Tuyển tập thơ Tôn Nữ Hỷ Khương: 'Chỉ có tình thương để lại đời'

25/12/202109:29(Xem: 17290)
Tuyển tập thơ Tôn Nữ Hỷ Khương: 'Chỉ có tình thương để lại đời'
Nói đến nhà thơ Tôn Nữ Hỷ Khương, nhiều người biết bà thuộc hoàng tộc triều Nguyễn. Nhưng điều quan trọng với một nhà thơ, ấy là khi tác phẩm của bà được “dân gian hóa” trở thành ca dao để mọi người cùng ngâm ngợi mà quên đi tên tác giả.

NXB Thời Đại vừa ấn hành Tuyển tập thơ Tôn Nữ Hỷ Khương dày gần 300 trang. Tuyển tập này bao quát gần như đầy đủ 50 năm cầm bút của bà, kể từ tập thơ đầu tay Đợi mùa trăng in vào năm 1964.

Cha và con đều có tác phẩm được “dân gian hóa”

Nhà thơ Tôn Nữ Hỷ Khương sinh năm 1937 tại Huế trong dòng dõi vua chúa triều Nguyễn. Thân phụ của bà là cụ Ưng Bình Thúc Dạ Thị, một danh nhân văn hóa của đất cố đô, có nhiều đóng góp trong việc phát triển ca Huế và tuồng. Nhắc đến cụ Ưng Bình, những người yêu văn hóa Huế hẳn sẽ thuộc nằm lòng câu hò của ông: Chiều chiều trước bến Văn Lâu, ai ngồi ai câu, ai sầu ai thảm, ai thương ai cảm, ai nhớ ai mong. Thuyền ai thấp thoáng trên sông, đưa câu mái đẩy chạnh lòng nước non.

Thuở nhỏ, Hỷ Khương được cha mình cho theo các buổi sinh hoạt văn nghệ. Từ đó thơ ca thấm vào bà từ lúc nào. Có thể nói, với cụ Ưng Bình, Hỷ Khương vừa là con, vừa là học trò lại là tri âm tri kỷ.

ton nu hy khuong-7
Nhà thơ Tôn Nữ Hỷ Khương tại nhà riêng, bên tảng đá có ghi thơ mình do bạn đọc gửi tặng



Cũng như cha mình, thơ của bà vượt thoát khỏi sự làm dáng của câu chữ, dù bản thân bà là “lá ngọc cành vàng” chính hiệu. Đáng quý hơn, thơ Hỷ Khương còn đứng riêng ra khỏi cái bóng quá lớn của Ưng Bình Thúc Dạ Thị.

Nhà văn, bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc kể rằng, một lần ông đi xem triển lãm thư pháp, thấy trên tảng đá khắc chữ rất đẹp hai câu thơ: Lợi danh như bóng mây chìm nổi/ Chỉ có tình thương để lại đời, nhưng không ghi tên tác giả. Ông đến hỏi thì người ta trả lời rằng: “Đọc là biết thơ của Tôn Nữ Hỷ Khương, vậy ghi tên làm gì”. Lại một lần khác vào dịp năm mới, Đỗ Hồng Ngọc nhận được tấm thiệp chúc Xuân. Người gửi thiệp ghi bốn câu thơ: Còn gặp nhau thì hãy cứ vui/ Chuyện đời như nước chảy hoa trôi/ Lợi danh như bóng mây chìm nổi/ Chỉ có tình thương để lại đời, cũng không thấy ghi tên tác giả.
Sau những lần như vậy, Đỗ Hồng Ngọc cho rằng: “Thơ Hỷ Khương đã thành ca dao, tục ngữ, đã đi vào những cánh thiệp mừng Xuân, mang lời chúc đầu năm đến cho mọi người, rồi thơ còn được khắc trên đá... Thơ Hỷ Khương đã được mọi người không còn biết là của ai mà ai cũng nhớ, cũng thuộc đôi câu như những câu hò của cha bà: Chiều chiều trước bến Văn Lâu...

