chữa trị được vọngtưởng”. Nếu có một hành động được thực hiện dưới danh nghĩa Thiên Chúa giáo haymột tôn giáo nào khác mà là thuốc chữa trị vọng tưởng – điều phục sân, tham, sivà ích kỷ – thì đó là Pháp. Bất cứ cái gì mà không phải là thuốc chữa trị vọngtưởng thì không phải là Pháp. Như đức Dalai Lama có nói, Pháp là bất cứ điều gìmàsửa chữa được hay an định được tâm. Khi có một đồ dùng nào bị hư thì việc sửachữa nó là tốt bởi vì làm cho bạn vui và nó sẽ là phương tiện có ích chocuộcsống của bạn và của người khác. Cũng vậy, Pháp là sửa chữa tâm. Phương pháp nàomà không phá hủy được vọng tưởng thì không an định được tâm. Không có cách nàocải thiện được tâm mà không loại trừ vọng tưởng. Vọng tưởng cần phải được loại trừ.

Để mang lạihạnh phúc cho bản thân và cho những người khác, Pháp phải là thuốc chữa vọngtưởng. Nếu Pháp hỗ trợ vọng tưởng thì không cần biết chúng ta tu tập baonhiêu chúngta sẽ không thấy có sự cải thiện ở trong tâm; ngược lại, tâm sẽ trở nên mỗi lúcmột tồi tệ hơn: càng không được thuần phục hơn, càng khó khăn hơn. Dù chúng tacó thể luôn đang nghe giảng Pháp, thuyết Pháp, đọc Kinh điển, hay đang sốngtrong một trung tâm Phật Pháp, thậm chí cả cuộc đời luôn có liên hệ với Pháp,nhưng nếu vọng tưởng gia tăng thì việc tu tập tâm linh hóa ra là đang hỗtrợcho vọng tưởng thay vì phá huỷ chúng. Nếu kiêu ngạo, sân hận, ham muốn và nhữngthứ tương tự gia tăng thì việc tu học Pháp của bạn đang tạo ra thêm nghiệp bấtthiện thay vì tịnh hóa những nghiệp bất thiện có sẵn trước.

Để nhận đượchạnh phúc từ Pháp, việc tu tập của bạn phải làm sao phá hủy được vọng tưởng. Vídụ như dược phẩm, nếu làm cho bệnh phát sinh hay nặng thêm thì thuốc đó không chữađược bệnh mà còn làm lệch hướng việc chẩn và trị bệnh. Thuốc là thứ dùngđể trịbệnh chứ không làm bệnh trầm trọng hơn.

Câu “điều phụctâm của bạn” chỉ vỏn vẹn mấy chữ, nhưng ý nói là phải giải quyết toàn bộcác chechướng (quan niệm sai-ND) từ việc thấy những khuyết điểm của vị thầy chotớinhững quan niệm nhị nguyên vi tế về ba tri kiến liên quan đến giai đọan chuẩnbị màu trắng, giai đọan phát triển màu đỏ, giai đoạn thành tựu màu đen và ngaycả che chướng sau cùng và vi tế nhất là ngăn cản sự thành tựu tâm giác ngộ(Phật tâm). “Điều phục tâm của bạn” giải quyết toàn bộ các quan niệm saitráinày.

Câu cuối củabài kệ nói “Đây là giáo lý của Đức Phật” bởi vì điều phục tâm bạn là nguồn gốccủa hạnh phúc. Điều phục tâm bạn là giáo lý chính của Đức Phật. Từng mỗilời màĐức Phật dạy là nhắm tới việc điều phục tâm riêng của mỗi chúng sinh; ngoài rakhông có mục đích nào khác. Từng mỗi lời trong tất cả 84.000 Kinh điển –Kinhcủa Tiểu thừa, Đại thừa, Kim cang thừa – là nhằm điều phục tâm.

