Thử lạm bàn về “ ảo ảnh kiến thức “ trong thời đại mạng và ích lợi của việc đọc sách và ghi chép khi nghe online.

30/05/202510:31(Xem: 1519)
Thử lạm bàn về “ ảo ảnh kiến thức “ trong thời đại mạng và ích lợi của việc đọc sách và ghi chép khi nghe online.


the gioi ao
Thử lạm bàn về “ ảo ảnh kiến thức “
trong thời đại mạng và ích lợi của
việc đọc sách và ghi chép khi nghe online.

Thế giới chưa bao giờ nhỏ bé như vậy. Thế kỷ 21 đã đem lại những thay đổi mà tổ tiên của chúng ta không thể tưởng tượng được. Dù rằng nhiều thế kỉ qua, những quốc gia có nền văn minh cao luôn đặt lòng tin vào khả năng suy nghĩ và hành động có lý trí của từng cá nhân mà họ mệnh danh là trí thức , hơn thế nữa họ luôn khuyến khích mỗi cá nhân phải trưởng thành trong độc lập và lý trí. Nhưng có thể nói con người ở thế kỉ 21 thiếu hiểu biết hơn là chúng ta tưởng và việc tin vào khả năng hành động lý trí của mỗi người là một sai lầm không nhỏ. Vì sao vậy

Xin thưa rằng: “ Khi trí tuệ nhân tạo AI ra đời người hiện đại thường mắc vào một thứ mà những nhà khoa học gọi là “ảo ảnh kiến thức". Đó là, cá nhân con người thường tin rằng họ hiểu biết nhiều hơn , ngay cả người viết mỗi khi tham vấn về một tác phẩm nổi danh một thời của John Steinbeck, Shakespeare, Carl Jung, Nietzche thì đều vui mừng tưởng rằng mình đã có kiến thức giống như kiến thức của các nhà AI và thường tự mãn cho rằng tại sao nhiều người khác không nhận biết được sự tiến hoá và cách hoạt động của những bộ óc trí tuệ nhân tạo.
Nhưng nếu nhìn lại vài thế kỷ trước sách được xem là kho báu của nhân loại. “Sách” là nơi lưu giữ mọi điều hay, lẽ phải ở trên đời, được người đời chiêm nghiệm, chọn lọc và tổng kết. “

Sách” chính là “bậc thánh hiền” của những điều tin cậy , rõ ràng và sự sáng suốt, là thước đo để minh chứng cho mọi kiến thức, mọi lời nói.
Một văn hào Nga đã từng cho rằng “Không có sách thì không có tri thức.Tức là sách đóng vai trò vô cùng quan trọng mà người ta tin rằng “soi” trong sách có thể nhận được ra đúng sai và tính chính xác, sự yên tâm ở lời nghe được và những lời nói ra.
Và Joseph Campbell, (1904-1987 ) là một nhà văn người Mỹ. Ông là giáo sư văn học, mang ảnh hưởng của Sigmund Freud, Carl Jung và một lần gặp Jiddu Krishnamurti, họ thảo luận về triết học Ấn Độ, làm cho Campbell quan tâm đến tư tưởng Ấn Độ đã có lần khuyên chúng ta như sau
“Hãy ngồi trong một căn phòng rồi đọc, đọc, và đọc. Đọc đúng sách hỏi đúng người. Tâm trí của bạn sẽ được nâng lên tới tầm mức đó, và bạn sẽ luôn có được một sự hân hoan đẹp đẽ nhẹ nhàng chầm chậm—-.
Nhưng theo LỖ TẤN ( Chu Chương Thọ (1881-1936)nhà văn nổi tiếng Trung Quốc lại cho rằng : Có ít nhất 2 kiểu đọc sách ::
1- Đọc sách chỉ để có thêm kiến thức về công việc mình đang trực tiếp đảm nhân vì thế cho nên họ thường đọc rất miễn cường và đau khổ
2- Đọc sách theo sở thích và đam mê trong một lãnh vực nào đó như: Triết lý sống, Văn học nhân sinh, Tâm linh – hành trình nội tâm
Và dù ở cách đọc sách nào ông luôn nhắc nhở đến một việc quan trọng là sau khi đọc rồi, chúng ta phải tự mình suy nghĩ , tự mình làm chủ , tự mình quan sát
Do vậy chúng ta sẽ không gạc nhiên lắm khi Bernard Shaw ( văn hào người Ái Nhĩ Lan ) cho rằng : “Thứ tệ nhất trên thế gian này là những kẻ đọc sách.” —- với ngụ ý rằng “nếu chỉ biết xem tư tưởng nghệ thuật của người khác mà không biết dùng cái của chính bản thân mình “ thì không gì tệ hơn
Hoặc Schopenhauer thường nói “ để kẻ khác phi ngựa trong não mình “ câu này rất chính xác cho những người chỉ đọc, suy nghĩ suông
Riêng người viết mỗi khi cầm trên tay những tác phẩm của sư phụ mình, hoặc những bậc cao tăng thời hiện đại bổng thấy mình rất trăn trở khi chạm đến một vấn đề rất thực tế và đáng lo: sự chuyển biến của văn hoá, tri thức và tinh thần nhân loại khi nền văn hóa đọc sách truyền thống đang dần mờ nhạt.
Để rồi tự mình đi tìm lời đáp cho mỗi câu hỏi đang đặt ra như sau :

