LỜI
NHÀ XUẤT BẢN
^
Con người sanh ra ở đời, ắt phải có tôn ti
trật tự, có trước có sau, có trên có dưới, có lớn có nhỏ, có thứ lớp
giai tầng, đó là một qui luật tự nhiên, không ai có thể chối cãi, phủ
nhận hay từ bỏ. Đó là một đạo lý tuyệt đối là căn bản đạo đức, là cương
kỷ, nề nếp mà các Ngài Giáo Chủ đứng lên lập đạo phải lấy nó làm nền
tảng, chủ đích để dạy tập con người bảo giữ nguồn gốc tôn ti trật tự,
để qui định cho sự hòa hiệp sống chung, thái bình an lạc trong cõi đời.
Từ đó mà vấn đề “THỜ CÚNG và LỄ BÁI” được đặt ra.
Đây là phương pháp hay phong cách giáo
hóa rất quan trọng của đời sống nhân loại; cũng lại là một giáo lý
tốt đẹp làm nền tảng cho sự thương yêu, thân thiện, cung kính, lễ phép
với nhau trong cuộc sống. Một cung cách xử sự liên quan truyền kiếp và
nối tiếp đời đời đối với loài người nói riêng và vạn vật chúng sanh nói
chung. Nhất là sự liên quan truyền nối giữa kẻ còn người mất của nhân
loại. Lại nữa, truyền thống và tập tục của người Á đông
càng thâm thiết hệ trọng hơn, từ trong guồng
máy gia đình giòng tộc đến các tổ chức Tôn giáo Tín ngưỡng tâm Linh như
Khổng Giáo, Lão Giáo và Phật Giáo v.v... Tác phẩm “Thờ Cúng và Lễ Bái”
này do Hòa Thượng Thích Thắng Hoan, một nhà Duy Thức Học, một vị Giáo
Phẩm lãnh đạo cao cấp của Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất Hải
Ngoại tại Hoa Kỳ đã dày công nghiên cứu và biên soạn, làm tài liệu căn
bản cho mọi giới đồng bào Phật tử Việt Nam, nhất là đồng hương tị nạn
nơi đất khách quê người có quá nhiều phức tạp nhiêu khê.
Đây là một Pháp Bảo cung ứng nhu cầu thiết
thực cho đại đa số quần chúng Việt Nam. Là kim chỉ nam cho người Phật
tử từ hạng bậc sơ cơ cho chí đến
những người trí thức mà chưa hề
quan tâm đến vấn đề “Thờ
Cúng và Lễ Bái”, nó có một
tác dụng hữu ích như thế nào cho cuộc sống mà các Ngài khai đạo
đã mở đường giáo hóa nhân sanh bằng qui cũ trong sự Thờ Cúng và Lễ Bái
nầy vậy.
Tác phẩm “THỜ CÚNG VÀ Lễ BÁI” đã
dẫn giải, phân bày rất là khúc chiết,
mạch lạc và cụ thể, sẽ giúp cho độc giả hiểu biết rõ ràng hơn tầm quan
trọng của sự Thờ Cúng và Lễ Bái. Nhà Xuất Bản Nguồn Sống chúng tôi xin
được hân hạnh Giới thiệu đến quí đồng bào Việt Nam trong và ngoài nước;
Quí đồng hương Phật tử ở rải rác khắp Năm Châu Thế giới với tác phẩm
“Thờ Cúng Và Lễ Bái” nầy.
Trân trọng,
Rằm tháng Giêng năm Giáp Tuất (1994) tại San
Jose, California.
Thượng Tọa Thích Giác
Lượng.
LỜI MỞ ĐẦU
^
Thờ Cúng Và Lễ Bái là một trong những Gia Bảo
tinh thần đáng quý của Tổ Tiên để lại cho con cháu kế thừa. Gia Bảo này
đã được hấp thụ tinh hoa lâu đời do các Tôn Giáo bồi đắp và xây dựng.
Gia đình Việt Nam có Truyền Thống, đều coi trọng và thiết lập Hương án
trong nhà để chuyên trách về việc Thờ Cúng Và Lễ Bái.
Người Thờ Cúng Và Lễ Bái thì nhiều nhưng
người hiểu rõ ý nghĩa và giá trị vấn đề thì lại quá hiếm. Nhất là những
người Việt Nam tỵ nạn ra nước ngoài ít ai thông hiểu về ý nghĩa và giá
trị của sự Thờ Cúng Và Lễ Bái. Họ cũng thiết lập bàn thờ và tổ chức nghi
lễ trong nhà có tính cách giả chiến, hời hợt tạm bợ cho có lệ theo tập
tục cổ truyền, nhưng việc làm của họ thiếu sự tôn kính thiêng liêng.
Thành thử vấn đề Thờ Cúng Và Lễ Bái không tạo được niềm tin vững chắc
cho thế hệ con cháu trẻ tuổi tân học.
Ngoài ra, lại có một số người lợi dụng niềm
tin và sự hiểu biết nông cạn của đa số quần chúng trong việc Thờ Cúng Và
Lễ Bái, nên họ đã manh nha khai thác tận cùng vấn đề mê tín dị đoan nhằm
mục đích buôn bán làm ăn. Họ bày vẽ thêm nhiều nghi cách mơ hồ vô nghĩa,
khiến cho việc Thờ Cúng Và Lễ Bái trở nên phức tạp để độc quyền tín
ngưỡng. Họ vô tình làm giảm giá trị Truyền Thống Văn Hóa lâu đời của
Dân Tộc về ý nghĩa Thờ Cúng Và Lễ Bái. Đã vậy lại thêm một số người Trí
Thức có thành kiến, họ bôi bác và kết án, cho việc Thờ Cúng Và Lễ Bái là
một hình thức hoang đường.
Những lý do trên thúc đẩy chúng tôi cho ra
quyển sách: “Vấn Đề Thờ Cúng Và Lễ Bái”. Tác phẩm này không có
cao vọng lột trần được toàn diện chiều sâu ý nghĩa và giá trị của vấn đề.
Ở đây chúng tôi chỉ
trình bày một vài quan điểm có tính cách biện
minh lý giải ý nghĩa và giá trị của sự “Thờ Cúng Và Lễ Bái” qua
lăng kính Phật Giáo.
Hơn nữa, sự ra đời của quyển sách “Vấn Đề
Thờ Cúng Và Lễ Bái” nhằm đóng góp một phần nào trong phong trào phục
hưng nền Văn Hóa Dân Tộc và tạo cơ hội phục vụ cho Cộng Đồng Việt Nam ở
hải ngoại về mặt Tín Ngưỡng. Nền Văn
Hóa Dân Tộc cần phải được phát huy rộng lớn và làm sáng tỏ quan điểm
Truyền Thống lâu đời qua nhiều khía cạnh trong mọi lãnh vực, để làm
khuôn vàng thước ngọc cho người Việt ly hương nương tựa sống còn.
Quyển sách nhỏ này được gói ghém bằng một tâm nguyện khiêm tốn
hầu đóng góp
vào kho tàng Văn Hóa Phật Giáo và Văn Hóa Dân Tộc Việt Nam, xem như một
công tác hiếm hoi, hướng trở về Nguồn, phụng sự Chánh Pháp. Tác phẩm “Vấn
Đề Thờ Cúng Và Lễ Bái” nhất định còn thiếu sót nhiều về mặt hình
thức cũng như nội dung. Chúng tôi kính mong các bậc cao minh chỉ
bảo góp ý thêm để cho tác phẩm có giá
trị và đầy đủ hơn khi tái bản.
Cẩn bút
THẮNG HOAN
LỜI PHÁT ĐOAN
VẤN ĐỀ THỜ CÚNG VÀ LỄ BÁI
Thờ Cúng và Lễ Bái là một đạo lý Truyền Thống
của Dân Tộc có từ ngàn xa, khi con người ý niệm được bổn phận. Ở thời
kỳ Quân Chủ, các triều đại Vua Chúa cho Thờ Cúng và Lễ Bái là biểu tượng
cao quí nhất đối với các bậc Tiền Nhân, nên đặc trách riêng một Bộ gọi
là Bộ Lễ để trông coi việc này.
Còn riêng về Phật Giáo, vấn đề Thờ Cúng và Lễ
Bái lại càng hàm xúc bao ý nghĩa và giá trị, thể hiện được tinh thần
thiêng liêng trọng đại đối với các bậc Thánh Hiền. Thế mà cho đến hôm
nay ý nghĩa và giá trị vấn đề Thờ Cúng và Lễ Bái đã được bao nhiêu
người thông suốt? Vì không thông suốt, đa số quần chúng thiếu sót Lễ
Nghi cung cách, gây nhiều tội lỗi với các bậc bề trên. Họ không phải
không muốn, nhưng không được ai chú dẫn tường tận để có đức
tin.
