Anh chàng buôn chuột (thơ)

ANH CHÀNG BUÔN CHUỘT

Một ông quan lớn thời xưa

Giữ vai cố vấn cho vua một vùng

Trên đường đi đến hoàng cung

Cùng vua, quan hội họp chung bữa này

Ông già liếc mắt qua đây

Thấy con chuột chết vứt ngay bên đường

Ông bèn bảo đám tùy tùng:

"Với con chuột chết cũng đừng coi khinh

Một người trẻ tuổi nhiệt tình

Nếu đầy nghị lực cũng thành công ngay

Tạo ra của cải trong tay

Nếu mà chăm chỉ đêm ngày làm ăn

Và dùng cái trí khôn ngoan

Khởi đầu tính toán bán buôn chân thành

Sẽ nuôi được bản thân mình

Và nuôi thêm cả gia đình dễ sao!"

Một chàng trẻ tuổi chợt đâu

Đi ngang nghe nói cúi đầu nghĩ suy

Biết rằng người nói câu kia

Là ông cố vấn quyền uy thạo đời

Nên chàng quyết định theo lời

Nhặt con chuột chết ở nơi vệ đường

Cầm đuôi chuột, sách theo luôn

Nhủ lòng: "Ta thử đi buôn chuột này!"

Khởi đầu sự nghiệp thật may

Mới đi một quãng qua ngay cửa hàng

Một ông chủ tiệm chặn chàng

Than rằng suốt buổi sáng đang bực mình

Con mèo quấy nhiễu thực tình:

"Bán tôi con chuột, trả anh hai đồng!"

Bán xong chuột chàng hài lòng

Lấy tiền mua nước ngọt cùng bánh ngon

Anh chàng tiếp tục bán buôn

Ra ngồi chờ đợi ở luôn lề đường.

Một đoàn người chợt đi ngang

Họ là người hái hoa đang trở về

Đều cùng đói khát kể chi

Nên mua bánh với nước kia hết liền

Trả bằng hoa thay cho tiền

Anh chàng mua bán quả nhiên lời nhiều.

Thế rồi cho đến buổi chiều

Chàng vào thành phố mang theo hoa này

Bán hoa ra lấy tiền ngay

Lại mua bánh, nước bán ngày hôm sau

Cho đoàn khách lúc ban đầu,

Mua đi rồi bán lại bao nhiêu lần

Vốn, lời cứ thế tăng dần

Chàng lo buôn bán chuyên cần mãi thôi.

*

Một hôm gặp buổi xấu trời

Cơn giông gầm thét tơi bời xảy ra

Sấm vang, gió táp, mưa sa

Đến khi trời tạnh thật là tan hoang

Khu vườn thượng uyển thênh thang

Cành cây gãy đổ ngổn ngang bộn bề

Chàng đi ngang thấy cảnh kia

Bèn dừng chân lại nghĩ suy mọi đường

Sau khi tính toán thiệt hơn

Xin vào gặp kẻ làm vườn của vua

Nói rằng chàng sẽ chăm lo

Cây cành dọn dẹp giúp cho ông này

Chỉ xin được giữ cành cây,

Ông làm vườn vốn lâu nay đã lười

Nghe xong đồng ý tức thời

Thân mình được khỏe, lòng người được vui.

Chàng nhìn thấy trẻ con chơi

Ở bên kia phố phía ngoài công viên

Bèn nhờ chúng lượm cây liền

Chất thành đống củi ở bên lối vào,

Trẻ con cả đám lao xao

Giỡn đùa làm việc ồn ào chóng xong,

Mỗi em một bánh trả công

Chúng vui đón nhận và cùng rất ưa.

Người làm đồ gốm của vua

Đang đi tìm củi cũng vừa tới đây

Tráng men lò cần củi ngay

Nên khi thấy củi chất đầy một bên

Ông ta ngỏ ý mua liền

Trả cho chàng một số tiền lớn lao

Tặng thêm đồ gốm! Vui sao!

Bạc tiền bỗng chốc đã vào đầy tay.

*

Tiền hoa, tiền củi sẵn đây

Chàng bèn tính toán dùng ngay tiền lời

Đem ra mở tiệm tức thời

Chuyên lo giải khát cho người địa phương.

Người cắt cỏ, kẻ làm vườn

Một hôm rộn rã trên đường đi xa

Ghé vào trong tiệm chàng ta

Chàng hào phóng biếu họ quà xã giao

Bánh thơm ngon, nước ngọt ngào

Ngạc nhiên họ mới cùng nhau hỏi chàng:

"Chúng tôi giúp được gì chăng?"

Chàng ôn tồn đáp ngay rằng: "Giờ đây

Thời chưa có việc nhờ ngay

Tương lai tôi sẽ cho hay biết liền!"

Tuần sau chàng bỗng nghe tin

Có người buôn ngựa đang đem nhiều hàng

Năm trăm ngựa, cả một đoàn

Bán buôn sẽ ghé mau sang tỉnh này,

Thế là chàng liên lạc ngay

Với đoàn cắt cỏ quen đây bữa nào

Nhờ đoàn giúp có là bao

Mỗi người một bó cỏ đâu đáng gì,

Còn bao nhiêu họ giấu đi

Chờ chàng bán trước cỏ kia kiếm lời

Xong xuôi mới đến mọi người

Cỏ đem ra bán tức thời tiếp theo,

Nghĩ suy tính toán thuận chiều

Anh chàng bán cỏ lời nhiều biết bao.