1. Vì sao ít người viết và đọc sách như xưa?
-) Có lẽ vì thế giới mạng, công nghệ số đang phát triển mạnh, văn hóa “lướt nhanh” đang thay thế văn hóa “đọc sâu” và thời gian dành cho việc đọc sách nay đã bị chiếm bởi mạng xã hội, video ngắn, podcast…
-) Hơn thế nữa vì cảm giác bị cô lập bởi những người đi trước và nhiều tác giả trẻ thấy viết sách không được trân trọng, ít người đọc nên không còn động lực cống hiến.
2.- Hậu quả của ảo ảnh kiến thức là những cá nhân có thể mất đi chiều sâu của tư tưởng và không hiểu được thế giới thực sự phức tạp như thế nào và sự thiếu hiểu biết của họ về sự phức tạp đó lại nằm trong sách (nơi kết tinh kinh nghiệm sống, triết lý, tâm hồn.) và lại thiếu cả nền tảng phân tích, suy luận sâu sắc – do quen với việc tiếp nhận thông tin ngắn, nhanh khiến cho bản sắc văn hóa của từng dân tộc bị hoà loãng khi mọi thứ đều “toàn cầu hoá” theo thị hiếu số đông trên mạng.
Chúng ta sẽ rất dễ dàng kiểm chứng điều này bằng cách khi ai đó gợi ý về một ý kiến, một vấn đề gì đó, chúng ta khi thử tìm hiểu kĩ hơn có thể sẽ ngạc nhiên về sự “hiểu biết" của họ khi nói về chủ đề đó
Đừng thắc mắc:
“Có ai chỉ một lần chọn đúng con đường lý tưởng ?
Một hành trình học hỏi ….khó thể đổi thay
Dù nghiên cứu theo sách vở, hoặc người bạn online
Khi họ vẫn nghe được tiếng chuông
mà không cần ai gõ ?
Hãy tự trả lời lấy cho mình về một trăn trở
Cũng là tiếng kêu thầm lặng từ một cá nhân
“Sự tỉnh thức chẳng phải là một thứ phổ thông”
Vì nó luôn đi kèm với cô đơn, và sống chậm!
Sẽ không dễ gánh nổi,
nếu không đủ nội lực vững mạnh.!
“Chưa là Thánh … khó có thể khiến
chuông thức tỉnh được vang xa,
Hoặc đôi khi dù chuông đánh ,
tâm trí mê mê nào có nhận ra
Vì rất ít ai đủ dũng khí sống thật trong Đạo!
( thơ Huệ Hương )
Điều dễ thấy nhất là trong thế giới hôm nay, chúng ta bị tràn ngập bởi quá nhiều thông tin. Mỗi người đều có điện thoại thông minh, và chúng ta có thể dành cả ngày để nghiền ngẫm Wikipedia , tham vấn với ChatGpt hay theo những khoá học trực tuyến nếu chúng ta muốn.
Nhưng một tác phẩm tuyệt vời bao giờ cũng chảy từ cái tâm trong sáng , còn một cái tâm u tối thì làm sao sáng tạo được những tác phẩm tử tế và chính vì vậy mà trên thế giới những nhà văn lớn đều có tâm đại bi
Nhưng nay hãy tạm gát lại những lo âu này, để nuôi thêm chút hy vọng cho ngọn lửa giữ ánh sáng tri thức không tắt, bằng cách tìm đến những người trẻ đang âm thầm có phương pháp đọc sách, học sâu và suy tư – chẳng qua họ không ồn ào nên ta tưởng như họ không còn vì họ biết suy nghĩ sau khi đọc , biết dùng con mắt của chính mình để đọc những bộ sách sống của thế gian này qua quá trình, lắng nghe và đọc sách để tỉnh thức.
Và bây giờ hãy bình an với tách trà ấm, dành trọn vẹn sự sâu lắng những cơn gió xoáy trong tâm để cùng nhau phân tích rõ ràng của sự khác nhau – cũng như sự bổ túc giữa việc có kinh sách trước mặt và việc học online với tâm thái khác biệt khi đón nhận từ thời đại này một sự may mắn là vẫn còn tồn tại tác phẩm vang bóng một thời , kinh sách xưa và nay được phiên dịch hoặc trước tác và đã được tóm lược lại với nội dung online PDF.
Có thể nói đọc sách là con đường cực kỳ hiệu quả, để nhận lại những suy ngẫm, những kinh nghiệm của những người đã sống trước ta và truyền trao lại.một truyền thống….Có thể tam ví dụ như :
1- Giống như “đối diện với một ngọn núi” và tất cả những lợi ích đó là :
-Tăng sự tĩnh lặng, chuyên tâmKhi cầm sách để đọc sách, tâm thường ít xao động hơn, không có thông cáo, quảng bá thương mại, không bị bắt buộc lướt nhanh nếu không muốn
-Cảm giác thiêng liêng, trang nghiêm( khi đọc những lời giới thiệu , những lời bạt giúp tâm dễ sinh kính trọng.
-Có thể viết, gạch, Ghi chú sâu, đánh dấu cá nhân! dừng lại bất cứ chỗ nào khiến tâm động. Việc đó khắc sâu hơn nghe nhiều lắm
-Tạo thói quen đọc chậm, thấm kỹ, dễ suy ngẫm hơn.
Có ai đã cùng đồng cảm với mình khi đọc một tác phẩm của một vị thầy mình ngưỡng mộ tôn kính, vào những khoảnh khắc thiêng liêng đó không gian như chậm lại, mỗi một con chữ như đang “đi vào” tâm, qua cách hành văn truyền cảm tuyệt vời mình sẽ tưởng tượng như người viết đang đọc thầm bên tai
 
