13. Xuân Tâm

Ở đây, mùa Đông là những ngày mưa dầm, mưa lê thê từ sáng đến chiều, từ hôm này đến hôm khác. Bầu trời xám xịt, mặt đất sủng nước, hơi ẩm là mọi người cảm thấy khó thở và người ta rủ nhau ách xì, sổ mũi, ho hen. Trong tình trạng thiếu nắng một cách trầm trọng như thế, trong nhà ai cũng cảm thấy khó chịu và dễ trở nên cáu kỉnh, quạu quọ.
Ông Tư Hoàng đi tới đi lui trong phòng khách rộng, trang hoàng đẹp mắt theo lối Âu Mỹ. Ống đứng ngồi không yên, vặn tivi rồi lại tắt. Tin tức cứ lập đi lập lại đến phát chán. Cô xướng ngôn viên chính của đài CNN vốn được báo chí Mỹ bầu là người duyên dáng nhất trong lĩnh vực thông tin cũng không làm ông vui lòng. Xem phim thì không thích. Ông vẫn thường tuyên bố: “Cuộc đời vốn đã là mộng, phim truyện lại còn tạo ra thế giới của ảo ảnh, của tưởng tượng làm người xem bị chìm sâu vào giả huyễn”. Phim chưởng lại còn tệ hơn nữa, vì kỹ thuật quá ấu trỉ, nghèo nàn…
Ông liếc ra sau: vợ ông loay hoay mãi trong bếp. “Già rồi, không nghỉ ngơi cho khỏe, cứ lục đục hoài!” Ông lầu bầu trong miệng như thế rồi tằng hắng một tiếng gọi vợ:
- Bà ơi, ra tôi hỏi chuyện chút coi!
Ba Tư bưng ra cho chồng một ly cà phê “phin”, nhẹ nhàng đặt xuống bà, im lặng chờ. Bà đã quen tuân phục chồng như thế, từ mấy chục năm nay.
- Sao, thằng Huỳnh nói thẳng với bà là cưới vợ xong, tụi nó ra ở riêng hả?
Tìm cách làm dịu lại sự khổ tâm của chồng, bà cười, nói như đùa:
- Thì vợ chồng son mà, đâu ai muốn mất tự do…
Ông chép miệng:
- Nhà rộng thênh thang không chịu ở… Nó lại bắt chước anh Hai nó. Kẻ đi trước đã vậy thì người sau đâu thể khác hơn được…
- Thôi ông ơi, ở Mỹ mà, bắt tụi nó ở chung làm chi. Tụi nó cưới vợ Việt Nam còn đỡ chứ lấy vợ ngoại quốc thì kể như con mình bị bắt cóc luôn.
Biết mình vừa lỡ lời, bà Tư nín ngang. Ông Hoàng vẫn thường chua chát tuyên bố với bạn bè: “Trưởng nam của tôi bị bắt cóc rồi!”
Bà đứng lên đi lấy cái muỗng để khỏi tiếp tục câu chuyện. Ông Tư thẩn thờ nhìn những giọt cà phê đen sậm, đặc quánh, rơi xuống từng giọt buồn…

Mỹ Yến vừa dỗ con ngủ xong. Buổi trưa nào mà hai đứa ngủ một lượt thì nàng có thì giờ rảnh rang đôi chút. Nàng muốn ngã lưng ngủ một giấc ngắn trước khi lo bữa cơm chiều nhưng cái thiệp đám cưới vừa nhận được sáng nay làm nàng suy nghĩ mãi. “Chú Út sắp cưới vợ, mà sao chẳng ai điện thoại bàn tính với vợ chồng mình cả? Kỳ này chắc ông già từ luôn rồi. Rõ ràng cái thiệp chỉ đề tên ảnh, lại là cái thiệp báo tin thôi, không mời tham dự…”
Hình ảnh ông bố chồng nghiêm nghị lạnh lùng lại hiện ra, trông đáng ngại như quan tòa xử phiên hình sự. Cặp lông mày xách ngược màu xám tro của ông có những sợi dài, cong, rủ xuống, tạo cho đôi mắt sắc bén của ông một chút gì bí hiểm.