Nhằm mục đích giúp người con Phật thông suốt
giá trị vấn đề trên, tôi xin trình bày ý nghĩa Thờ Cúng và Lễ Bái qua
những nhận định như sau:
I. VẤN ĐỀ THỜ:
Trước hết là vấn đề Thờ. Thờ nghĩa là thể
hiện, tỏ bày sự Tôn Kính của mình lên các Tiền Nhân, các Thánh Đức mà
mình đã dâng trọn niềm tin, như thờ Phật, thờ Chúa, thờ Tổ Quốc, thờ Tổ
Tiên, Ông-Bà v.v... Người con đã có Giòng Họ Tông Môn
thì phải có bàn thờ Tổ Tiên. Con người có
giống nòi chủng tộc thì phải có bàn thờ Tổ Quốc. Tín Đồ có Tín Ngưỡng
Tôn Giáo thì phải có bàn thờ đức Giáo Chủ của mình. Ngược lại, con cái
mà không có bàn thờ Tổ Tiên, Ông Bà là con bất Hiếu. Một công dân mà
không có bàn thờ Tổ Quốc là kẻ bất Trung. Một tín đồ mà không có bàn thờ
đức Giáo Chủ của mình là người bất Tín.
Nhưng hiện nay có một số người không hiểu
bảo rằng Thờ Cúng là hành động mê tín dị đoan, kém văn minh, thiếu khoa
học, bởi vì những hình tượng được thờ đều bằng xi măng, hoặc bằng giấy
và hương đèn đều bằng cây, bằng
mạt cưa làm nên v.v... rồi tin tưởng đặt lên thờ và cho là
thiêng liêng. Những hành động ấy đã
không lợi ích chi, lại còn nhơ bẩn đến nhà cửa và tốn hao tiền bạc.
Lời này mới nghe qua như có lý, nhưng kỳ
thực xét cho kỹ thì hoàn toàn sai lầm. Sự sai lầm này được nhận định
như sau:
a. Hình Tượng mặc dù được xây dựng bằng
giấy hay bằng xi măng hoặc hương đèn được làm nên bằng mạt cưa hay
bằng gỗ đi chăng nữa, những vật thể ấy đã trở thành thiêng liêng cao quí,
nhất là đã tượng trưng (Symbolizes) cho dòng họ, Tổ Tiên, Ông Bà, cho
Thánh Hiền, cho chư Phật mà mình đã Tôn Thờ. Cũng như Lá Cờ của một
Quốc Gia, mặc dù nó được kết bằng vải tầm thường không giá trị, nhưng
nó đã được tiêu biểu cho Tổ Quốc, cho Quốc Hồn Quốc Túy của một Dân Tộc
mà ngời Công Dân hay Chiến Sĩ đều phải Tôn Thờ. Một Công Dân hay Chiến
Sĩ mỗi khi chào cờ không phải chào miếng vải ấy, hoặc hy sinh dưới cờ
không phải chết cho miếng vải mà ở đây họ chào và chết vì Tổ Quốc, vì
Hồn Thiêng đất nước đã được biểu hiện qua lá cờ. nước Mỹ ai cũng cho
là một nước Văn Minh đứng đầu trên Thế Giới về phương diện khoa học cơ
giới. Thế mà họ vẫn tôn trọng ngày Hollyvine nh là một Quốc Lễ và đến
ngày đó dân chúng cả nước đều được phép nghỉ để tổ chức lễ theo phong
tục của họ. Chúng ta đối với ngày lễ này cho là hành động mê tín dị đoan,
nhưng đối với người Mỹ, ngày lễ này là một ý nghĩa trọng đại nhất và
mỗi năm cần phải đợc tổ chức linh đình không cho mất gốc. Còn ngày Lễ
Tổ Tiên Ông Bà của chúng ta chính là ngày cao cả không kém
của Giòng Họ Tông Môn, nhưng một số
người khinh thường cho việc làm đó là hành động mê tín dị đoan thiếu
Văn Minh tiến bộ rồi cho nó đi vào quên lãng. Thật là một tội lỗi nặng
nề. Mỗi quốc gia đều có nền Văn Hóa riêng của họ và Văn Hóa đó được họ
tìm mọi cách đề cao tuyệt đối tột đỉnh. Chúng ta cũng có nền Văn Hóa
riêng của Dân Tộc ta. Chúng ta cũng phải có bổn phận phát huy nền Văn
Hóa của Tổ Tiên đợc sáng tỏ thêm hơn là đi bôi bác và chà đạp lên nó để
đắc tội với Tiền Nhân.
b. Chúng ta thờ Tổ Tiên
là để tri ân và báo ân các bậc Cha Ông đã dày công sanh trưởng cuộc đời
mình. Họ đã góp phần không nhỏ trong việc kiến tạo xã hội và giòng họ.
Chúng ta thờ Tổ Quốc là để ghi ân và noi gương các bậc anh hùng liệt sĩ
đã hy sinh cho sự sống còn của giống nòi.
Chúng ta thờ Phật là để quy ngưỡng hướng về các bậc đã giác ngộ và
giải thoát, nhờ các Ngài dẫn dắt chúng ta và chúng sanh vững vàng đi
trên con đường Thánh Thiện. Bàn thờ Ông Bà không được thiết lập làm
biểu tượng thì con cháu không biết nương vào đâu để thể hiện lòng hiếu
thảo đối với Tổ Tiên và bàn thờ Phật không được an vị trang nghiêm thì
đệ tử cũng chẳng biết nương tựa vào nơi nào để bộc lộ lòng tôn kính đối
với bậc Thầy chứng ngộ. Khác nào trên mộ không có đặt vòng hoa tưởng
niệm thì những người còn sống làm sao tỏ bày được lòng tri ân đến
những kẻ đã hy sinh vì đại nghĩa. Con ngời cần phải có điểm tựa để an
tâm, mặc dù điểm tựa đó bằng bất cứ hình thức nào.
Chúng ta chưa phải là Thánh Nhân thì nghi
lễ, cung cách Thờ Cúng và Lễ Bái rất cần thiết cho việc tu thân, giáo
dục gia đình và hướng dẫn con người làm tròn bổn phận trong xã hội
loài người, nhất là con người ở vào thời đại văn minh. Như vậy Thờ
thế nào cho đúng nghĩa?
A. Ý NGHĨA THỜ:
Một khi thờ nhân vật nào đó, thì nhân vật ấy
phải thể hiện được ý sống và nghĩa sống qua Vật Thể biểu tượng đợc
thờ. Một Vật Thể biểu tượng cho Nhân Vật được tôn thờ phải thể hiện
giá trị tinh thần Tâm Ấn Sắc và Sắc Ấn Tâm. Một Vật Thể biểu tượng tinh
thần Tâm Ấn Sắc và Sắc Ấn Tâm sẽ trở thành Vật Linh, làm môi trường
giao cảm giữa người thờ và Nhân Vật được tôn thờ. Thế nào là Tâm ân
Sắc và Sắc ấn Tâm;
a. TÂM ẤN SẮC:
1. Tâm: tiếng Phạn là Citta nghĩa là
Tâm linh của mỗi con người. Tâm linh này vẫn hiện hữu trong con người
khi xa lìa tất cả đối tượng và có khả năng xét nghiệm tư duy để quyết
định mọi việc. Nói một cách khác, Tâm con người vẫn sinh hoạt suy tư
trong khi tất cả đối tượng không còn hiện hữu. Trước mặt, Tâm là danh
từ chung gồm Tâm vương và Tâm Sở, là những Tâm Pháp quan hệ tương đối
với Sắc Pháp. Tâm ở đây tương đương với bốn Uẩn là Thọ, tưởng, Hành
và Thức. Tâm này là chỉ cho Tâm vương một trong năm Vị (Năm Vị là: Tâm
Pháp, Sắc Pháp, Tâm Sở Pháp, Tâm Bất tương Ưng Hành Pháp, Vô Vi Pháp).
Theo Đại Thừa Duy Thức Tông, Tâm đây chính là
Tâm Thức Alaya. Tâm Thức Alaya là thể căn bản có khả năng sanh ra
vạn pháp. Tâm Thức Alaya ngoài việc sanh ra
vạn pháp, còn có khả năng sanh khởi Tâm Ý (Thức Mạt Na) để chấp trì vạn
pháp và sanh khởi Tâm Thức Phân Ly (Ý Thức) để phân biệt vạn pháp. Tâm
đây còn có nghĩa là Tinh yếu.
2. Ấn:
là in vào, chứng nhận, tức là tiêu biểu hiển bày cái Đức chỗ chứng đắc
nội Tâm của chư Phật. ấn còn có nghĩa là quyết định. Nhưng Ấn ở đây
nghĩa là dùng Tâm in sâu vào vật nào đó và khiến cho vật đó trở thành
Vật Linh (đồ vật được thể hiện sự linh cảm) biểu hiện được Phật Tâm
linh cảm.
3. Tâm Ấn:
theo Đại Nhật Kinh Sớ quyển 3 và Đại Nhật Kinh Sớ Diễn Áo Sao quyển 2
giải thích rằng: “Tâm Ấn là nơi tự thân thực hiện được tất cả Phật Tâm
tác dụng”, nghĩa là khiến cho tất cả Phật Tâm sinh hoạt. Theo Đại Nhật
Kinh Sớ quyển 5, Mục Bất Động Minh Vương giải thích: “Tâm Ấn là biểu
thị vạn Đức ở trong Tâm”.