*

Thời gian lặng lẽ trôi mau

Bên trong cửa tiệm bỗng đâu một ngày

Vài ông khách chợt cho hay

Có tàu buôn nọ tới ngay cảng này

Bỏ neo, buôn bán tại đây

Chàng mừng rỡ nói: "Vận may đến rồi

Đây là cơ hội của tôi!"

Chàng ngồi nghĩ cách kiếm lời khôn ngoan

Vạch ra kế hoạch kỹ càng

Thoạt tiên mua một nhẫn vàng đeo tay

Cẩn hồng ngọc quý vào đây

Mua nơi chủ tiệm vùng này, bạn thân

Nên tiền mua hạ vô ngần,

Nhẫn làm quà tặng kết thân cùng người,

Biết rằng tàu ở nước ngoài

Nơi không hồng ngọc, vàng thời giá cao

Chàng nhờ đưa chiếc nhẫn vào

Biếu ông thuyền trưởng bước đầu kết thân

Coi như ứng trước một phần

Tiền hoa hồng trả cho lần về sau,

Riêng phần thuyền trưởng con tàu

Thời bao hành khách gửi mau tới chàng

Chàng làm một kẻ trung gian

Đưa hành khách tới cửa hàng quanh đây

Nơi buôn bán tốt vùng này

Tiệm thêm đông khách, mỗi ngày lời thêm

Ơn chàng họ sẽ chẳng quên

Trả công môi giới bằng tiền bạc ngay!

Làm trung gian theo cách này

Tàu sau vài chuyến ghé đây bán hàng

Chàng đưa đón khách rộn ràng

Tiền vào đầy túi, chàng càng giàu lên.

*

Thành công kiếm được nhiều tiền

Anh chàng nào có dễ quên bước đầu

Nhớ lời cố vấn từ lâu

Khôn ngoan, sáng suốt mới giàu thêm ra

Cho nên chàng chẳng nề hà

Nhủ lòng quyết định tặng quà cho ông

Tiền vàng một trăm ngàn đồng

Nửa phần gia sản chàng không tiếc gì,

Nhờ người dàn xếp mọi bề

Một ngày ước nguyện trên kia đạt thành

Ông già cố vấn tiếp anh

Chàng mang quà tặng chân thành kính dâng

Ngỏ lời cảm tạ ân cần

Khiến ông cố vấn vô ngần ngạc nhiên

Tò mò lên tiếng hỏi liền:

"Làm sao anh kiếm được tiền nhiều thay

Để đưa ta món quà này

Món quà hậu hĩnh như ngày hôm nay?"

Chàng lần lượt kể lại ngay,

Đầu đuôi sự việc trước đây thế nào

Lời ông cố vấn khởi đầu

Chàng nghe lóm được vội mau theo liền

Từ con chuột chết đầu tiên

Đến con mèo đói gây phiền chủ gia,

Rồi bánh, rồi nước, rồi hoa

Cành cây gãy bởi phong ba trong miền

Rồi con trẻ trong công viên,

Người làm đồ gốm lành hiền của vua,

Cửa hàng giải khát khách ưa

Năm trăm con ngựa cỏ vừa đủ ăn,

Nhẫn hồng ngọc quý vô vàn

Rồi giao kèo tốt lời mang về nhiều,

Sau cùng quý biết bao nhiêu

Một gia tài lớn sớm chiều dựng gây.

*

Sau khi nghe rõ chuyện này

Ông già cố vấn nghĩ ngay trong lòng:

"Thanh niên nghị lực vô cùng

Tài năng như vậy đáng mừng lắm thay

Đừng nên bỏ phí người này,

Phần ta tài sản trong tay nhiều rồi

Gái yêu chỉ có một thôi

Anh thời chưa vợ, đẹp đôi vô cùng

Gả cho anh xứng vợ chồng

Gia tài anh sẽ hưởng chung sau này

Gồm phần tài sản ta đây

Thêm phần gia sản trong tay anh chàng

Con ta sẽ được an nhàn

Được chồng chăm sóc lo toan tận tình."

*

Mọi điều lần lượt tiến hành

Chàng và cô gái kết thành lứa đôi.

Khi ông cố vấn qua đời

Chàng trai được hưởng gia tài của ông

Trở nên giàu có nhất vùng

Lại thêm được tuyển vào trong triều đình

Thay chân bố vợ của mình

Giữ vai cố vấn nổi danh có tài.

Thế rồi trong suốt cuộc đời

Chàng lo hạnh phúc cho người vợ yêu

Tận tình giúp đỡ dân nghèo

Hạt mầm phúc đức mãi gieo kiếp này.

NHẬN DIỆN TIỀN THÂN:

Quan cố vấn cho vua là tiền thân Đức Phật.

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

(thi hóa, phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE MOUSE MERCHANT

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)