Tu Viện Quảng Đức105 Lynch Rd, Fawkner, Vic 3060. Australia. Tel: 9357 3544. quangduc@quangduc.com* Viện Chủ: TT Tâm Phương, Trụ Trì: TT Nguyên Tạng   
Bài mới nhất

Báo Xuân Phật Giáo Xưa và Nay

28/12/201211:21(Xem: 935)
Báo Xuân Phật Giáo Xưa và Nay
bao duoc tue 2

BÁO XUÂN PHẬT GIÁO XƯA
Nguyễn Ngọc Phan


duoctue_537271398Báo xuân Phật giáo xuất hiện muộn hơn, đến năm 1937 trở đi mới có một số tờ thể hiện rõ nét về nội dung và hình thức, nhưng không có những giai phẩm xuân riêng biệt như báo chí sau nầy mà vẫn đánh số thứ tự theo năm. Nhân 80 năm ngày ra đời tờ báo Phật giáo đầu tiên, xin điểm qua vài số báo xuân của những năm đầu thế kỷ XX:Trong lịch sử báo chí Việt Nam, tờ báo xuân đầu tiên ở nước ta là tờ Đông Pháp Thời báo ra đời năm Mậu Thìn, 1928; Kế đến là các tờ Thần Chung xuân Canh Ngọ 1930, rồi Phụ nữ Tân Văn xuân Canh Ngọ 1930, Công Luận xuân Tân Mùi 1931, Trung Lập, xuân Ất Hợi 1933, Đuốc Nhà Nam xuân Ất Hợi 1935...(1)

Báo xuân Phật giáo xuất hiện muộn hơn, đến năm 1937 trở đi mới có một số tờ thể hiện rõ nét về nội dung và hình thức, nhưng không có những giai phẩm xuân riêng biệt như báo chí sau nầy mà vẫn đánh số thứ tự theo năm. Nhân 80 năm ngày ra đời tờ báo Phật giáo đầu tiên, xin điểm qua vài số báo xuân của những năm đầu thế kỷ XX:

-Tập chí Duy Tâm Phật học (2) số 17, xuân Đinh Sửu, ra ngày 1-1-1937 với câu đối:

Đêm trừ niên tống quỉ vô minh “tát đát da đa”, phong pháo miệng.

Tiết chánh đán nghinh thần đại giác, “phi phan phủ phất” nén hương lòng.

-Tờ Đuốc Tuệ (3) số 78 xuân Mậu Dần, ra ngày 1-2-1938 với bài Đuốc Tuệ mừng tuổiđăng bên dưới tiêu đề “Cung chúc tân niên”;

-Từ Bi Âm (4) xuân Đinh Sửu 1937 ngay trang đầu có ba bài thơ liên hoàn mừng Xuân của Giảng Trai và bài xã luận khá dài của hòa thượng Liên Tôn với nhan đề Mừng xuân bằng cách nào;

-Tạp chí Bác Nhã âm (5) số xuân Mậu Dần 1938 với bài Bác Nhã chào xuân của Giác Quang...

Giai đoạn nầy, Mặt trận bình dân trong đó có Đảng Cộng sản Pháp làm nòng cốt đã thắng thế và lên nắm quyền ở Pháp. Do vậy chính sách của Chính phủ Pháp đối với thuộc địa có sự thay đổi. Cuối năm 1936 phong trào cách mạng Dân chủ Việt Nam bắt đầu đi lên với khí thế mới, tiếp tục phát triển trong năm 1937. Năm 1938 có thể coi là đỉnh cao với phong trào Đông Dương Đại hội, đã giành được thắng lợi trên nhiều mặt, trong đó báo chí có vai trò rất quan trọng. Đây cũng là thời kỳ đỉnh cao phong trào chấn hưng Phật giáo nhằm đứng lên phục hồi lại giá trị truyền thống của mình. Do đó báo chí Phật giáo nói chung và các tờ báo xuân trong giai đoạn nầy cũng hòa nhập vào dòng chảy lịch sử và đã không hề bàng quan trước những sự kiện xã hội quan trọng. Tập chí Duy Tâm Phật học số 17, xuân Đinh Sửu, ngày 1-1-1937 ngay trang đầu đăng bức thư như sau:

“Quan thủ hiến J.Brevié Toàn quyền Đông Dương và quan Tổng trưởng đại biểu chánh phủ Bình Dân Justin-Godart mới đến Đông Pháp lần thứ nhứt mà chúng ta được thấy hai ngài có lẻ hai ngài là Bửu tinh giáng lâm hai ngài đến xứ nầy cũng vì lòng chan chứa đức từ bi tâm công bình để thay mặt cho nước Pháp. Sau khi quan sát trực tiếp, có lẻ dân trong năm xứ được hưởng cái hạnh phúc giải phóng: chánh trị, xã hội kinh tế, học thuật giáo dục vệ sanh, ngôn luận....

Báo Đuốc Tuệ số xuân Mậu Dần, ra ngày 1-2-1938 đăng bài Đuốc tuệ mừng tuổibộc lộ tâm tình ước nguyện đầu năm“Lại nhờ có ngày hôm nay, nhân lễ mừng xuân được lúc thanh nhàn, khắp cổ công sĩ nông, có dịp ngồi mà tính cuộc tiền trình, mong cho năm nầy hơn năm trước. Cho đến những người trù mưu việc nước, thấy tin xuân cũng cầu cho thế vận nhật tân”.Đáng chú ý trong mục Văn uyển số nầy có bài “hài văn” giải ách đầu nămcủa Quảng Tràng Thiệt cư sĩ nêu thực trạng xã hội đương thời và kêu gọi tu tâm dưỡng tánh, giáo dục trong gia đình, lập thêm trường học, mở nhiều bệnh viện, mở mang kỹ nghệ, tôn trọng nhân đạo, giảm thuế, hạ sưu, tăng tiền công....

- “Hoặc ngộ tranh quyền cướp nước, phân giống chia nòi, chỗ sướng như trời, chỗ như địa ngục chi ách, kim nhật kim thì, học phật bình đẳng, kim đường thỉnh giải.

-“Hoặc ngộ thất giáo thất học, dốt nát u mê, rút rát (nhút nhát) vụng về, đành thân trâu ngựa chi ách, kim nhật kim thì, lập nhiều trường học, đương kim thỉnh giải...

Đặc biệt, trong bàiNhiệm vụ của tăng chúng đạo phật đối với xã hội ngày nay,tác giả ĐNT viết “Ngày nay là thời đại ngày càng thịnh hành về chủ nghĩa xã hội, là cái chủ nghĩa giải phóng triệt để cho loài người. Thế mà đạo Phật chính lại là vì cái mục đích giải thoát cho chúng sinh được thoát mọi sự khổ nảo mà hưởng mọi sung sướng, cái tông chỉ của chủ nghĩa từ bi đạo phật là hoàn toàn ở đó.

Như vậy tông chỉ giải thoát của đạo Phật với tông chỉ giải phóng của chủ nghĩa xã hội ngày nay thực là khác đường mà lại cùng về một chỗ” (Nhiệm vụ của tăng chúng đạo phật đối với xã hội ngày nay – ĐNT- Đuốc tuệ số 79, tháng 2-1938).

Từ sau năm 1940, nhất là sau thất bại cuộc Nam kỳ khởi nghĩa, tình hình chính trị xã hội trong nước u ám hơn sau những cuộc đàn áp khốc liệt của nhà cầm quyền, báo chí Phật giáo nói chung và những giai phẩm xuân trong giai đoạn nầy cũng không thoát khỏi tâm tư ấy:

Nông nổi thống khổ của loài người từ khi có lịch sử tới nay, thực chưa thấy có bao giờ thống khổ ác liệt đến như ngày nay. Chẳng nói đâu xa cứ xem ngay những biến cố trên thế giới bây giờ cũng đủ thấy cái nổi thống khổ của loài người đã không thể hồi đầu được nữa...”(bài “Chúng ta phải nương theo lời Phật mà xây đắp nên cái nền dân gian Phật giáo - Đuốc Tuệ xuân 1941, ngày 1-1-1941)