Như vậy Tâm Ấn nghĩa là Tâm biểu thị vạn Đức
và khiến cho Phật Tâm tác dụng chứng đắc cho Hành giả khải thỉnh.
4. Sắc:
là sắc chất, tức là chỉ cho một vật nào đó hoàn toàn thuộc về vật thể
được dùng làm biểu tượng để tôn thờ, như là Hình Giấy, tượng Cốt, Ấn
Dấu, Pháp Khí, Đồ Hình, lá Bùa, khăn Ấn v.v... đều là Sắc Chất. ẤN: là
in sâu, tức là dùng Tâm in sâu vào vật nào đó và khiến cho nó trở thành
Vật linh (đồ vật được linh cảm).
5. Tâm Ấn Sắc:
nghĩa là Tâm Linh của con người in sâu vào một vật nào và khiến cho vật
đó trở thành có giá trị đợc gọi là Tâm Ấn Sắc. Vật đó được Tâm Linh
con người ấn vào gọi là Vật Thể, vì nó là một Vật Linh. Vật Linh là một
Vật Thể biểu tượng có tánh cách linh cảm đối với con ngời.
Thí dụ:
Một em bé đem Tâm ấn vào cái gối nằm
(Pillow) của em thì cái gối nằm đó trở thành vật linh đối với em. Em quí
gối nằm nói trên như quí thân mạng của em. Gối nằm nói trên nếu như
mất đi thì em đòi cha mẹ phải tìm cho được, mặc dù em đã trưởng thành
và cái gối nằm kia đã rách nát. Một lá thơ của bà con ở Việt Nam
gởi là một Vật Linh, nguyên vì bà con đã
Ấn Tâm vào đó. Một Danh Thiếp (Card) chúc tết
là một Vật Linh, nguyên vì người chúc tụng đã Ấn Tâm vào đấy.
b. SẮC ẤN TÂM:
Sắc Ấn Tâm:
nghĩa là một Vật Thể nào được in sâu vào trong Tâm Linh của con người
và hình bóng Vật Thể đó làm khởi điểm trợ duyên cho Tâm Linh con người
tác dụng giao cảm bằng cách nhớ nhung, hồi tưởng, tưởng niệm gọi là
Sắc Ấn Tâm.
Thí dụ:
Anh A nhớ quê hương, nhớ Ông Bà nhà
cửa, nhớ bà con thân thuộc, nhớ bạn bè làng xóm, nhớ những hình ảnh kỷ
niệm của tuổi học trò, nhớ những quá trình kinh nghiệm sống của mình
v.v... Những hình ảnh nhớ nhung nói trên được gọi là Sắc Ấn Tâm.
Cũng từ tinh thần Tâm Ấn Sắc và Sắc Ấn Tâm
vừa trình bày, người có tín ngưỡng phát tâm thờ Phật hoặc thờ Ông Bà
trong nhà thường rước Thầy đến làm lễ an vị hầu giúp cho bàn thờ Phật
hay bàn thờ Ông Bà trở thành Vật Linh để làm biểu tượng (Symbolizes)
cho sự cầu nguyện. Bàn thờ Phật hay bàn thờ Ông Bà sau khi làm lễ an vị
thì đã thể hiện được ý sống và nghĩa sống giữa chư Phật, chư Bồ Tát
cùng với Tín Đồ, cũng như giữa Tổ Tiên Ông Bà cùng với con cháu. Tâm
Linh của chư Phật, chư Bồ Tát liền cảm ứng với Tâm Linh của Tín Đồ,
cũng như Tâm Linh của Tổ Tiên ông Bà liền giao tình với Tâm Linh của
con cháu qua tầng số từ trường (Magnetic-field) ý sống và nghĩa sống
được phát xuất từ Vật Thể biểu tượng nơi bàn thờ qua sự nguyện cầu.
Trường hợp này cũng giống như Tấm Thiệp
chúc Tết là một Vật Thể biểu tượng ý sống và nghĩa sống tình cảm của
Tâm Linh người chúc tụng với Tâm Linh người được chúc tụng. Tấm Thiệp
chúc Tết sau khi mua về được người chúc tụng Ấn Tâm vào đấy bằng cách
thành tâm viết vài chữ cầu chúc trong đó hến trở thành Vật Linh, nghĩa
là tấm Thiệp chúc tết này đã có chứa đựng ý sống của người chúc tụng.
Người được chúc tụng sau khi tiếp nhận tấm Thiệp chúc Tết nói trên của
bạn gởi, liền phát khởi Tâm Linh giao cảm nghĩa sống truyền đến người
bạn chúc tụng qua từ trường (Magnetic-field) ý sống của Vật Thể (Tấm
Thiệp). Tấm Thiệp chúc Tết trợ duyên này đóng vai trò vật đới chất (vật
dùng làm chỗ nương tựa) cho Tâm Linh của hai người giao cảm ý sống và
nghĩa sống với nhau. Duy Thức Học có dạy: “Dĩ Tâm Duyên Tâm Chân Đới
Chất” là ý nghĩa của đoạn văn nói trên. Câu “Dĩ Tâm Duyên Tâm
Chân Đới Chất” nghĩa là đem tâm mình duyên với tâm người qua sự
nương tựa nơi Vật Thể làm khởi điểm giao cảm một cách chân thành. Bàn
thờ Ông Bà nếu như không có để làm chỗ trợ duyên đới chất thì nhất định
Tâm Linh của Tổ Tiên không thể giao cảm với Tâm Linh của con cháu, cũng
như Tấm Thiệp chúc Tết nếu như không có đại diện thì Tâm Linh người
chúc tụng không thể giao cảm đến với ngời được chúc tụng. Bàn thờ Phật
cũng thế. Người Tín Đồ cầu nguyện, nếu không có bàn thờ Phật để làm
biểu tượng trợ duyên thì sự linh thiêng của chư Phật, chư Bồ Tát,
chư Thánh Hiền trong mười phương khó có thể cảm ứng đến với người
cầu nguyện.
Nhưng ở đây, một cành hoa giấy và một cành
hoa sống thì cành hoa giấy chỉ có giá trị trang trí bàn thờ cho thêm sắc
sảo so với một cành hoa sống. Một cành hoa sống, ngoài nhiệm vụ tô điểm
làm đẹp bàn thờ lại còn có giá trị thể hiện được ý sống và nghĩa sống
một cách trọn vẹn so với bông hoa giấy. Nguyên vì cành hoa tươi tự nó
có từ trường (Magnetic-field) sức sống tỏa ra, trong lúc đó cành hoa
giấy chỉ là một loại hoa chết. Một đôi đèn nến có giá trị hơn đôi đèn
điện. Đôi đến nến, ngoài sự tiêu biểu cho ánh sáng, còn nói lên được ý
sống và nghĩa sống của một Vật Thể. Đôi đèn nến biểu tượng được
ý sống và nghĩa sống của một Vật Thể qua sự
biến thuyên liên tục không ngừng. Nhờ sự biến thuyên liên tục không
ngừng mà Vật Thể mới sống còn tồn tại. Nhưng cũng vì sự biến thuyên
liên tục không ngừng này mà Vật Thể nói trên phải chết đi để chuyển sang
một Vật Thể khác qua ý sống và nghĩa sống của nó kết hợp nối liền. Một
Vật Thể nếu như không có ý sống và nghĩa sống tức là Vật Thể đó đã chết.
Dòng nước chảy là dòng nước sống và dòng nước không chảy chính là dòng
nước đã chết. Dòng nước đã chết thì không thể hiện được ý sống và
nghĩa sống của dòng nước.
Như vậy trên bàn thờ, chúng ta không thể
không đốt hương, đốt đèn, cắm hoa tươi v.v... là những Vật Thể
biểu tượng được ý sống và nghĩa sống, làm
tăng thêm sự uy nghiêm, tôn kính, linh động đối với chư Phật, chư Tổ,
Thánh Hiền hoặc đối với Tổ Tiên Ông Bà qua sự linh ứng biểu trưng này.
Trên bàn thờ, những Hình tượng, những nén hương, những đôi nến, những
cành hoa tươi v.v... đều là những gạch nối giao cảm quan trọng
giữa Tâm Linh của Ôg Bà Tổ Tiên, của chư Phật mười phương cùng với
Tâm Linh của Môn Đồ Đệ Tử và của con cháu họ hàng. Nh vậy, Thờ thế nào
cho phải cách?
B. CÁCH THỜ:
Thờ Tổ Tiên là tiêu biểu đức nhẫn nại của Ông
Cha đã dày công bồi đắp cho giòng họ, cho Tông Môn một sự nghiệp tinh
thần, một ý sống của con người hầu giúp con cháu đủ sức vươn lên trong
xã hội và bắt chước đức tính đó để tiếp nối xây dựng thế hệ mai sau
ngày càng thêm vinh hiển.