Ở ta, có rất nhiều bài thơ khiến cho tác giả của nó trở nên nổi tiếng nhờ bài thơ đó được phổ nhạc. Thơ Hỷ Khương không phổ nhạc, nhưng gần như ai cũng thuộc, vì trong một cuộc gặp mặt chỉ cần một người đọc lên  “còn gặp nhau” thì thể nào người còn lại sẽ đọc tiếp “hãy cứ vui”... Rồi thì: Còn gặp nhau thì hãy cứ say/ Say tình say nghĩa bấy lâu nay/ Say thơ say nhạc say bè bạn/ Quên cả không gian lẫn tháng ngày. Tôn Nữ Hỷ Khương quan niệm, đời người như cơn gió thoảng, còn chăng để lại là chút tình với thế gian.

ton nu hy khuong-8
Tuyển tập thơ Tôn Nữ Hỷ Khương





Ngai vàng chót vót năm đời trước

Năm 2011, bạn bè nhà thơ Tôn Nữ Hỷ Khương tổ chức mừng sinh nhật bà bằng tập thơ Khúc tri âm, tập hợp những bài thơ của bằng hữu và bạn đọc viết tặng bà.

Khúc tri âm gồm 167 bài với những tên tuổi quen thuộc với thơ ca Việt Nam thuộc nhiều thế hệ, như: Vũ Hoàng Chương, Huy Cận, Mộng Tuyết, Anh Thơ, Tương Phố, Trương Nam Hương, Tôn Nữ Thu Thủy, Trần Hữu Lục... cùng các GS Vũ Khiêu, Trần Văn Khê, nhà văn - nhà báo Tam Lang...

Tại sao một Công Tằng Tôn Nữ như bà Hỷ Khương lại được nhiều văn nhân, trí thức yêu mến đến thế? Bởi, trong cuộc sống hằng ngày, bà luôn thực hiện đúng quan niệm sống của mình: “hãy cứ vui”. Gặp nhà thơ Hỷ Khương, nụ cười luôn thường trực trên gương mặt của bà. Có thể nói, bà luôn khiến người đối diện vui và hẳn nhiên không bao giờ muốn làm người khác buồn. Người sống như thế nên được rất nhiều người quý là lẽ đương nhiên.

Trong mấy mươi năm, giáo sư, nhạc sĩ Trần Văn Khê với bà là anh em kết nghĩa với tình “huynh muội” sâu đậm. GS Trần Văn Khê luôn gọi bà là “hiền muội” và bà gọi ông là “hiền huynh”. Năm 1986 khi còn ở Pháp, GS Trần Văn Khê được nghe Hỷ Khương ngâm thơ, ông viết: Thương mến tặng tiếng ngọc của Tôn Nữ Hỷ Khương: ... Đêm khuya thưởng thức tiếng em ngâm/ Theo sát lời thơ giọng bổng trầm/ Có giọng ngân dài, khi đổ hột/ Dứt bài còn vọng mãi dư âm...

Vào năm 1964, thi sĩ Vũ Hoàng Chương đã viết về Hỷ Khương: Ngai vàng chót vót năm đời trước/ Tiếng ngọc bâng khuâng một kiếp này. Nếu tính theo trực hệ từ đời vua Minh Mạng, Tôn Nữ Hỷ Khương thuộc đời thứ năm. Dòng dõi của bà còn có hai nhà thơ Tùng Thiện Vương và Tuy Lý Vương - hai ông hoàng triều Nguyễn làm thơ rất hay đến độ dân gian so sánh: Văn như Siêu Quát: vô Tiền Hán/ Thi đáo Tùng Tuy: thất Thịnh Đường.
Không chỉ có thơ của các văn nhân viết về Hỷ Khương, năm 2009, nhà văn Ninh Giang Thu Cúc còn viết hẳn cuốn sách Hành trình thơ của một Công Tằng Tôn Nữ về bà. Hẳn những gì viết về thơ và cuộc đời của nhà thơ Hỷ Khương như những “chút tình còn lại” giữa những người đang sống với nhau trong hành trình thời gian như vó câu qua cửa của kiếp người.
Nhà thơ Tôn Nữ Hỷ Khương xuất hiện trên các báo từ năm 1959, hiện sống tại TP.HCM. Bà đã in: Đợi mùa trăng (1964), Mộng thanh bình (1970), Còn gặp nhau (1999), Bâng khuâng tình khúc (2001), Hãy cho nhau (2004), Nước vẫn xanh dòng (2005), Thơ tình và tình thơ (2006), Thơ dâng cha mẹ (2007), Hồi ức về cha tôi “Ưng Bình Thúc Dạ Thị” (1996, tái bản bổ sung vào 2002, 2011).