“Xuân về, xuân đã mang đến cho mọi người mọi vật mỗi điều toại chí, nên muôn vật vui tuơi, còn riêng ta, đối với xuân ta không hi vọng...Đã vậy mà mỗi lần xuân về muôn vật vui tuơi thì riêng ta lại lo nghĩ trong người không an....Nghĩ cách súc dưỡng năng lực để đảm nhận cái trọng trách chấn hưng phật giáo, hoằng pháp lợi sanh và cải tạo cỏi ta bà trở nên cảnh cực lạc” (Xuân về -Thích Hiển Thụy-Từ Bi Âm số 217, tháng 1-1944).

Hòa thượng Thích Minh Nguyệt trong Bác nhã âm số 17, xuân Canh Thìn 1940 tổng kết “Thế giới hiện nay đương bồng bột phấn khởi cái thảm khốc về nổi chiến tranh mấy triệu lương dân của các dân tộc, mặc dù không thù khích nhau, chỉ vì cái quan niệm sâu ác của kẻ có thế lực trong một quốc gia gây nên mà phải xô xát đẩm dẫm nhau, chẳng những biến máu non xương mà không khí oán sầu của nhơn loại đang phiêu diêu giữa vũ trụ kết nên cái thảm họa bi oan.”(bài Một nguyên nhân sẽ đưa thế giới và nhân sanh vào con đường tuyệt diệt)

Cũng trong số xuân nầy, tác giả Giác Quang viết:

Người trần tục khờ chi hóa bấy
Thấy hoa cười trở nói hoa vui
Vui xuân tuy thấy hoa cười
Mặt hoa thường ứa một vài giọt sương
(Bác Nhã cao hứng xuân- Bác Nhã âm số 17- tháng 1-1940)

Tám mươi năm, từ khi tờ báo Phật giáo đầu tiên ra đời, ở cấp độ đậm nhạt khác nhau, ta thấy báo chí Phật giáo trong sự nghiệp xiển dương Phật pháp và chấn hưng Phật giáo luôn gắn liền với nhân sinh thời cuộc, bộc lộ những ưu tư trăn trở trước hoàn cảnh mất nước và sự cùng khổ của đồng bào, mặc dù đâu đó cũng có những người "chấn hưng Phật giáo là vì Phật giáo chứ không phải vì nhân sinh" như tác giả Ngộ Không đã lên án trong bài viết về Phật Giáo Và Xã Hội trên tạp chí Pháp Âm năm 1937. (6)

Chú thích:

1. Phan Thứ Lang - Những tờ báo xuân đầu tiên ở Nam Bộ. Tạp chí Xưa và nay số 71B, tháng 1-2000).

2. Tập chí Duy Tâm Phật học, xuất bản hàng tháng số 1 ra tháng 10-1935. Chủ nhiệm Nguyễn Văn Ân (tức Hòa thượng Huệ Quang); Quản lý Nguyễn Văn Khoẻ. Tập chí có hai vị Hoà thượng nổi tiếng chứng minh: Đại đạo sư Thích Từ Phong và Đốc học sư Lê Khánh Hòa. Tòa soạn đặt tại Lưỡng xuyên Phật học hội tỉnh Trà Vinh.

3. Đuốc Tuệ, Tuần báo ra ngày 1 và 15 hàng tháng. Số 1 ra ngày 10-12-1935. Số cuối cùng năm 1945. Báo quán đặt tại chùa Quán Sứ- Hà Nội. Chủ nhiệm Nguyễn Năng Quốc, chủ bút Phan Chung Thứ, Quản lý Cung Đình Bích.

4. Từ Bi Âm: Xuất bản mỗi tháng 2 kỳ. Năm thứ nhất số 1 ra ngày 1-1-1932, số cuối cùng 223 năm thứ 11; Chủ hiệm Phạm Ngọc Vinh. Tòa soạn đặt tại chùa Linh Sơn, số 149, đường Rue de Douaumont- Sài Gòn.