Dù thuở ấy Mỹ Yến còn ngây thơ trong lứa tuổi sinh viên, dù được sinh ra và lớn lên trong môi trường văn hóa Mỹ, cô cũng đủ nhạy bén để hiểu rằng ông bố chồng đánh giá cô và cả gia đình cô quá thấp, nghĩa là chẳng môn đăng hộ đối chút nào.
Vốn trước kia đã du học ở Mỹ cho nên sau 1975, tản cư qua Mỹ, ông tiếp tục nghề kỹ sư công chánh một cách dễ dàng. Ba đứa con của ông, người nào cũng có cấp bằng, địa vị. Hoạch, chồng nàng, là giáo sư đại học, cô em chồng là dược sĩ lại có chồng bác sĩ còn chú Út vừa học xong nha khoa. Đây là gia đình Việt Nam thuộc hàng danh vọng ở Portland, Oregon.
Trong khi đó, ba nàng chỉ là công nhân tầm thường trong hãng giấy, mẹ làm nghề uốn tóc. Mỹ Yến là chị cả của ba đứa em trai. Chị lấy chồng lúc mới hai mươi tuổi, việc học chưa đi tới đâu.
Bởi vậy cô em chồng đanh đá của Yến, hễ gặp mặt là bóng gió xa gần bằng câu hát: “Nói ra sợ chị em cười, rằng tôi nhan sắc cho chồng say mê…” Yến nhỏ hơn chồng đến mười lăm tuổi, sắc vóc lại dễ nhìn nên Hoạch cưới vợ rồi, muốn nàng nghỉ học. Yến chịu nghỉ học với điều kiện phải dọn ra ở riêng. Thế là Hoạch chuyển sang ngành nghiên cứu, làm việc ở Florida.
Chắc chắn Hoa đổ dầu vào lửa khiến ông bố chồng, vốn không ưa nàng dâu trưởng, đã không hề bước chân tới nhà của vợ chồng Hoạch, chẳng thèm nhìn đến cháu nội: một đứa rồi hai đứa, sinh năm một.
Hoạch, thật ra, chẳng phải mê vợ đến nỗi quên mẹ quên cha nhưng công việc ở sở thì bù đầu, về nhà phải trông con giúp vợ, chàng không có dịp về thăm. Ngày kỵ giỗ, ngày Tết, lễ Thanks Giving, Christmas… Hoạch chỉ có thể gọi điện thoại về nhà. Mong mẹ bắt phone nói chuyện cho đỡ nhớ nhưng lần nào cũng chỉ nhận được những lời trách móc, cay cú của ba…
Thế là chàng “lặn” luôn cho khỏe thân, dù giải thích đến mấy đi chăng nữa, bố cứ khăng khăng trong đầu là “con nó mê vợ, bỏ mẹ bỏ cha!”
Thời gian vô tình chẳng những không xóa nhòa được sự bất hòa còn làm họ ngày càng xa nhau hơn. Mới ba năm mà tình thân tưởng chừng đã nhạt.
Mỹ Yến còn quá trẻ, quá non nớt để có thể giải thế cờ khó khăn này. Cô ngây thơ nghĩ rằng “thôi thì được yên thân ngày nào, khỏe ngày ấy!”
Ba tháng ở chung bên nhà chồng là một chuỗi ngày hết sức nhục nhằn, đắng cay; kỷ niệm này như lưỡi lam bén ngót, thỉnh thoảng lại trồi lên, cắt hết những cảm tình còn sót lại trong trái tim nàng.