Thờ Tổ Quốc là tiêu biểu gương cao quý của
các bậc Tiền Nhân đã hy sinh xương máu để tài bồi Giang Sơn Cẩm Tú của
chúng ta trường tồn và noi theo gương sáng đó để bảo vệ giống nòi,
phồn vinh đất nước và xây dựng một cuộc sống thanh bình an lạc thật sự
cho Dân Tộc, dĩ nhiên trong đó có con cháu của mình.
Thờ Phật là tiêu biểu cho Trí Tuệ Giác Ngộ,
cho Đức Hạnh Từ Bi, cho ý chí Dũng Mãnh của chư Phật mà chúng ta nương
theo những gương cao quý này để đào luyện cho mình đầy đủ sáng suốt,
đầy đủ tình thương và đầy đủ nghị lực giống như các đức Như Lai, ngõ
hầu đả thông trước mọi vấn đề mê ngộ, chân giả, để khỏi bị lầm lạc và
nhận thức được chân giá trị của cuộc đời, giải thoát mọi khổ đau sanh
tử luân hồi. Đó là chân nghĩa của cách thờ tự mà chúng ta đã và đang
theo đuổi thực hiện.
C. CHỗ THỜ:
Theo quan niệm Tiền Nhân,
con người phải có xương sống mới đứng vững,
cây cỏ phải có gốc rễ mới tồn tại thì cái nhà phải có cột chính, thường
gọi là cột Cái mới hình thành. Cột chính bao giờ cũng ở giữa gọi là “Trung”
để gánh vác hai mái nhà và cột hai bên gọi là cột Con, cũng gọi là cột
Biên chỉ đóng vai trò phụ đỡ hai mái nhà yên đứng. Đây là nói về phương
diện hình thức tổ chức. Còn về phương diện tiêu biểu, cột chính gọi là
cột Trụ của cái nhà, cũng như Tổ Tiên Ông Bà cha mẹ là cột Trụ của gia
đình giòng họ, có nhiệm vụ gánh vác cả sự nghiệp của Tiền Nhân và bảo
tồn sự sống còn của con cháu từ khi sanh ra cho đến khi thành nhân. Thế
nên người xưa, trong ba căn nhà, họ chọn căn giữa là căn Chính của cái
nhà để thờ Tổ Tiên Ông Bà. Lớn hơn nữa, mỗi giòng họ như họ Trần, họ
Nguyễn, họ Lê v.v... phải có nhà thờ Họ, được thiết lập riêng trong
làng Họ của mình để cùng nhau thờ tự. Giả sử một gia đình nghèo khó đến
mấy đi chăng nữa, dù chỉ có túp lều tranh, họ cũng chọn chỗ nào chính
giữa của túp lều ấy để trang trí bàn thờ Tổ Tiên.
Ngày nay theo quan niệm Tây phương, họ cho
chỗ chính của cái nhà là phòng khách, vì họ không chủ trương thờ Ông Bà.
Họ sống theo chủ nghĩa cá nhân, chỉ biết lấy mình mà thôi, ngoài ra
không cần thiết đến ai cả, nhất là những người thân thuộc về quá
khứ, cho đến tông môn của họ cũng thế.
Chúng ta là người Á
Châu, ý thức được huyết thống giống nòi, nhận
chân được sự liên quan chặt chẽ hệ thống Tâm Linh trong quá trình
chuyển hóa luân lưu, nhất định phải có bàn thờ Ông Bà trong nhà để làm
điểm tựa tinh thần, mặc dù bàn thờ đó lớn hay nhỏ tùy theo hoàn cảnh của
mỗi người. Ở nước ngoài, khi nhu cầu đời sống còn thiếu thốn, chúng ta
khó chọn chỗ thờ tự đúng theo ý mình muốn. Đạo Phật chú trọng tinh thần
hơn hình thức. Chúng ta thờ tự như thế nào cũng được miễn sao chỗ thờ
đó thể hiện được lòng thành của mình đối với các Đấng Thiêng Liêng và
những Bậc trên trước.
D. GIÁ TRỊ NƠI THỜ:
Chúng
ta thờ tự đức Phật hay Tổ Tiên Ông Bà bằng cách nào đi chăng nữa cũng
phải nói lên được giá trị thiêng liêng nơi thờ. Theo Phật Giáo chúng ta
có thể đặt bàn thờ bất cứ nơi nào trong nhà, nhưng với điều kiện vị trí
chỗ thờ phải được thanh tịnh và bàn thờ phải được thiết trí trang
nghiêm, có thể gợi lên cho con cháu một ấn tượng Tôn Kính mỗi khi chiêm
ngưỡng. Chúng ta đừng quan niệm rằng, bàn thờ như kệ đựng sách, như bàn
đựng rượu v.v... bỏ lên trên đó đủ thứ tạp nhạp để phải đắc tội với các
bậc Thiêng Liêng. Chúng ta có một bàn thờ rất sang trọng lộng lẫy,
nhưng cứ để hương tàn khói lạnh thì càng thêm có tội với Người Trên.
Chi bằng chúng ta chỉ có một bàn thờ đơn giản, nhưng được thiết trí
trang nghiêm thanh tịnh và được con cháu tới lui thăm viếng mỗi ngày
cũng đủ nói lên bổn phận làm người và giá trị nơi thờ. Chúng ta hằng
ngày phải có nhiệm vụ chăm sóc bàn thờ cũng như chăm sóc phòng khách,
và coi trọng bàn thờ như trọng bản thân, đừng tỏ thái độ khinh thường
nơi thờ tự và mỗi khi chiêm bái.
Để xác định một lần nữa, thờ tự không phải là
một hành động mê tín dị đoan mà là Truyền Thống Văn Hóa và Tín Ngưỡng
của Dân Tộc, chúng ta không thể quên được sự nghiệp của nguồn gốc Văn
Hóa Đông Phương. Đó chính là một trong những biểu tượng văn minh của
người Á Đông mà các nước Tây phương khó có thể tìm được giá trị Tâm
Linh ấy trong cuộc sống xã hội con người.
Người Phật Tử chúng ta đã hiểu được ý
nghĩa, giá trị và phương cách thờ tự theo quan niệm Phật Giáo, hãy cố
gắng giữ gìn Truyền Thống và thực hiện cho kỳ được việc Thờ Tự tại gia
cho chu đáo, vừa lợi ích cho mình trong việc tu tạo bản thân, cải thiện
hoàn cảnh và giáo dục con em sau này trờ nên Thiện Mỹ để xứng đáng là
người Phật Tử trong hoàn cảnh hiện tại giữa thời đại hiện kim này.
II. VẤN ĐỀ CÚNG:
Vấn đề Cúng là một nghi vấn không ít trong
quảng đại quần chúng và cũng có lắm người hành động sai lệch, thành thử
vô tình làm mất giá trị của sự Cúng Bái. Không gia đình Á Châu nào mà
không có Cúng kỵ Tổ Tiên và cũng không Quốc Gia nào mà không có Quốc Lễ,
nhưng không được bao nhiêu người hiểu rõ giá trị và ý nghĩa của sự
Cúng Bái. Theo Phật Giáo, Cúng Bái có những ý nghĩa và giá trị như sau:
A. Ý NGHĨA CỦA SỰ CÚNG:
Cúng gọi đủ là “Cúng dường”, đó là
danh từ của Phật Giáo. Danh từ này được chuyển ngữ từ hai chữ “Cung
dưỡng” của tiếng Trung Hoa. Trước hết chúng ta cần hiểu hai danh
từ: Cung dưỡng và Cúng dường.
a. Cung Dưỡng:
nghĩa là cung cấp và phụng dưỡng, tức là cung ứng theo sự nhu cầu về
vật chất của những kẻ thiếu thốn và nuôi dưỡng khi họ đói cơm rách áo
v.v... Sự Cung Dưỡng ở đây có tánh cách bố thí với tình thương được mở
rộng, giúp đỡ những phương tiện cần thiết về đời sống cho những kẻ đang
cần sự hỗ trợ qua tinh thần vị tha của những người dư thừa.
b. Cúng Dường:
(Tiếng Phạm là: Pùjana) nghĩa là hiến cúng và dâng lễ, tức là dâng hiến
những lễ vật lên các bậc tôn kính, mong cầu ơn trên chứng minh. Cúng dường ở đây có tánh cách chí thành, quy ngưỡng,
tưởng niệm đến các
Tiền Nhân, các bậc Thánh Đức thâm ân mà kẻ dưới có bổn phận tri ân và
báo ân.
B. SỰ KHÁC BIỆT GIỮA CUNG DƯỠNG Và CÚNG DƯỜNG:
a. Cung Dưỡng:
nghĩa là phụng dưỡng, chăm sóc những người hiện đang sống trên đời với
tình thương sẵn có mà bổn phận làm người cần phải trang trải trong sự
quan hệ sanh tồn lẫn nhau, như phụng dưỡng cha mẹ, anh chị em, phụng
dưỡng đồng bào ruột thịt v.v...