Hoàng Nhân
Thể thao & Văn hóa


***
facebook
youtube
Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
20/04/2026(Xem: 763)
Xưa con cháu nương tâm từ Bọ Mạ Luôn hiền hoà giúp đỡ cả yêu thương Xa Người mãi mà lòng hằng mong tưởng Cả xóm giềng hoài nặng nghĩa tình vương… Sống thanh lương vị nghĩa có trước sau Giữ đạo hiếu như giữ gìn diện mạo Để an lòng Người hơn cả nguyện cầu Gia đình chúng con nay thời xin gởi Việc cải táng đưa về nơi đất mới Cầu Bọ Mạ cùng đồng tâm hoan hỷ Từ Gò Dưa đến An Lạc Garden SaLa Nơi đất mới mong Người nương thân nghỉ Những kỷ niệm thiếu gì trong ký ức Tình thương vô bờ Bọ Mạ dành cho Phải giữ lấy lòng mà hay vượt khó Lấy nghĩa nhân cõi thế để nương nhờ Bọ Mạ từ nay đã đẹp mộ phần Thế gian luôn xứng đáng, lẽ sống chân Gia đình nội ngoại muôn đời tạc dạ Thịnh vượng bì
16/04/2026(Xem: 1461)
Trùng Khổ Thích Minh Chánh Sương lạnh chiều tàn cuộc trần ai Đá dựng bên lều gối tựa vai Miên man sương khói đời sương gió Tím cả khổ đau phủ nhân loài Đau buồn chưa dứt tận đáy lòng Lại vừa nhuốm lấy kiếp sầu đông Len lổi vào trong chùm thiên biến Khổ nọ sầu kia cứ chất chồng Vốn dĩ đường xưa mãi lưu thông Nhưng vì dan díu kiếp tang bồng Nên sầu nhân thế, sầu nhân thế Cứ vậy mà nghe rối tơ lòng Xao xác từng không nhuốm ly tan Đau khổ chồng nhau kiếp cơ hàn Ôi, cõi nhân sinh sầu vạn cổ Rưng rức huyết lệ giữa trần gian. Vạn Hạnh ngày 16/4/2026
15/04/2026(Xem: 2704)
Giữa dòng đời vô thường biến động, hiếm có ai khi tuổi đã xế chiều mà tâm vẫn an nhiên, trí vẫn sáng suốt, và lòng vẫn hướng trọn về Tam Bảo như lão cư sĩ Thị Tâm Ngô Văn Phát (hình trên, cụ đứng bên phải HT Bảo Lạc, bên trái là con trai cụ, anh Thị Chơn Ngô Ngọc Diệp). Cuộc đời của Cụ là một hành trình dài qua bao thăng trầm lịch sử, nhưng cũng chính là một minh chứng sống động cho sức mạnh của chánh tín và hạnh nguyện tu tập bền bỉ. Lão cư sĩ Thị Tâm sinh ngày 30/10/1929 (Kỷ Tỵ), từng là Thủ khoa Khóa 11 Trường Võ Bị Quốc Gia Việt Nam (1955), giữ cấp bậc Trung Tá Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa, Cụ đã trải qua những năm tháng gian lao trong lao tù cải tạo tại Hoàng Liên Sơn. Sau đó, định cư tại Hannover (CHLB Đức) từ năm 1984, Cụ tiếp tục dấn thân phụng sự đạo pháp và cộng đồng, cộng tác lâu dài với báo Viên Giác, đảm nhiệm vai trò Hội trưởng Hội Phật tử Việt Nam tại CHLB Đức suốt nhiều năm.
15/04/2026(Xem: 1783)
Chẳng quản ngại đường đi chật hẹp, Hay bản án chất chồng những hình phạt vây quanh, Tôi là người làm chủ vận mệnh của mình, Tôi là thuyền trưởng lèo lái linh hồn về bến đẹp !