5. Bác Nhã Âm, Tạp chí ra hàng tháng, số 1 tháng 3-1936; Chủ nhiệm Đỗ Phước Tâm, tự Minh Chánh. Là cơ quan tuyên truyền của Thiên Thai Tiền giáo tông. Tòa soạn đặt tại chùa Thiên Bửu, tỉnh Bà Rịa.

6. Pháp Âm số 5 (tháng Năm, 1937)

Theo: Khoa Văn học – Ngôn ngữ, Trường ĐHKHXH & NV TP.HCM

 

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
07/11/201915:09(Xem: 2558)
Các Ngày Âm Lịch: Kỷ Hợi (2019), Canh Tý (2020), Tân Sửu (2021), Nhâm Dần (2022), Quý Mẹo (2023), Giáp Thìn (2024), Ất Tỵ (2025), Bính Ngọ (2026) Buddhist Lunar calendar from 2019-2026 (Cảm ơn chị Mỹ Lý Nhật Dung đã gởi tặng Trang Nhà Quảng Đức bản đối chiếu âm lịch này)
05/10/201621:24(Xem: 1365)
Tôi biết đến báo Vô Ưu cũng từ số đầu tiên ra mắt năm PL 2542 - 1998 từ lời giới thiệu của Thượng Tọa Thích Nguyên Tạng, người học tăng trẻ tôi rất quý mến khi ấy với lời tâm sự chân thành lúc tiễn tôi ra ngưỡng cửa chùa Pháp Vân (Nguyễn Văn Đậu- Quận Bình Thạnh) rằng " Anh thấy không, tờ báo Phật giáo của một tỉnh lẽ mà họ đã dũng cảm, đứng ra làm được như vậy, sau này tôi và anh nhất định phải ủng hộ họ, ít nhất là về tinh thần".
01/09/201404:54(Xem: 2762)
Chánh Pháp Số 34 - Bộ Mới (tháng 09.2014) (bấm vào tiêu đề ở trên hoặc hình bìa ở dưới để đọc trọn số báo in trên giấy với dạng PDF. Máy của bạn cần có Adobe Reader để mở PDF. Nơi trang đầu, "Nội Dung Số Này", bấm vào từng tiêu đề bạn muốn đọc)
01/06/201503:40(Xem: 3661)
Đối với tôn giáo độc thần, thần linh là tối thượng và độc nhất, tín đồ không thể nào có thể trở thành thần linh; trong khi đối với Phật giáo, Phật là một bậc thầy, là biểu tượng của giải thoát - giác ngộ, là biểu tượng cho phẩm tính toàn thiện tiềm tàng nơi mỗi chúng sanh; kẻ nào thực hành đúng chánh pháp (con đường mà bậc giác ngộ đã kinh qua), cũng đều có thể thành Phật. Quan điểm ấy của Phật giáo, về mặt xã hội, mặc nhiên phủ nhận sự phân chia giai cấp bất bình đẳng giữa giới cầm quyền và nhân dân, giữa tăng lữ và tín đồ, giữa giới giàu có và thành phần nghèo cùng, giữa tầng lớp trí thức và quần chúng bình dân, giữa nam phái và nữ giới…
01/07/201508:13(Xem: 3820)
Nghe như từ kiếp luân hồi Mật ngọt tình yêu còn đọng Tái sinh bên bờ môi nóng Nguồn cơn thác lũ dâng tràn
02/11/201505:19(Xem: 2150)