Hãy nhớ đến sựưu ái của Đấng Thế tôn Đại Từ Đại Bi Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni, khi giảng dạy toànbộ các giáo lý của cả hai đường Đạo: nhân thừa và quả thừa. Đức Phật đã phát lộcon đường hoàn hảo đưa đến giác ngộ thông qua nhiều mức độ giảng dạy khác nhauphù hợp với các căn cơ tâm thức của chúng sanh hữu tình. Giờ đây chúng ta có tựdo và cơ hội để lắng nghe, soi rọi và thiền định trên đường đạo vô cấu này;chúng ta có thể tạo ra nhân vô cấu cho bất kỳ mức độ hạnh phúc nào chúngta muốn.Được như vậy là nhờ vào sự ưu ái của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni khi Ngài bannhững lời giảng.

Đức Thích CaMâu Ni Phật khai mở con đường dẫn dắt chúng ta đến hạnh phúc; con đường theo đóchúng ta có được tự do để hiểu và tạo ra nhân để có hạnh phúc trong các đời sau,giải thoát và giác ngộ. Ngài giúp chúng ta phát triển tiềm năng của chúng ta,tức Phật-tánh của chúng ta. Gặp được Phật Pháp, tu tập theo đó, chúng tacó thểphát triển Phật-tánh của chúng ta và nhờ vậy mà đạt giác ngộ.

Bằng cách thiềnđịnh con đường mà Đức Phật phát lộ, từng bước chúng ta có thể phát triểnPhật-tánh của mình và do đó có thể hoàn thành ước nguyện cứu giúp chúng sinh hữutình. Chính nhờ sự ưu ái của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni mà chúng ta có thểthànhtựu trí huệ siêu việt của tâm, năng lực toàn triệt và đại bi viên mãn vìlợiích cho tất cả chúng sinh hữu tình.

Mọi sựbao gồm cả hạnh phúc lẫn khổ đau đều tùy thuộc ở tâm. Nếu không điều phục tâmthì khổ đau nổi lên; chính tâm sản xuất khổ đau này. Bằng việc điều phụctâm,bạn hưởng được hạnh phúc. Đây là lý do tại sao hạnh phúc của chúng sinh hữutình tùy thuộc vào sự hiện hữu của các giáo lý của Đức Phật.

Bởi vì mọi sựđều tuỳ thuộc vào chính tâm của chúng ta, nên chúng ta phải điều phục tâm mình.Chúng ta phải loại bỏ những suy nghĩ sai trái, chúng là nhân của khổ đauvàchúng mang vấn đề đến cho bản thân chúng ta và cho vô lượng chúng sinh khác,đời này và liên tục các kiếp sau. Nếu những suy nghĩ sai trái được loại bỏ thìchỉ còn có hạnh phúc, không còn nhân của các vấn đề, không có kẻ sáng tạo của vấnđề. Càng loại bỏ những quan niệm sai trái thì càng có hạnh phúc.

Che chở tâmcủa bạn

Trong tác phẩmBồ Tát Hạnh, Shantideva giải thích:

Cọp, sưtử, rắn, kẻ thù, người canh giữ địa ngục, các mụ phù thủy và kẻ ăn thịt người,tất cả đều bị trói lại chỉ bằng một việc là cột giữ tâm này.

Kiềm giữ tâmkhỏi suy nghĩ bất thiện, không cho phép tâm chạy theo cơn giận hay ham muốn, vôminh vân vân …, có nghĩa rằng bạn ngừng tạo ra nghiệp xấu ác. Khi bạn ngăn ngừatâm bạn khỏi bị vọng tưởng lôi kéo thì bạn không tạo ra nghiệp bất thiệndo vậybạn không chịu đựng quả mà các chúng sinh khác hại bạn và gây nguy hiểm cuộcsống của bạn.

Ví dụ,Devadatta luôn ganh tị cố tìm cách hãm hại Đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Vàomột ngày, khi Đức Phật đang đi khất thực, Devadatta đem một con voi điêntớitấn công Đức Phật. Tuy nhiên thay vì gây nguy hại Đức Phật, con voi trở nênhoàn toàn bị thuần phục ở trước mặt Ngài. Tôi cũng nghe rằng con muỗi không baogiờ chích ngài Song Rinpoche. Và có một câu chuyện tương tự về thánh St.Francis ở Assisi, nước Ý; người sống cùng thời đại với Milarepa, vị đại Hànhgiả du-già Tây tạng, người đạt giác ngộ trong một đời người ngắn ngủi.