Còn đối với những kẻ đã quá cố, tức là những
người đã chết mất, chúng ta không dùng hai chữ “Cung Dưỡng”
trong sự tế lễ để khiến mất đi lòng Tôn Kính ở đây chúng ta dùng hai chữ
“CÚNG TẾ” nhằm để thể hiện lòng thành đến với họ trong sự Lễ Nghi
cung cách. Cúng Tế nghĩa là đem lễ vật hiến cúng theo lễ nghi tế tự, như
cúng tế tổ tiên ông bà, cúng tế Thần Thánh v.v...
b. Cúng
dường:
nghĩa là tưởng niệm
đến những bậc thâm ân, những Thầy chỉ đạo mà
mình đã tri ân, đã quy ngưỡng với hành động Tôn Kính. Chúng ta không
chỉ “Cúng Dường” cho những người hiện đang còn sống mà còn “Cúng
dường” đến cho những bậc đã quá vãng, đã qua đời. Hơn nữa, trong
Phật Giáo còn gọi là Cúng Dường Tam Bảo (Cúng dường Phật, Pháp,
Tăng), cúng dường Thầy Tổ, cúng dường Trai Tăng v.v...
C. GIÁ TRỊ VÀ QUAN NIỆM
SỰ CÚNG:
Người Việt Nam phần đông ít ai thông suốt ý
nghĩa và giá trị của sự Cúng Bái. Họ chỉ biết hành động theo tập tục cổ
truyền của Ông Bà để lại mà bổn phận con cháu phải giữ gìn Gia Bảo tinh
thần ấy. Đó là một điều rất tốt nhưng cũng rất tai hại cho những con
cháu thiếu đức tin. Vì không hiểu ý nghĩa Cúng Bái, người kế thừa Gia
Bảo Tổ Tiên không giải thích được cụ thể cho con cháu lãnh hội và còn
làm lệch lạc giá trị cao quý của Truyền Thống Văn Hóa. Hơn nữa, một khi
gặp phải kẻ khác xuyên tạc, họ lại xem thường và thiếu tâm thành trong
sự Cúng Bái là hành động mê tín dị đoan.
Con người mỗi khi làm điều gì bị bắt buộc
nếu như không hiểu ý nghĩa về việc mình đang làm thì xem như bị một
hình phạt đau khổ rất lớn. Nhất là đối với những kẻ có học thức, có
trình độ Văn Hóa cao, họ đòi hỏi phải hiểu tường tận và cụ thể
những sự việc mà họ phải làm. Không ai có thể
bắt buộc họ làm những việc mà họ không hiểu. Đúng ra, họ rất muốn học
hỏi và tìm hiểu tất cả những gì có tánh cách Tín Ngưỡng và Văn Hóa,
nhưng không được ai giải thích vấn đề cho rõ ràng và thực tế. Nguyên do
kẻ trên trước đã không hiểu Văn Hóa và Tín Ngưỡng thì đâu thể nào giải
thích cho hậu lai được thông suốt. Cũng từ đấy, một số người lầm lạc
khinh thường sự Cúng Bái và tỏ thái độ thiếu Lễ Nghi cung cách với bề
Trên mà thật ra họ rất cần đến sự giao cảm giữa Tâm Linh của họ với Tâm
Linh của các bậc Tiền Nhân qua sự nguyện cầu. Vì lẽ không hiểu, đôi khi
họ mượn duyên cớ Cúng Bái làm bình phong nhằm mục đích họp bạn ăn uống
vui chơi hơn là tưởng niệm để tri ân và báo ân. Họ không thể nào tin
được có Ông Bà hay Thần Thánh đến hưởng đồ Cúng Bái. Giả sử trong khi
Cúng Bái, con cháu nhìn thấy được Ông Bà hay Thần Thánh hiện nguyên
hình đến ăn uống giống như người sống thì lúc đó họ sẽ đau khổ cực độ
vì quá hoảng sợ mà con cháu lại tưởng ma quỷ hiện và sẽ đốt nhà bỏ đi
nơi khác. Nguyên do Ông Bà hay Thần Thánh không còn hình tướng giống
như người sống bình thường nữa.
Trên thực tế, có những hiện tượng mà chúng
ta bất lực trên lãnh vực quan sát. Chúng ta chỉ hiểu biết những hiện
tượng đó trên bình diện giả thuyết để tìm đáp số cho đức tin. Chúng ta
không thể nào nhìn thấy điện thể trong không gian bằng sự quan sát.
Chúng ta chỉ nhìn thấy điện trên lãnh vực tác dụng. Nhưng điện tác dụng
không phải là điện thể mặc dù điện tác dụng được phát sanh từ điện thể
trong không gian. Hơn nữa chúng ta chỉ nhìn thấy sự vật bên ngoài bằng
Ảnh Tử (Cause’s Images of Illusions) ảo giác méo mó và không thể nào
nhìn thấy mọi vật đúng với giá trị và ý nghĩa của nó, nếu như không đặt
quan niệm thương ghét vào. Giả như chúng ta nhìn sự vật trên quan niệm
thương ghét thì thấy vạn pháp càng méo mó hơn. Chúng ta làm sao cụ thể
hóa được toàn diện về phần vật lý những thế giới siêu hình theo sự mong
muốn. Khác nào chúng ta nếu như có thể thì cũng chỉ hiểu biết được
những chúng sanh hiện hữu trong phạm vi Thái dương Hệ (Solar
Systems) này mà thôi và ngược lại không thể nào biết
được những chúng sanh hiện hữu trong các Thái dương Hệ khác ngoài Thế
Giới chúng ta đang sống. Tại sao thế? Nguyên do chúng ta là con người
hiện đang sống trong Thế Giới gọi là Ngoại Giới có hiện tướng (Thế Giới
hiện hình tướng ra bên ngoài) hoàn toàn lệ thuộc vật chất thì không thể
nào thấy được chúng sanh đã và đang sinh hoạt trong những Thế Giới có
tánh cách Nội Giới không hiện tướng. Chúng sanh trong những Thế Giới
Nội Giới không hiện tướng đều được xây dựng nên bởi Tâm Thức và chúng
nó thì không bao giờ bị lệ thuộc chút nào về vật chất cả, mặc dù những
Thế Giới Nội Giới vô hình này và những Thế Giới Ngoại Giới hữu
hình kia rất tương quan chặt chẽ với nhau trong sự
duyên sanh. Những Thế Giới Nội Giới vô hình kia nếu như không có thực
chất để làm Nhân thì những Thế Giới Ngoại Giới hữu hình này nhất định
không thể thành lập để làm Quả. Trường hợp đây cũng giống như Điện Thể
không gian ở trạng thái không hình tướng (Trạng thái không có hiện
tướng) nếu như không thật chất để làm Nhân thì Điện Dụng (Điện đã tác
dụng) sấm chớp ở trạng thái có hình tướng (Trạng thái có hiện tướng)
nhất định không thể phát sanh để làm Quả. Thể và Dụng, Nhân và Quả là
hai trạng thái rất quan hệ với nhau một cách chặt chẽ không thể tách rời
trong chiều hướng duyên sanh để thành hình vạn pháp. Chúng ta chỉ biết được vạn pháp từ nơi thành Quả, từ nơi tác dụng hiện tướng và ngược
lại chúng ta không thể nào quan sát được vạn pháp ở trạng thái Nguyên
Nhân cũng như ở trạng thái Thể Tĩnh không hiện tượng. Hơn nữa, con
người nhìn thấy vạn pháp qua Nhãn Quang (Lenz-lights) chiếu soi. Nhãn
Quang nếu như không chiếu soi thì con người không thể nhìn thấy vạn
pháp. Nhưng Nhãn Quang lại bị ảnh hưởng nơi Nhãn Căn (Giác quan con
mắt) cho nên chiếu soi không được tinh nhuệ. Trường hợp này cũng giống
như dòng điện bị ảnh hưởng bóng đèn nên phát ra ánh sáng không được
đúng độ. Vã lại, Nhãn Quang bị ràng buộc quá nhiều bởi ánh sáng mặt
trời. Do đó con người không thể nhìn thấy rõ sự vật về đêm. Ngược lại,
một số loài động vật như con mèo, con chó v.v... cũng nhìn thấy vạn
pháp qua Nhãn Quang của chúng. Nhưng Nhãn Quang của những loài động vật
nói trên không lệ thuộc bởi ánh sáng mặt trời và cũng như không bị ngăn
cách bởi bóng đêm. Cho nên chúng nó có thể nhìn thấy những hiện tượng
vô hình cả ngày lẫn đêm mà loài người không thể nào biết được. Nguyên
do Nhãn Quang của loài người không phải là Nhãn Quang của các loài vật
kia. Khác nào ánh sáng của mặt trời không phải là ánh sáng của mặt
trăng. Như ánh sáng mặt trời soi vào nhà, chúng ta mới thấy được vô số
vi trần bay khắp nhà xuyên qua ánh sáng. Trái lại, chúng ta nếu như
không có ánh sáng mặt trời chiếu soi thì không thể nào thấy được những
vi trần nói trên hiện đang bay lượn trong không gian. Như vậy, chúng
ta mặc dù không nhìn thấy các chúng sanh của những Thế Giới Nội Giới ở
trạng thái vô hình, nhưng đừng vội cho là chúng nó không có mặt trong
vũ trụ bao la.