Dù sao, với sự giúp đỡ, giải thích của mẹ, Yến cũng hiểu một phần nào nỗi khổ của ông già chồng: ông đã quen sống với quyền uy, thế lực, danh vọng, bây giờ hưu trí rồi, những thứ ấy từ từ biến mất hết. Và con cái đối với ông, cũng là một thứ sở hữu, nay chúng dám tự ý sống cuộc đời riêng tư, dám từ chối sự che chở của ông, ông càng thấy tự ái bị thương tổn nặng nề. Yến hiểu thế nhưng Yến chưa thương được, có lẽ vì ông và con gái ông đã làm khổ Yến nhiều quá…
Hai đứa nhỏ tặng cho mẹ mấy tiếng đồng hồ êm ả, chúng còn ngủ say sưa. Sau khi nấu nướng, đặt bàn xong, Yến đi tắm. Nàng luôn luôn giữ được vẻ tươi mát dù trong lòng có sự buồn bực hay âu lo.
Hôm nay Hoạch đi làm về sớm, trông mệt mỏi hơn thường ngày. Yến thấy chàng già hơn. Những sợi tóc trắng đã xen lẫn trong đám tóc đen dày, vết nhăn trên vầng trán rộng rõ nét hơn và đôi mắt đã làm Yến rung động xao xuyến trong những giờ ngồi trong lớp của chàng - trở nên xa vắng, u hoài với những quầng thâm.
Hoạch nở một nụ cười với vợ; Yến có cảm tưởng chàng đang cố gắng vì cái cười ấy như một món trang trí nhân tạo, một cây kiểng bằng nhựa nhuộm màu, không có sức sống.
Đột nhiên, Yến nhớ đến câu nói của mẹ lúc nàng báo tin “sẽ rời Portland nay mai, sẽ hoàn toàn tự do”. “Con à, cây bứng ra khỏi đất, cây sẽ bị héo úa, nếu không khéo chăm sóc, con sẽ thất bại đấy!”
Lòng nàng chợt thấy dấy lên một sự ray rứt mơ hồ nhưng nó lại chìm xuống ngay vì những người bạn Mỹ ở quanh đây, ai cũng sống như Yến thôi; hình ảnh đại gia đình sống chung, đối với họ, là một thứ gì không thể chấp nhận, không thể tưởng tượng nỗi.
Theo thói quen, Hoạch vừa ngồi xuống thào cà-vạt, vừa kiểm thư. Ồ! Thiệp cưới của chú Huỳnh! Chú này tệ thật, cưới vợ mà không nói anh biết trước. Nhưng thiệp mời đâu? Chỉ báo tin suông à? Chú ấy đãng trí thật! Mà không, đây là tuồng chữ của ông già…
Hoạch chống tay xuống bàn, nhìn lơ đãng ra sân sau qua cửa kính trong suốt. Trên đám cỏ xanh non, mấy chú chim sáo đang tắm nước rỉa lông cạnh hòn non bộ có suối chảy róc rách… Kỷ niệm thời thơ ấu hiện về như những đám mây bồng bềnh lãng đãng trên vòm trời ký ức xanh như ngọc thạch.
Chú Huỳnh ấy à, từ nhỏ xíu mới ba,bốn tuổi thôi, đã là người “duy lợi chủ nghĩa”; muốn chú nghe lời, chỉ cần cái kẹo, miếng bánh là được. Nhớ mỗi lần Hoạch gây gổ với cô em gái, để kéo chú về phe mình, anh cứ tặng cho chú vài ba viên bi chai hay một con dế đá,con cá lia thia… là chú trở thành một đồng minh sốt sắng, trung thành hết mực.
Hoạch suy đoán tiếp: chú ấy mới ra trường, tiền đâu cưới vợ, chắc là chú giao toàn quyền cho ông già sắp đặt lo liệu… Rõ ràng nét chữ trên thiệp là của ông già. Hình ảnh của bố hiện ra: thân hình cao lớn, cái trán trượt thông thái, đôi môi mỏng với khóe miệng xếch mũi thuyền và đôi mắt nhiều thị lực, lúc nào cũng muốn thị uy, ra lệnh…
Thật ra, ông là người chủ gia đình tốt, thương yêu vợ con, không tứ đổ tường. Nhưng cách thương của ông làm anh ngột ngạt khó thở quá, ông muốn mọi việc, mọi người đều phải răm rắp tuân theo ý ông.