Có một con chósói sống trong rừng, nó hại nhiều người. Khi thánh Francis nghe được chuyện đó,ngài nói: “Tôi sẽ đến nói chuyện với con chó sói”. Mặc dù có người khuyên đừng đinhưng ngài vẫn giữ quyết định.

Thánh Francisđi vào rừng. Khi con chó sói đến gần ngài, thay vì hại ngài, nó bị ngài khuấtphục hoàn toàn. Giống như một con chó nuôi đi theo chủ, con chó sói trở nênthuần phục đến nằm bên cạnh và liếm chân ngài. Thánh Francis nói với conchósói rằng ngài sẽ cho nó thực phẩm và nó không được cắn người nữa. Từ đó trở đi,con chó sói không còn tấn công người dân.

Nhục thể củaThánh Francis hiện còn giữ ở Assisi, gần Trung tâm Lama Tsong Khapa ở Ý.LamaYeshe và tôi đã viếng Assisi. Lama Yeshe đã thiền định một lúc ở ngôi mộnơithân thiêng liêng của thánh Francis lưu ở đó. Có một thác nước gần Assisi và người ta nói rằngnếu nước bị cạn thì sẽ rất xui xẻo cho nước Ý. Thánh Francis có một đệ tử nữ tuvà người này có đến ba trăm đệ tử. Trong lúc ngài Francis còn sống, một trongnhững hang động bị nước từ trên mái nhỏ xuống. Một số đệ tử than phiền rằng họchẳng thiền định được vì tiếng nước rơi. Thường ngày thánh Francis gọi các đồvật là “em gái”, “em trai”. Ngài nghe học trò than phiền như vậy, liền đến hangđộng đó và nói với nước: “Em gái, hãy ngừng rơi vì học trò của tôi chẳngthiềnđịnh được”. Nước liền ngưng rơi.

Những câuchuyện như vậy là rất thông thường như trong các chuyện kể về cuộc đời các vịBồ tát. Nhiều câu chuyện kể về các hành giả du già Ấn Độ và Tây tạng yêucầunước sông ngừng chảy để họ đi qua sông sau đó nước chảy trở lại. Ở Tây tạng khicó trận lụt đang dâng nước đến gần tu viện của Bồ tát Jampa Monlam, ngàiliềnviết lên một tảng đá câu “nếu đúng sự thật tôi có bồ đề tâm thì xin nướchãythối lui”, rồi ngài đặt tảng đá ngay trước hướng nước lụt đang dâng đến;nướclụt lập tức rút đi. Những câu chuyện như vậy chứng minh được năng lực bồđềtâm, thiện tâm tối thượng.

Bằng việc cộtchặt tâm vào đạo đức, che chở nó khỏi vọng tưởng, bạn sẽ không tạo ra nghiệpxấu ác, nên sẽ không có gì nguy hại cho cuộc đời của bạn. Cũng vậy, do có bồ đềtâm, bạn sẽ điều phục được tâm mình. Cột chặt tâm bạn với đạo đức và tránh xanhững suy nghĩ phiền muộn thì giống như giam giữ hết tất cả những chúng sinh nguyhiểm như: cọp, rắn, kẻ gác cổng địa ngục, kẻ thù. Nếu bạn có bồ đề tâm ngay cảnhững hiểm họa thiên nhiên (động đất, núi lửa vân vân – ND) cũng không thể hại bạn;nhờ vào năng lực bồ đề tâm, bạn có khả năng kiểm soát được tai họa thiênnhiên.Bằng cách cột chặt một tâm này với bồ đề tâm, bạn ngăn cản được tất cả vô sốcon thú hung dữ và kẻ thù. Huấn luyện làm thuần thục một việc này thôi tức làtâm của bạn, bạn sẽ thuần hóa được tất cả những việc khác nữa.

Bạn không thểthực hiện được ý muốn giam hết tất cả các con thú hung dữ trên quả đất này vìbạn không thể sống mãi mãi. Và cho dù bạn sẽ không tái sinh ở quả đất này bạncũng sẽ tái sinh ra ở một hành tinh khác, chừng nào bạn còn nghiệp và vọngtưởng bạn sẽ gặp kẻ thù và thú hung dữ ở đó. Chừng nào tâm bạn chưa đượcđiều phụcthì luôn có sự hãm hại từ bên ngoài. Nhưng một khi tâm được điều phục, một khikhông còn sân hận trong giòng tương tục tâm thức thì sẽ không còn kẻ thùbênngoài. Khi nào cơn giận không thể nổi lên trong bạn thì bạn không còn tìm thấykẻ thù ở đâu cả. Kẻ thù bên ngoài chỉ xuất hiện khi có cơn giận ở bên trong.