Vũ trụ bao la có nhiều Thế Giới thì tất nhiên
cũng có nhiều loại không sanh hiện đang sinh hoạt trong đó. Các nhà Khoa
Học chưa khám phá được chúng, nhất là chưa biết được chút nào về lãnh
vực siêu hình. Các nhà Khoa Học chỉ biết lẩn quẩn trong Thái Dương Hệ
(Solarsystem) có vật chất này mà thôi và cũng chưa biết rõ tất cả Hành
Tinh hiện có mặt trong không gian. Trong không gian bao la, Thế Giới này
được kết hợp bởi những nguyên liệu không giống nhau như những Thế Giới
khác, thành thử chúng sanh ớ Thế Giới này không thể sinh hoạt nơi những
Thế Giới khác và hình tướg của họ cũng không giống nhau với các Thế
Giới khác. Tương tợ như khối nước chính là Thế Giới
của loài cá và không khí chính là Thế
Giới loài ngời. Khối nước và không khí khác nhau cho nên loài người
không phải là loài cá. Vì thế loài cá không thể sống trong Thế Giới của
loài người và ngược lại, loài người cũng không thể sống được dưới nước giống như loài cá sinh hoạt.
Theo Phật Giáo, vũ trụ bao la có hằng hà sa
số Thế Giới, nghĩa là Thế Giới nhiều như hạt cát của sông Hằng (sông
Gange), trong đó chúng rất quan hệ từng loại với nhau, đức Phật phân
chia chúng thành ra ba nhóm khác nhau theo sự quan hệ nói trên. Ba nhóm
Thế giới gồm có: Dục Giới, Sắc Giới và Vô Sắc Giới.
1 Dục Giới:
là những Thế Giới mà chúng sanh sống trong đó đều do ái dục cực thịnh
tạo thành. Những Thế Giới này gồm có: Thế Giới loài người, Thế Giới Địa
Ngục, Thế Giới Ngạ Quỷ và Thế Giới Bàng Sanh (Súc Sanh).
2. Sắc Giới:
là những Thế Giới mà chúng sanh sống trong đó cũng do ái dục và
dục tưởng kết hợp sắc chất tạo thành. sắc Chất ở đây thuộc thanh khí
của Sắc Ấm một trong năm ấm tạo thành Thân Thể và Thế Giới của Sắc Giới.
Sắc Chất này không phải Trược Khí của Sắc Uẩn, một trong Năm Uẩn tạo
thành Thân Thể vâ Thế Giới của Dục Giới. Sắc Uẩn thì nhơ nhớp tanh hôi.
Còn Sắc Ấm thì trong suốt giống như chất pha lê.
3. Vô Sắc Giới:
là những Thế Giới mà chúng sanh sống trong đó chỉ do Nghiệp Thức kết
thành Thân Thể và Thế Giới. Những Thế Giới này muốn thấy được phải nhờ
đến Phật Nhãn mới quán thông. Mắt thịt của chúng ta không thể nào biết
được họ sinh hoạt trong những Thế Giới này.
Loài người còn không thể thấy được sự sinh
hoạt, cách ăn uống của các chúng sanh trong những Thế Giới Địa
Ngục, Ngạ Quỷ và A Tu La v.v. . . thuộc về cõi Dục thì làm
sao biết được những chúng sanh trong các cõi Vô Sắc.
Hiện tượng trong thế gian cho chúng ta nhận
thức rằng, con người sinh hoạt thường lệ thuộc quá nhiều nơi ánh sáng
mặt trời cũng như ánh sáng đèn cho nên không thể biết được những gì
thuộc về bóng đêm, nghĩa là con người muốn nhìn thấy được sự vật phải
nhờ đến ánh sáng mặt trời hoặc ánh sáng đèn chiếu soi. Ánh sáng mặt trời
hoặc ánh sáng đèn nếu như không soi sáng thì con ngời không thể nhìn
thấy được những sự vật của bóng đêm mặc dù những sự vật của bóng
đêm vẫn hiện có
mặt trong thế gian. Ngược lại, những chúng sanh bị lệ thuộc bóng đêm
thì không thể biết được những gì của ánh sáng ban ngày, nghĩa là chúng
nó chỉ nhìn thấy được những sự vật thuộc về ban đêm. Như con chim vạc,
con rắn lục, con chim quốc v. v... chỉ nhìn thấy được những sự vật của
bóng tối thuộc về ban đêm và chúng nó không thể nhìn thấy được những sự
vật của ánh sáng thuộc về ban ngày giống như con người. Còn những chúng
sanh không bị lệ thuộc bởi ánh sáng mặt trời cũng như không bị lệ thuộc
bởi bóng tối thì có thể nhìn thấy những sự vật của ban ngày và
những sự vật của ban đêm. Như con mèo, con
chó v.v... có thể nhìn thấy những sự vật cả ngày lẫn đêm không bị ngăn
cách, nghĩa là bóng tối và ánh sáng mặt trời không trở ngại cho sự sinh
hoạt của chúng. Trường hợp này cũng tương tợ như loài cá sống trên
đất liền thì bị chết khô và loài người sống dưới nớc thì bị chết
ngạt. Ngược lại loài rùa thì sống trên bờ hay sống dưới nước đều
không bị trở ngại. Sự ăn uống của những chúng sanh trong các cõi khác
cũng thế.
Chúng sanh đã có sự sống thì nhất định phải
có sự hưởng thụ, nghĩa là họ phải có sự ăn uống và sinh hoạt để tồn
tại. Nhưng sự ăn uống của họ không giống như sự ăn uống của loài
người. Sự ăn uống của họ tùy theo nghiệp quyết định.
Thí dụ:
Cùng một loại Thủy Tộc chuyên sống dưới
nước như nhau,có giống thích ăn thịt như là Cá Mập, có giống chuyên
ăn nhớt như là Cá Nược và có giống chỉ biết ăn rong nước như là Cá
Cơm v.v...
Đức Phật nói: “Chúng sanh tùy nghiệp nhi
thực” nghĩa là chúng sanh do bởi nghiệp sai biệt nên ăn uống không
giống nhau. Theo Phật Giáo, chúng sanh trong các cõi Dục Giới, Sắc Giới
và Vô Sắc Giới có nhiều cách ăn. Những cách ăn của chúng sanh trong ba
cõi được chia thành chín loại khác nhau, gọi là Cửu Thực. Trước hết
chúng ta hãy tìm hiểu ý nghĩa và giá trị chín cách ăn nói trên.
D. VẤN ĐỀ ĂN:
Ăn, tiếng Trung Hoa gọi
là Thực, tiếng phạn và tiếng Pali gọi chung là ÀHÀRA,
nghĩa là duy trì và nuôi dưỡng Thân Thể xác thịt của chúng sanh hoặc
Pháp Thân của các Thánh Nhân để hình thái được tồn tại, để tinh thần
được nẩy nở và phát triển lâu bền. Trong ba cõi, những thực vật để nuôi
lớn Thân Thể xác thịt thì gọi là món ăn của thế gian. Còn những thực vật
dể nuôi lớn Pháp Thân Trí Tuệ Giác Ngộ thì gọi là món ăn của xuất thế
gian. Thế Gian ăn có bốn cách và Xuất Thế Gian ăn có năm cách. Bốn cách
ăn của Thế Gian cộng với năm cách ăn của Xuất Thế Gian gọi chung là chín
cách ăn. Trước hết chúng ta tìm hiểu bốn cách ăn của Thế Gian. Bốn cách
ăn này được Kinh Tăng Nhứt A Hàm quyển 41 giải thích như sau:
Tứ Thực:
(Nghĩa là bốn cách ăn của thế gian tiếng Phạn là Catvàra-àhàràh,
hoặc Ahàracatuska. Tiếng Pali là Cattàro- àhàra). Bốn cách ăn này nhằm
mục đích nuôi lớn Sắc Thân sanh tử trong thế gian. Bốn cách ăn của Thế
Gian gồm có: Đoạn Thực, Xúc Thực, Tư Thực và
Thức Thực. Hình thức bốn cách ăn được giải thích như sau:
1. ĐOẠN THỰC:
(Tiếng Phạn là: Kavadim=Kàràhàra, Kavlì-kàràhàra. Tiếng Pali là:
Kabalinkàràhàra). Đoạn Thực còn có tên là Đoàn Thực, Kiến Thủ Thực và
còn có tên nữa là Tuy Thực. Ý nghĩa của những tên này được giải thích
nh sau:
a. Đoạn Thực:
nghĩa là chia lương thực ra từng đoạn, từng phần để ăn nên gọi là Đoạn
Thực.
b. Đoàn Thực:
nghĩa là nắm đồ ăn vo tròn đưa vào miệng để ăn nên gọi là Đoàn Thực.