Một cách lờ mờ, Hoạch cảm thấy hố sâu ngăn cách hai người là ở chỗ đó. Bố chàng là người của thế hệ rất xa xưa của thời phong kiến, thời mà người ta ca tụng “phụ xử tử vong, tử bất vong bất hiếu”. Tư tưởng đó, đối với một người trí thức hấp thụ văn hóa Âu Mỹ từ hai mươi lăm năm nay, là một cái gì nghịch lý vô cùng.
Hầu như bố chàng không thể nào chấp nhận sự bình đẳng về tư tưởng giữa bố con. Đừng hòng tranh biện, cãi lý với ông. Ông sẽ tát tai, sẽ đập bàn ghế và quát tháo dữ dội… Ðó là một ông bố độc tài quá cỡ, may mà ông không làm vua!
Hoạch nhận ly nước cam tươi từ tay vợ. Sự mệt nhọc như vơi bớt đi theo từng ngụm nước lạnh, ngọt ngào. Chàng đứng lên, hôn trán vợ, nắm tay nàng đến giường các con. Thằng Tí lớn đã thức dậy, đứng nhón chân, miệng bi bô, giơ tay đòi ba ẳm, Tí nhỏ vừa trở mình đã được vòng tay êm của mẹ nâng lên.
Chàng ôm lấy con, nghĩ thầm: tụi bây sướng hơn tao nhiều vì sau nầy lớn lên, khỏi phải tranh đấu cho “nhân quyền” với “vua” cha.
Vốn dĩ thông minh và nhạy cảm, Hoạch hiểu “thông điệp” của bố qua cái thiệp báo tin: “Cho mày hay tin đó, liệu mà về, còn tha thứ được, bằng không, tao từ luôn.” Dù sao, đây cũng là “lệnh ân xá” của ổng. Ờ, thì mình cũng rán về cho vui vẻ cả, nhưng phải về bất ngờ để xem phản ứng của bố ra sao?

Sau đám cưới của cậu con Út, ông Hoàng ngã bệnh nặng, cảm sốt mấy tuần liền, không ăn uống gì được. Bà Tư phải chở chồng đi bác sĩ chích thuốc và vô nước biển mỗi ngày. Khi cơn bệnh lui dần, ông trở nên ít nói cười, cả ngày ngồi yên lặng, nhìn mông lung và trí nhớ ngày một kém đi.
Nhà không còn ai ngoài đôi vợ chồng già. Bóng tối của tuổi về chiều làm căn nhà trở nên ảm đạm, u trầm hơn. Huỳnh và vợ mới cưới, sau tuần trăng mật ở Hawaii đã ở riêng, thật xa chốn này. Hồng Hoa thỉnh thoảng cũng về nhưng sự hiện diện của Hoa chỉ làm họ buồn bực hơn vì bệnh ghen tương trầm trọng của cô: cô kể chuyện, kể tội, kể sự nghi ngờ của cô về ông chồng bác sĩ hảo ngọt mãi không dứt.
Còn Hoạch thì không thấy tăm hơi gì. Hình như tụi nó có điều chi giấu mẹ, bà gọi phone hoài không gặp ai. Trong tình cảnh này, những người bạn già của ông bà thật đáng quí. Họ thay phiên lui tới chuyện trò.
Vào những ngày nắng đẹp hiếm hoi, những ngày nắng báo hiệu nàng Xuân sắp đến, nhóm bạn rủ nhau đi chơi, nay chỗ này mai chỗ khác. Chẳng hiểu sao họ đồng một ý nghĩ như nhau là khi viếng cảnh chùa, được hầu chuyện cùng nhà sư trẻ trụ trì vui tánh, họ cảm thấy thoải mái, ấm cúng làm sao. Họ như được bao phủ trong không khí bình yên, giản dị và hạnh phúc, thứ hạnh phúc mà ông Hoàng chưa bao giờ được hưởng.