¨ THƯ TÒA SOẠN, trang 2 ¨ TIN TỨC PHẬT GIÁO THẾ GIỚI (Diệu Âm lược dịch), trang 3 ¨ TÙNG TRIÊU TRIỆT NGỘ CẢM TÁC (thơ ĐNT Tín Nghĩa), trang 8 ¨ VỀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ TRONG NIKÀYA (Tuệ Sỹ), trang 9 ¨ THẾ GIỚI NGÀY HÔM NAY (thơ Đào Văn Bình), trang 12 ¨ BÀI HỌC TỪ PHÁP NẠN… (Thích Siêu Phương), trang 13 ¨ THIỀN ĐỊNH VÀ BÁT NHÃ LÀM CHO TÂM TÍNH KHÔNG DAO ĐỘNG (Lâm Thanh Huyền), trang 15 ¨ ĐỜI SỐNG QUÝ GIÁ (Dalai Lama – Tâm Minh Ngô Tằng Giao chuyển thơ), trang 16 ¨ PHẬN SỰ NGƯỜI TU (Thích Viên Thành), trang 17 ¨ BIẾT LẮNG NGHE (TN Tịnh Quang), trang 18 ¨ CHÀO TÔI BUỔI SÁNG, BÊN DÒNG SÔNG CÁI (thơ Lê Phương Châu), trang 19 ¨ KINH KHEMAKA: ƯNG VÔ SỞ TRỤ (Nguyên Giác), trang 20 ¨ BAY QUA THỜI GIAN (thơ Phương Vân), trang 23 ¨ ĐI HÁI PHÙ VÂN (Toại Khanh), trang 24
02/12/201507:19(Xem: 2240)
Chánh Pháp, số 49, tháng 12.2015 ¨ THƯ TÒA SOẠN, trang 2 ¨ TIN TỨC PHẬT GIÁO THẾ GIỚI (Diệu Âm lược dịch), trang 3 ¨ THU VỀ, THU Ở SEATTLE (thơ ĐNT Tín Nghĩa), trang 8 ¨ VỀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ TRONG NIKÀYA, t.t. (Tuệ Sỹ), trang 9 ¨ THƯƠNG PARIS NHƯ NỖI NHỚ SAIGON (thơ Trần Trung Đạo), trang 12 ¨ CÁO BẠCH: HT. THÍCH HẠNH TUẤN VIÊN TỊCH (GHPGVNTNHK), trang 13 ¨ THU CA, RỪNG THU, MÙA THU, LỬA THU (Tâm Minh Ngô Tằng Giao dịch thơ), trang 14 ¨ RỪNG TRÚC XƯA NAY TỊCH MỊCH (Điếu văn của Hội Thân Hữu Già Lam), trang 16 ¨ HÌNH TƯỢNG QUÁN THẾ ÂM NGÀN TAY NGÀN MẮT (Thích Hạnh Tuấn), trang 18 ¨ PHÁT TÂM (Ns. Thích Nữ Trí Hải), trang 24 ¨ CÕI TÌNH NÀY (thơ Phù Du), trang 25 ¨ NỀN TẢNG CỦA PHẬT GIÁO ĐỜI TRẦN, t.t. (Nguyễn Lang), trang 26 ¨ ĐÊM, NGÀY (thơ Xuyên Trà), trang 27 ¨ ĐẾN-ĐI MỘT KIẾP TÙY DUYÊN (Giác Minh), trang 28 ¨ HÃY NGỪNG CẦU NGUYỆN CHO PARIS… (Dalai Lama – Trí Tánh dịch), trang 30
02/05/201609:07(Xem: 2775)
Dòng sông đen ngòm chảy quanh thành phố; lặng lờ trôi bên những lầu đài và những căn nhà tồi tàn xiêu vẹo; luồn dưới những cây cầu nhỏ bắc qua hai bờ rác rến. Ai người thức/ngủ bên sông. Đêm ngày lao xao tiếng nói, giọng cười, và đôi khi là tiếng gầm thét của bão giông, sấm chớp. Lang thang đầu ghềnh, cuối bãi. Vời vợi mắt nhìn trời xanh. Ngồi một chỗ lắng nghe sông dài chuyển động. Quyện theo gió vẫn là hương thơm quen thuộc từ đồng nội kéo về. Ôi, nhớ nụ cười của Cha.
06/06/201610:43(Xem: 2186)
Chánh Pháp, số 55, tháng 06.2016