14/04/2026(Xem: 999)
Đại Ngàn Nguyên sơ…! Du Tăng lên núi ngồi chơi Nghe “Thần” hỏi nhỏ, mấy lời kinh xưa…? Du Tăng bạch vấn nhị Thừa…? Kinh không bát nhã, hỏi thưa đáp rằng..? Đời người mấy kiếp thời dong Đáp rằng: nghìn kiếp, giữa dòng nhân sinh. Đời người mấy kiếp lụy tình..? Đáp rằng: Nghìn kiếp, một mình sinh ra. Đời người mấy kiếp trong ta Đáp rằng: nghìn kiếp, ta bà khổ vui… Đời người mấy kiếp ai ơi Đáp rằng: nghìn kiếp, phải thời tu thân. Đời người mấy kiếp nhớ ân…? Đáp rằng Phật dạy: bốn phần ân sâu…? Đời người mấy kiếp hồi đầu..? Đáp rằng Phật dạy: Niệm lầu Phước duyên. Đời người mấy kiếp ngồi yên, Đáp rằng lữa đốt, bến thuyền sân si…? Đời người mấy kiếp oai nghi…? Đáp rằng tham ái, sầu bi não phiền. Giờ này, rừng hát cõi huyền, Du Tăng về chốn, tịch hiền thênh thang. Y vàng giới luật nghiêm trang. Du Tăng độc bước, đại ngàn nguyên sơ. Riêu phong cổ Thụ huyền cơ Độc cư tịch tọa, bến bờ tự do. Trăm năm rừng hát “U Bò”. Du Tăng ghé lại, nắng tà hu
10/04/2026(Xem: 3209)
Đặng Tấn Tới là thi sỹ của đất trời. Anh từ vũ trụ, càn khôn đến đây để rong chơi, Chơi Trong Buổi Hội Mấy Màu Thanh Thiên, như một bài thơ mà anh đã viết cách đây hơn nửa thế kỷ.Với anh, thi ca là Hơi Thở: “Một hơi vừa đi mất Cho ta hơi mới đầy Chan hòa hương màu đất Vui trời chơi gió bay”
10/04/2026(Xem: 2118)
Thầy vẫn còn nơi đó Nâng bát cơm trắng ngần Bài kinh hòa chuông mõ Ấn quyết hộ nhân tâm Y vàng thơm khiêm hạ Đạo ngôn tỏa ân tình Thơ mềm tươm mạch đá Xuống đồi nhập đồng xanh Trai đường rền diệu ngữ Vô trụ với kim cang Lục hòa bên pháp lữ Hỏi gì chuyện hợp tan?
10/04/2026(Xem: 1943)
Những điều tốt chưa chắc là đã đẹp Góc độ nhìn có rộng hẹp khác nhau Vị thế nào để thấy rõ trước sau Tốt và đẹp đừng nhuộm màu như một Những gì đẹp chưa hẳn đều là tốt Đẹp bề ngoài ai biết tột bên trong Sống ở đời cần phải hiểu rõ thông Tin nhân quả đừng để lòng oán trách
09/04/2026(Xem: 2313)
Ta về thăm pháp lữ Đồi nắng đổ chang chang Tìm hình xưa bóng cũ Hoa khoe sắc hai hàng Chân già qua bậc cấp Nhớ năm tháng thanh xuân Đâu màng chi được mất Chí nguyện phát vô cùng Nắng soi từng vết tích Gió đẩy thoảng trầm hương Rêu rong tô tường vách Đồi còn tỏa thanh lương
09/04/2026(Xem: 2854)
Thời đại chuyển mình, nhịp đời giông bão, Kẻ cố ngăn dòng, kẻ bảo cuồng quay. Thuận theo quy luật tiến hóa , trí nhân có hay ? Nhịp đời gõ nhịp, mở góc nhìn cùng nhịp,! Thức tỉnh bên trong: “chọn lối hài hòa để bắt kịp”