Nhà sư bình dân và khiêm tốn, tiếp nhóm bạn này ân cần lắm. Thầy biết họ có nhiều thì giờ thừa thãi, phải khéo léo giúp họ tiêu pha thì giờ ấy một cách hữu ích. Đặc biệt, thầy L.T. chú ý tới ông Hoàng vì sự đau khổ cùng cực đã biến ông thành kẻ ngây khờ. Hiểu rõ tâm sự của ông, thầy càng thương hơn.
Một ngày đẹp trời đầu mùa Xuân, sau khi giải thích và giúp nhóm bạn thực tập về thiền trà, thầy mở đầu cuộc pháp đàm bằng câu chuyện đời mình rất tự nhiên:
- Nhiều người hỏi tôi: sao thầy còn trẻ mà đi tu? Các bác chắc cũng sẽ hỏi như thế, phải không, dù bây giờ tôi không còn trẻ nữa. Tôi đã bốn mươi lăm tuổi rồi. 
Mọi người nhìn thầy, gật đầu. Họ thầm nghĩ: “Thầy trông trẻ hơn tuổi nhiều, mà còn đẹp trai nữa: dáng thầy mảnh khảnh, đôi mắt lúc nào cũng như ánh lên cái cười, lại ăn nói dịu dàng, vui vẻ.”
Thầy L.T. mỉm cười:
- Tôi tin rằng tu hành phải có căn, nghĩa là có mầm mống từ kiếp nào rồi, đến khi đủ duyên mới có thể xuất gia.
Từ lúc mười tuổi, tôi đã thường tự hỏi: Làm người ai cũng chết, mà sau khi chết rồi, đi về đâu? Thắc mắc này có khi tôi hỏi bạn bè trong lớp, các bạn phá lên cười rồi nói: “Hễ chết thì ra nghĩa địa!” Hỏi người lớn hơn, họ cũng không đáp được. Hỏi cha tôi, cha rầy: “Còn nhỏ mà nói chuyện xa vời!”. Tôi không dám cãi lại nhưng đối với tôi, đó không phải là cái gì xa vời vì sống chết là vấn đề trước mắt. Đâu phải già mới chết, người trẻ cũng chết mà!
Lớn thêm chút nữa, tôi có duyên may lui tới chùa Xá Lợi ở Sài Gòn. Ngoài những buổi được nghe giảng, tôi say sưa với những cuốn sách Phật pháp. Dần dần tôi biết con đường mình phải đi.
Năm mười chín tuổi, tôi xin cha cho phép tôi đi tu. Cha tôi buồn lắm. Tuy không cản trở nhưng ông nói như van nài: “Mẹ con chết sớm, cha chỉ có mình con. Con đi rồi, cha ở với ai đây?”
Tôi biết cha sợ cô đơn, cha trông cậy vào tôi. Nhưng dưới nhãn quan của một người thông hiểu lý vô thường, vô ngã, điều này không có gì bảo đảm. Tôi nào là gì đâu hề, để người khác có thể nương tựa vào tôi?
Nói tới đây, thầy L.T. nhìn thẳng vào bác Hoàng:
- Nhờ bác tìm chỉ cho L.T. nhé, từ thể chất đến tinh thần của L.T. có cái gì không thay đổi, có cái chi còn mãi không hư hoại?
Ông Hoàng lắc đầu. Ông thấy chân lý rất phổ thông ấy, cái chân lý ai cũng biết mà ít ai muốn chấp nhận. Ông cũng vậy, ông thích sống trong mê muội hơn là đối đầu với sự thật đó vì ông không đủ can đảm nhìn sự mất mát, cái gì rồi cũng vượt qua khỏi tầm tay… Nuôi con như thể nuôi cò, nuôi cho cò lớn, co giò cò bay.
Thầy tiếp:
- Nếu mình muốn tìm chỗ nương tựa – tôi nói với cha tôi – mình phải chọn cái gì bền vững hơn, có giá trị chắc thực hơn chứ người này tựa người kia, dù đó là con cháu ruột thịt, người vợ, người chồng, người bạn tri kỷ thì ai cũng như ai, đều cùng chung số phận sinh tử, đều có những phiền não khổ sầu, mạng sống thì mong manh.