Đây cách ăn của người An Độ thời xưa dùng tay nắm vắt đồ ăn bóc đưa
vào miệng.
c. Tuy Thực:
nghĩa là vò nát đồ ăn hoặc bẻ ra từng mảnh để ăn nên gọi là Tuy Thực.
d. Kiến Thủ Thực:
nghĩa là cầm lấy đồ ăn đưa vào miệng nên gọi là Kiến Thủ
Thực. Bốn hình thức ăn vừa giải thích đều nằm trong ý nghĩa của Đoạn
Thực được nêu ở trên. Theo Phật Học Đại Từ Điển quyển 4, Trang
3997-3998 Đoạn Thực được giải thích như sau:
ĐOẠN THỰC: nghĩa là ăn uống bằng cách lấy mùi
hương, chất vị và tinh thể của xúc trần nơi sắc pháp để tươi nhuận và
bổ ích cho các Căn trong thân thể nên gọi là Đoạn Thực. Đoạn Thực có hai
phần: Phần Thô và Phần Tế.
a. Phần Thô:
(Tiếng Phạm là Odàrika. Tiếng Pali là Olària), nghĩa là thể chất của
thực vật phổ thông để ăn được nằm trong cơm, trong miến, trong cá,
trong thịt.
b. Phần Tế:
(Tiếng Phạm là Sùksma. Tiếng Pali là Sukhuma), nghĩa là các thứ để uống
và các mùi thơm như là hương, dầu, sinh tô v.v... Nói tóm lại Đoạn
Thực nghĩa là ăn bằng cách dùng tay đem đồ ăn đưa vào miệng để nuôi dưỡng Thân Thể, như loài người ăn v.v...
2. XÚC THỰC: (Tiếng Phạm
là Sparsàkàràhàra. Tiếng Pali là phassà- Kàràhàra), cũng gọi là Lạc
Thực và Ôn Thực.
a. Xúc Thực:
nghĩa là Khí quản cảm giác xuyên qua tinh thần làm chủ thể tức là Tâm
tác dụng tiếp xúc ngoại cảnh liền sanh ra cảm giác và ý chí để bồi dưỡng và nuôi lớn Nhục Thân nên gọi là Xúc Thực. Nói cách khác, Xúc
Thực nghĩa là ăn bằng cách dùng miệng thay thế tay chân tiếp xúc thẳng
lương thực không qua trung gian đưa vào, như cách ăn theo kiểu heo,
gà, chó v.v...
b. Lạc Thực:
nghĩa là Tâm Sở xúc khi tiếp xúc trực tiếp với
cảnh vật đối tượng liền phát sanh hỷ lạc ưa thích để nuôi lớn Nhục
Thân nên gọi là Lạc Thực. Như người mê xem hát suốt ngày mà không cảm
thấy đói.
c. Ôn Thực:
nghĩa là như chim Khổng Tước, chim Anh Vũ v.v...
khi sanh Trứng xong, liền đích thân trực tiếp ấp Trứng cho đến khi nào
Trứng nở thành con mới thôi. Chúng ấp Trứng nhầm mục đích nuôi dưỡng
sức ấm để sanh Lạc Xúc và Trứng nhờ đó mới nẩy nở thành con, nên gọi là
Ôn Thực. Con người tắm rửa, mặc áo cũng gọi là Xúc Thực.
Nói tóm lại, căn cứ nơi nghiệp lực của chúng
sanh mà nhận xét, Xúc Thực ở đây có nghĩa là ăn bằng cách dùng miệng
tiếp xúc thẳng lương thực mà không dùng đến tay chân mang thức ăn vào
miệng giống như cách ăn của loài ngời.
3. TƯ THỰC:
(Tiếng Phạm là Manah-Samce=Tanàkàràhàra. Tiếng Pali là
Mano-Sance=Tanàkàràhàra), cũng gọi là Tác ý tư Thực (Ý Thực), Niệm Thực
(Ý Niệm Thực), Ý Chí Thực, Nghiệp Thực, nghĩa là tác dụng của ý Chí
(tư) mong cầu cho mình được trạng thái tốt đẹp và tồn tại tức là trạng
thái sanh tồn được kéo dài nên gọi là Tư Thực. Nói cách khác, Ý Thức
thứ sáu đối với cảnh sở duyên liền phát khởi tư tưởng mong muốn và
phát sanh Ý Niệm hy vọng các Căn (giác quan) được tiếp tục thêm lớn.
Luận Thành Thật cho là “Tư nghiệp hoạt mạng”, nghĩa là do
Nguyện Lực của tư tởng khiến cho Mạng Căn sinh hoạt.
Còn Đại Thừa Nghĩa Chương, tiết mục Đại 44, trang 620 giải thích rằng:
“Do Tư Nghiệp của quá khứ khiến Mạng Căn tiếp nối không dứt, nên gọi
là Tư Thực. Như thế, tất cả chúng sanh có sanh mạng đều do tư tưởng
ở quá khứ tạo nên, hoặc mang sống của họ đều do tư tưởng hiện tại tạo
thành nên gọi là Tư Thực”.
4. THỨC THỰC: (Tiếng Phạm là Vi-jnànàkàràhàra.
Tiếng Pali là Vinnànà- kàràhàra), nghĩa là Tâm Thức hữu lậu nương nhờ
nơi Thức Alaya làm thể và ỷ lại vào thế lực
của ba cách ăn ở trước để cồ thể tạo tác quả báo cho kiếp sau nhầm mục
đích duy trì thân mạng của chúng sanh hữu tình không cho hư hoại, nên
gọi là Thức Thực. Chúng sanh hữu tình trong các cõi Vô Sắc và Địa Ngục
thường dùng cách ăn này nên gọi là Thức Thực.
Trong bốn cách ăn nói trên, Tâm Thức sinh
hoạt một cách linh diệu để duy trì vạn pháp được tồn tại trong thế gian
nên gọi là Thức Thực. Xúc Thực tư Thực và Thức Thực đều thông cả
ba cõi, nghĩa là chúng sanh hữu tình trong ba cõi phần nhiều sử
dụng ba cách ăn này nên gọi là thông cả ba cõi. Riêng Đoạn Thực chỉ hạn
cuộc trong cõi Dục, nghĩa cách ăn này chỉ dành riêng cho các chúng sanh
hữu tình trong cõi Dục sử dụng nhiều hơn.
Có thể nói, Thức Thực là cách ăn bằng Tâm
Thức và lương thực để cho Tâm Thức sử dụng chính là hương vị của các
pháp. Riêng những người bị chết, sau khi bỏ Thân Thể xác thịt hôi tanh
liền nương tựa nơi Thân Thể bằng Tâm Thức nên gọi là Thức Thân
và cũng gọi là Thân Trung Ấm. Những người mang Thức Thân thì họ ăn bằng
cách Thức Thực và lương thực của họ nuôi
sống chính là hương vị của những đồ cúng tế mà phần đông những chúng
sanh trong các cõi Đia Ngục, Ngạ Quỷ, A Tu La và cõi Trời thuộc Dục Giới
đều thọ hưởng.
Như chúng ta đã biết sự
ăn uống của chúng sanh hữu tình trong năm cõi (Cõi Trời, cõi Ngời, cõi
Địa Ngục, cõi Ngạ Quỷ, cõi Súc Sanh) sở dĩ khác nhau chính là do bởi
chúng có nhiều hình thái được sanh ra từ nơi bốn loại không giống nhau (loại
sanh ra bằng trứng, loại sanh ra bằng bào thai, loại sanh ra bằng chỗ ẩm
thấp và loại sanh ra bằng sự chuyển hóa từ
hình tướng này sang hình tướng khác). Do đó so với các bậc Thánh Nhân,
bốn loại chúng sanh nói trên đều thuộc hạng phàm phu và chúng ăn uống
cũng khác với sự ăn uống của các bậc Siêu Đẳng. Bốn cách ăn này của bốn
loại chúng sanh hữu tình trong năm cõi cũng gọi là Bất Tịnh Thực (Cách
ăn không trong sạch).
Khác hơn bốn cách ăn của các hàng phàm phu,
năm cách ăn của các bậc Thánh Nhân được gọi là Thanh Tịnh Thực (Năm cách
ăn rất trong sạch) và cũng gọi là Xuất Thế Gian Thực (Năm cách ăn của
các bậc Xuất Thế Gian). Đây là năm cách ăn của các đức Phật, của các vị
Bồ Tát, các vị Duyên Giác và các bậc Thinh Văn thường sử dụng. Năm cách
ăn của các bậc Xuất Thế Gian gồm có:
1. Thiển Duyệt Thực:
nghĩa là Hành Giả dùng phương pháp Thiền để bố ích Tâm Thần, tức là
những vị ấy hưởng đặng cái vui trong Thiền Định, nên gọi là Thiền Duyệt
Thực.