Và khi học online – chúng ta sẽ giống như “đứng giữa ngã tư có bảng chỉ đường” có thể giúp tiếp cận nhanh, đa chiều.
Và nếu sau khi nghe giảng chúng ta có thể tra cứu, so sánh, xem giảng giải từ nhiều bản dịch khác nhau, đặc biệt là nếu chú tâm lắng nghe sẽ dễ khơi nguồn cảm hứng tức thời vì điều thầy giảng làm bừng sáng thêm vài phần từ lâu đã đọc qua mà chưa rõ lắm. Một lợi ích nhất là hiện nay với cách upload qua YouTube chúng ta có thể nghe lập đi lập lại nhiều lần – cho đến khi thấm dần.
Tuy nhiên, nếu không đủ tỉnh thức, học online dễ bị cuốn theo “nhanh – lướt – chạm” mà thiếu chiều sâu.
Vậy nên lời cuối có lẽ chúng ta nên chấp nhận rằng “Không quan trọng là giấy hay màn hình.” mà quan trọng là tâm mình có muốn “gặp” được Pháp ngay chính chỗ mình ngồi không.
Nếu có sách mà thiếu tâm chiêm nghiệm → chỉ là chất chứa chữ.
Nếu học online mà tỉnh thức, nghiêm cẩn → vẫn có thể khai ngộ từng câu.
Và bạn ơi cốt lõi vẫn là : Đọc sách nên ghi lại ….h nên nơi ý nào khiến mình dừng lại lâu nhất, đó là Gieo chiều sâu, bồi gốc rễ, Tăng định lực, độ tập trung, tự gặt hái bằng chiêm nghiệm khi tương tác trong khung cảnh vắng lặng.
 
Và nếu một mai nền công nghệ đọc online quá thịnh hành và ít tác phẩm ấn bản thành sách chúng ta nên Tăng khả năng tiếp cận, kết nối rộng, Gieo cảm hứng, mở lối đi nhanh, Tương tác với ngôn từ sống động, Gặt hái nhanh nhờ dẫn dắt và lúc nào khi nghe giảng một đoạn– r thử gấp mắt lại, hỏi: “Tâm mình có rung không? Hay chỉ hiểu được bằng lý trí?”trong khi *“Ý tại ngôn ngoại”
Vì đôi khi điều quan trọng nhất không nằm ở lời nói trực tiếp, mà ở những ý tưởng, cảm xúc, thông điệp ẩn chứa phía sau. Người nghe hay người đọc cần phải tinh tế và suy ngẫm để hiểu hết được ý nghĩa sâu xa. Như vậy cách kết hợp tối ưu để dung hợp được cả hai, thì cách phù hợp nhất để vừa đọc sách vừa nghe giảng.