Không vọngtưởng sẽ không có nghiệp bất thiện, cho nên sẽ không có ai hại bạn. Thêmvàođó, khi tâm bạn đạt được sự nhẫn-nhục-tự-tánh thì dù có ai đó chê bai, đánh haygiết bạn, bạn vẫn nhận ra được là không có kẻ thù bên ngoài. Khi bạn đạtđượcnhẫn nhục ba-la-mật (một trong sáu ba-la-mật) bạn sẽ thấy người khác là bạn tốtnhất của bạn ngay cả khi họ đang phê bình, đánh hay đang giết bạn. Chừngnàotâm bạn ở trong nhẫn-nhục-tự -tánh bạn lúc đó không thấy có kẻ thù bên ngoàiđang hại bạn mà chỉ có người đang làm lợi cho bạn. Nhưng ngay khi tâm thay đổi,chuyển sang giận dữ thì bạn thấy con người đó đang hại bạn.

Luận giảng Khaimở Cánh cửa Pháp có nói:

Có lợi gìđâu cho những lời dạy khác với lời dạy bảo vệ tâm?

Sẽ rất tốt khibạn nhớ điều này trong cuộc sống hàng ngày. Nếu bạn quên bảo vệ tâm của mìnhthì có ích gì đâu với các truyền thống giữ giới khác? Nếu tâm không đượcbảo vệbạn không thể chận đứng được khổ đau và các vấn đề của bạn. Dù cho bạn có thểtu tập hàng trăm việc khác nhưng nếu bạn bỏ qua việc tu tập quan trọng nhất này(che chở tâm – ND) thì bạn không thể chận đứng các vấn đề và không thể đạt hạnhphúc đặc biệt là hạnh phúc tối thượng. Rất cần để nhớ điều này. Có ngườitrì tụngrất nhiều kinh cầu nguyện, hàng triệu mật chú suốt ngày nhưng nếu họ quên khôngtự che chở tâm thì việc tu tập hằng ngày trở nên lãng phí vô ích. Tâm bạn lànguồn gốc của tất cả khổ đau và hạnh phúc riêng của bạn. Nếu bạn lơ là việc chechở tâm thì bạn không thể đóng cánh cửa vào khổ đau và cũng không thể mởcánhcửa vào hạnh phúc.

Ở phương tây cónhiều luật lệ: bạn không thể làm điều này, bạn không thể làm điều kia. Đôi khitôi nghĩ rằng đã có quá nhiều luật. Có một lần tôi tới Sydney ngụ trongmột nhà có hồ bơi và phòngxông hơi nóng. Có vài người đang chơi ở hồ, nhảy từ bục gỗ cao. Người láng giềngbực mình. Họ than phiền nhà chúng tôi quá ồn và họ gọi cảnh sát.

Tôi đang ởtrong phòng. Tôi không thấy bên ngoài nhà nhưng tôi nghe có cảnh sát tới. Thấykhông có gì, cảnh sát bực bội bỏ đi. Người láng giềng trước đó báo cảnh sát lànhững người ở trong hồ bơi quấy nhiễu họ. Cảnh sát cho rằng người láng giềngnói vô lý, uổng công họ từ ngoài thị trấn lái xe vào. Cũng ngay buổi chiều hômđó trẻ con nhà láng giềng đã chơi đùa ầm ĩ.

Không cần biếtcó bao nhiêu luật lệ đã được đặt ra; chừng nào việc bảo vệ tâm không được chú ýở trường tiểu học, ở đại học hay trong nếp sống văn hóa thì luôn có các vấn đềxảy ra, tiếp tục xảy ra. Mọi người phải che chở tâm của mình. Thay vì nói “mỗingày ăn một quả táo thì bác sĩ không đến nhà” chúng ta có thể nói “mỗi ngày cóche chở tâm, cảnh sát không đến nhà”!