Mỗi ngày tôi gợi ý cha tôi một chút như vậy đó. Thế rồi, đâu chừng ba, bốn tháng sau, ông gọi tôi lại và hỏi:
- Tại sao con nghĩ rằng đạo Phật là chỗ nên nương tựa?
Tôi thưa:
- Nếu thực hành đạo Phật một cách đứng đắn thì lúc đang tu, mình giảm thiểu được phiền não nhờ biết chế ngự được lòng ham muốn, sự giận dữ và si mê mù quáng. Như vậy, nội tâm mình sẽ an ổn, thanh bình hơn người không biết tu. Đó là hạnh phúc chân thật. Cao hơn nữa, khi người tu phá được bệnh chấp ngã, chứng quả A La Hán thì chấm dứt được sinh tử luân hồi, không còn phải thọ sanh nữa. Tuy không bị nghiệp lực lôi kéo vào chốn tử tử sinh sinh nhưng vì lòng từ bi vô lượng, người ấy tự nguyện trở lại thế gian thực hành Bồ Tát đạo trong tinh thần vô ngã, cứ như thế mà phát triển phước trí cho trọn vẹn thì thành Phật, là đấng giác ngộ hoàn toàn, là chỗ nương về của chúng sanh.
Ông Hoàng bị lôi cuốn vào câu chuyện của thầy, không phải vì giọng nói thầy hòa nhã dịu dàng vui tươi nhưng vì có sự đồng điệu nào đó giữa người nghe với nhân vật người cha trong truyện kể.
Phải rồi, ông cũng sợ cô đơn trong tuổi già: vợ ông chắc chắn sẽ đi trước vì bịnh thận kinh niên của bà, con gái thì khi lập gia đình xong là tách riêng ngay, chỉ biết tới tiểu gia đình của nó. Chung quanh ông rồi sẽ không còn ai, mà như thầy vừa nói đó, không ai có thể là chỗ nương tựa chắc chắn của mình được…
Ông Hoàng rụt rè hỏi:
- Thưa thầy, trong hoàn cảnh của tôi, rõ ràng là chẳng thể nương tựa vào ai, mà tôi lại không có căn tu để xuất gia như thầy, vậy tôi phải làm sao để giải quyết những khổ tâm, những phiền não của mình?
- Thưa bác, con người chỉ sợ cô đơn khi họ nghĩ tới mình nhiều quá. Cái tôi của mình càng lớn, nỗi sợ hãi và đau khổ của mình càng to. Biết quên mình để lo cho người khác, biết phục vụ công ích mà không màng tới ơn nghĩa, công trạng, đó là chìa khóa mở cửa chân trời hạnh phúc. Nắm được chìa khóa đó, người ta sẽ sống vui và tương lai của những kiếp vê sau sẽ tươi đẹp lắm.
Bà Tư hướng mắt về phía chồng, nét hân hoan làm tươi lại khuôn mặt héo hon và làn da tái nhợt của bà. Bà biết tánh ông quyết liệt lắm, nếu chuyển đổi được quan niệm, tư tưởng của ông, ông sẽ sửa đổi nhanh, ông sẽ sớm có hạnh phúc.
Rồi để kết thúc câu chuyện, thầy L.T. cười một cách hóm hỉnh:
- Các bác biết không, cha tôi hỏi mãi, chất vấn tôi mãi về Phật pháp, rốt cuộc ông đi xuất gia trước tôi. Ông nói: “Tao là cha mầy, phải xuất gia trước, kẻo không, tuổi hạ thấp hơn phải gọi mày là huynh à?”
Tôi đùa: “Bây giờ ba nói vậy còn nghe dược, chứ nếu mai sau, tuổi đạo lên cao rồi chấp vào danh vị, vào số hạ, vào số đệ tử thì thật là uổng công tu hành đó ba!”
Tôi nói xong, quan sát phản ứng của cha tôi, thấy ông điềm nhiên không giận, tôi sung sướng quá! Hai cha con ôm nhau cười mãi…