Kính trân trọng,
Sydney 29/5/ 2025
Huệ Hương





Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
06/02/2026(Xem: 265)
Thiền sư Thiền sư Ajahn Brahm là một trong những vị thiền sư Phật giáo Nguyên thủy (Theravāda) nổi tiếng nhất thế giới hiện nay, đặc biệt được yêu mến ở phương Tây, đã vào Việt Nam. Khóa thiền “KINDFULESS - Chánh niệm Từ bi” đang diễn ra tại thiền viện Phước Sơn dưới sự hướng dẫn trực tiếp từ Ngài Thiền sư nổi tiếng thế giới này. Trong những ngày này, Thiền sư Ajahn Brahm đã dành thời gian tiếp riêng Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch công ty sách Thái Hà cùng các đồng nghiệp và các học trò trong nhóm “Thiền trong từng phút giây”. Tại buổi tiếp, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng đã dâng lên Ngài bức tranh Đức Phật Thích Ca Mâu Ni được chế tác bằng gạo, cùng 2 cuốn Kinh Pháp Cú bỏ túi bản tiếng Việt và bản 3 ngôn ngữ Pali – Anh - Việt do Thái Hà Books xuất bản chỉ tặng chứ không bán và cuốn sách quý “Chánh niệm, Hỷ lạc và Giác ngộ” được xuất bản chào mừng chuyến vào Việt Nam của Ngài.
05/02/2026(Xem: 95)
Chú voi mừng rơi nước mắt vì được giải cứu sau 50 năm gông cùm đói khát Nó bị người ta tra tấn hành hạ rất dã man, quá đói mà không có gì ăn phải ăn cả vỏ bánh kẹo của du khách, bây giờ nó đã được giải thoát và sống cuộc sống vui vẻ, tự do. Trong suốt 50 năm, chú voi Raju sống một kiếp sống nô lệ. Không ai biết cuộc đời trước kia của nó là như thế nào, chỉ biết rằng nó đã bị bắt cóc khỏi mẹ và tách khỏi bầy từ khi còn rất nhỏ, rồi được bán đi bán lại qua tay của 27 người chủ khác nhau như một món hàng hóa, để rồi cuối cùng chôn vùi cuộc đời mình tại một sở thú ở bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.
31/01/2026(Xem: 1114)
Dòng nghiệp tự xoay trong một kiếp sống, có những khoảnh khắc ta tuyệt vọng, có những thời điểm trong đời sống tu tập, mọi lời dạy về chuyển nghiệp đều trở nên xa xỉ bởi vì mất mát đã xảy ra , thân bịnh đã hiện, quan hệ đã đổ vỡ, hậu quả đã đứng trước mặt ——>NGHIÊP ĐANG TRỔ Trong khoảnh khắc ấy, điều nguy hiểm nhất không phải là khổ, mà là đối diện khổ với sự VÔ MINH , điều này sẽ làm duyên cho nghiệp tiếp tục sinh sôi, tâm thức lạc lối, có lời oán trách, tự kết tội mình, tuyệt vọng khi không thấy phép màu nào đảo ngược thực tại . Đây chính là Tầng Nghiệp Thứ Hai : NGHIỆP DO PHẢN KHÁNG QUẢ BÁO .
20/01/2026(Xem: 935)
Tin vui về chuyến thăm và giảng dạy thiền của Ngài thiền sư Ajahn Brahm từ Úc tại thiền viện Phước Sơn từ 28.1 đến 31.1.2026 là một niềm vui lớn cho mọi Phật tử, mọi thiền sinh tại Việt Nam. Đây là khóa thiền đặc biệt ngay đầu năm mới 2026 và để chào mừng xuân Bính Ngọ sắp đến. Biết tin này từ Hòa thượng Thích Bửu Chánh khi đang có mặt tại Bồ Đề Đạo Tràng, Ấn Độ, TS Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch công ty sách Thái Hà vô cùng hạnh phúc. Ông nghĩ phải có sách gì đó của Ngài để chào mừng sự kiện lớn và đặc biệt này. Ông nói, số ong rất may mắn, khi Việt Nam đăng cai tổ chức VESAK 2025 và BTC có mới Đại lão Hòa thượng Tỳ kheo Bodhi vào làm diễn giả chính Keynote Speaker thì ông và các cộng sự đã có cuốn sách “Thánh Đế, Thánh Đạo” của Ngài kịp xuất bản, thậm chí tái bản ngay sau đó. Rồi nhân dịp diễn ra Đại tụng Tam Tạng Thánh Điển Pali Quốc tế lần thứ 20 tại Bồ Đề Đạo Tràng, ông và các đồng nghiệp lại xuất bản cuốn “Đức Phật Thích Ca: Nghiên cứu về cuộc đời của một vĩ nhân thế giới”. Thật
09/12/2025(Xem: 1034)
Sự phát triển nhanh chóng của AI và robot đặt ra nhiều thách thức về đạo đức xã hội và cá nhân, đặc biệt là trong việc thu thập dữ liệu cá nhân làm ảnh hưởng đến các quyết định quan trọng như tuyển dụng, trị liệu và xét xử. Mặc dù AI có thể mô phỏng cảm xúc, nhưng không có ý thức thực sự, dẫn đến nguy cơ làm cho con người phụ thuộc vào AI và robot và suy giảm kỹ năng giao tiếp xã hội.
07/11/2025(Xem: 2008)
Trong xã hội ngày nay, khi lời nói dễ dàng trở thành vũ khí sát thương, nó có thể đến từ nguyên nhân: “đề cao cái tôi cá nhân”, “thích phán xét và công kích”, xem sự trừng phạt người khác là tiêu chí để nâng cao đạo đức bản thân, hạ bệ những quan điểm trái chiều. Bạo lực ngôn từ cho thấy sự bất lực của nhận thức khi ngôn ngữ lý luận bị vô hiệu hóa bằng những ngôn từ trấn áp thô thiển.
01/11/2025(Xem: 1004)
Từ nội quy – quy chế đến tiêu chí đạo hạnh và năng lực: Một bước tiến tất yếu của GĐPT Việt Nam Trong suốt chiều dài lịch sử, không ít nhà lãnh đạo đã dùng tài trí, học vị và sự khôn ngoan thế tục, phe phái để củng cố địa vị và điều hành tổ chức. Tuy nhiên, khi thiếu nền tảng đạo đức, những thành tựu ấy thường không bền vững và mang lại một hậu qủa đáng tiếc không thể lường được. Ngược lại, người hành xử bằng đạo đức, lấy tâm từ bi và trí tuệ Phật pháp làm kim chỉ nam, dù không hào nhoáng, nhưng vẫn được lòng người và để lại ảnh hưởng lâu dài. Tài trí có thể rèn luyện, nhưng đạo đức là một sự lựa chọn – một cam kết nội tâm.
16/09/2025(Xem: 1045)
Những nhà nghiên cứu Tây phương cho rằng các tôn giáo lớn trên thế giới là những tôn giáo đã từng tạo ra chiến tranh trong quá khứ. Họ nói rằng, sở dĩ những tôn giáo nầy lớn mạnh khắp thế giới là do họ dùng thế lực chính trị đi đánh các nước trên thế giới và ép người theo đạo. Do đó, tôn giáo của họ trở thành tôn giáo lớn trên thế giới. Hiện tại, những nhà lãnh đạo tôn giáo vẫn tham gia vào chính trị và chiến tranh trên thế giới, và trong tương lai cũng sẽ như vậy.
30/06/2025(Xem: 1085)
Chùa thành lập BQT là một hình thức mới lạ, chưa từng được biết trong giới Thiền môn. Khi xã hội tiến nhập vào một tổ chức chặt chẻ, tất cả mọi sinh hoạt ngành nghề đều được vào khuôn khổ với nhiều danh xưng như “hợp tác xã, Tổ hợp, công ty, hội đoàn…” Đất nước ta,Tôn giáo là một thành viên của Mặt trận; trong Mặt trận gồm nhiều hội đoàn như hội phụ nữ, các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo và người Việt Nam định cư ở nước ngoài…
23/06/2025(Xem: 2098)
Trong tổ chức Gia Đình Phật Tử (GĐPT), mỗi huynh trưởng khi phát nguyện gia nhập đều xuất phát từ tinh thần tự nguyện, tự giác và phát nguyện giữ gìn điều luật và giới hạnh, nỗ lực tu tâm dưỡng tánh theo chánh pháp. Do vậy, GĐPT không xây dựng trên một hệ thống kỷ luật mang tính cưỡng ép: không có cần áp dụng quyền bỏ phiếu bãi tín nhiệm (vote of nonconfidence), không có “hội đồng luận tội” hay “hệ thống án kỷ luật” áp đặt lên cá nhân. Thay vào đó, mọi quy phạm đều dựa vào lương tâm, lòng tự nguyện xin sám hối và nguyện sửa đổi… của từng huynh trưởng trước tập thể, trước Tam Bảo và dưới sự chứng minh của chư tôn đức.