2. Pháp Hỷ Thực:
nghĩa là Hành Giả khi nghe pháp liền sanh tâm hoan hỷ, khiến tăng trưởng
thiện căn và lợi ích huệ mạng, nên gọi là Pháp Hỷ Thực.
3. Nguyện Thực:
nghĩa là Hành Giả vì muốn cứu độ chúng sanh đoạn trừ phiền não sớm chứng
quả Bồ Đề nên phát nguyện rộng lớn duy trì bản thân để thường tu vạn
hạnh, nên gọi là Nguyện.
4. Niệm Thực:
nghĩa là Hành Giả sau khi an định được Tâm ý, thường ghi nhớ mãi những
thiện pháp Xuất Thế mà mình đã chứng đắc không bao giờ quên, nên gọi là
Niệm Thực.
5. Giải Thoát Thực:
nghĩa là Hành Giả khi tu hạnh Thánh Đạo Xuất
Thế của bậc Thánh Nhân đã đoạn được sự trói buộc của Nghiệp Phiền Não
và không còn thọ nhận sự bức bách hay bị chi phối bởi khổ sanh tử nên
gọi là Giải Thoát Thực.
Đây là danh xưng năm cách ăn của các bậc
Xuất Thế Gian. Năm cách ăn này được thiết lập là căn cứ nơi Pháp Hỷ của
năng lực Thiền Định, của năng lực Chánh Nguyện, của năng lực Chánh Tư
Duy làm nền tảng. Hành Giả nhờ năng lực Thiền Định, năng lực Chánh
Nguyện và năng lực Chánh Tư Duy sau khi đoạn được phiền não và được
học hỏi Phật Pháp liền sanh ra Pháp Hỷ. Pháp Hỷ thường nuôi dưỡng sanh
mạng và bảo trì hạt giống Trí Tuệ, nên gọi là Thực.
Năm cách ăn của các bậc Xuất Thế Gian cộng
chung với bốn cách ăn của Thế Gian nói trên trở thành chín cách ăn, gọi
là Cửu Thực. (Hoa Nghiêm Kinh Sớ, quyển 28 và Kinh Tăng Nhứt A Hàm,
quyển 41).
E. CÁCH ĂN CỦA TỔ TIÊN
ÔNG BÀ:
Thế thì Tổ Tiên, Ông Bà
ăn như thế nào?
Như đã trình bày ở
trên, Tổ Tiên, Ông Bà có thể ăn uống thường
gọi là Hưởng Thực nghĩa là ăn bằng cách Thức Thực những hương vị của
món đồ mà con cháu dâng cúng và nếu như không có món đồ dâng cúng thì
làm sao có hương vị để cho Tổ Tiên, Ông Bà hưởng thực.
Sở dĩ sự hưởng thực của Ông Bà không giống
như sự ăn uống của loài người, nguyên vì các vị ấy không còn mang
tấm thân xác thịt như loài người và cũng không còn sống trong thế giới
loài người. Họ chết, nghĩa là họ bỏ lại tấm thân xác thịt bằng chất liệu
máu huyết tanh hôi của cha mẹ. Họ chỉ còn lại thân thể bằng Tâm Thức,
gọi là Thức Thân và cũng gọi là Trung Ấm Thân hay Danh Thân. Đã là Thức
Thân sống trong thế giới nội Tâm không hiện tướng thì sự ăn uống của họ
chỉ bằng Tâm Thức nên gọi là Thức Thực và lương thực của họ sống chính
là hương Vị của vạn pháp, thường gọi là Dưỡng Khí. Thức Thân là thân
thể thuộc trạng thái vô hình không thể dung chứa những vật chất thuộc
hữu tình, cho nên họ không thể hưởng đồ ăn bằng vật chất giống như sự
tăn uống của loài người. Đến khi nào đi đầu thai thọ thân kiếp sau, họ
kết hợp với sắc chất tức là tinh cha huyết mẹ để thể hiện Thức Thân nói
trên trở thành Nhục Thân hiện tướng thì chừng đó họ có thể ăn uống những
vật chất vào giống như sự ăn uống của loài người. Hoặc họ sanh vào
những cõi khác, ngoài Thế Giới loài người thì sẽ ăn uống theo cách của
chúng sanh ở những cõi đó.
Hơn nữa, Tổ Tiên Ông Bà
đã đi đầu thai vào Thế Giói nào khác từ lâu, vậy chúng ta cúng kỵ có ý
nghĩa gì? Trường hợp này chúng ta cúng kỵ có hai ý nghĩa:
a. Ý nghĩa thứ
nhất, chúng ta cúng kỵ nhằm mục đích tri ân và báo ân những đấng sanh
thành đã từng hy sinh tạo nên chúng ta cũng như gầy dựng nên giòng họ
Tông Môn của Gia Phả mình. Đồng thời chúng ta giáo dục con cháu thiêng
liêng hóa Tông Đường để tiếp nối sự nghiệp hiển vinh giòng họ Nội Ngoại
hai bên. Không khác nào Dân Tộc Việt Nam mỗi năm thường làm lễ kỷ niệm
Quốc Tổ Hùng Vương để nhắc nhở giống nòi đừng quên cội mất nguồn. Cũng
như Tín Đồ làm lễ kỷ niệm Phật Tổ hay Thánh Chúa là để hình ảnh thiêng
liêng đó ăn sâu vào tâm khảm của mỗi Tông Đồ.
b. Ý nghĩa thứ hai,
chúng ta cúng kỵ với giá trị là sử dụng năng
lực tâm linh thành kính của mình biến hương vị lương thực hiến cúng
thành dưỡng khí và chuyển dưỡng khí đó thành chất liệu dưỡng sinh để
mang đến cho người mình cúng qua hệ thống tâm linh. Người mình cúng ở
cõi khác tự nhiên được nhiều sự may mắn không biết từ đâu đến mà người
đời thường gọi là được phước đức ông bà. Trờng hợp này cũng tương
tợ như bóng đèn điện đã bể, chúng ta thay vào đó một cái quạt máy. Hình
thức quạt máy hoàn toàn không phải là hình thức một bóng đèn. Giờ đây
chúng ta tăng sức dòng điện cho đường giây bóng đèn cũ thì trên
thực tế quạt máy tự nhiên được ảnh hưởng
ngay. Người mình cúng tuy không còn là hình thức ông Bà, nhưng Tâm
Linh của họ vẫn cùng một dòng Tâm Linh với Tổ Tông không khác. Chúng ta
tăng năng lực cầu nguyện trên đường giây Tâm Linh dòng họ thì người
mình cúng sẽ được ảnh hưởng ngay. Giá trị này cũng giống như chúng ta
đánh Fax hay gọi Điện-thoại viễn liên thay vì điện tử qua hệ
thống Tâm Linh rất linh diệu vô cùng, ảnh hưởng đến người mình gọi.
Tóm lại, Tổ Tiên Ông Bà và Nghiệp Lực thọ
sanh vào những Thế Giới vô hình thì sự sinh hoạt ăn uống của họ chỉ bằng
Thức Thực không giống như sự ăn uống của loài người và con cháu cúng
dường là đem hương vị của món đồ dâng lên thành kính tưởng niệm để
tri ân và báo ân. Đó là cách ăn uống của Tổ Tiên Ông Bà theo quan niệm
Phật Giáo.
G. CÁCH CÚNG:
Cúng phải có quy cách của cúng tế,
nghĩa là cách thức cúng tế đã được quy định trong Nghi Lễ, như Nghi Lễ
của Quốc Gia gọi là Quốc Cách, Nghi Lễ của Quân Đội gọi là Quân Cách,
Nghi Lễ của Tôn Giáo gọi là Tôn Giáo Cách v.v...
Người kế thừa trong sự cúng bái nếu như
thiếu Nghi Lễ quy cách chính là thiếu cung cách trong việc cúng tế, tức
là người đó đã phạm lỗi với các bậc Thánh Hiền đáng tôn kính. Theo Kinh
Di Giáo, người cúng dường trước hết sử dụng thân thể cũng như hành
vi làm chủ yếu và sau đó họ sử dụng tinh thần để giao cảm. Cho nên họ
phải thể hiện được hai đức tánh: Thân Cúng Dường và Tâm Cúng dường.
a. Thân Cúng Dường:
nghĩa là người cúng dường phải dâng cúng những lễ vật như đồ ẩm thực,
y phục, thuốc thang v.v... lên cho Tam Bảo, cho Sư Trưởng, cho Cha Mẹ,
cho Hương Linh v.v... một cách tâm thành, gọi là Thân Cúng dường.
b. Tâm Cúng
dường:
nghĩa là người cúng dường cảm thấy tâm không
nhàm chán, không biết đủ, không hối tiếc và tự tại trong hành động, gọi
là Tâm Cúng Dường.
Cũng từ ý nghĩa này, Quy Cách của Phật Giáo
có hai phương thức cúng là Sự Cúng và Lý Cúng.
1. SỰ CÚNG:
Những lễ vật hiến cúng lên bàn thờ chính là
hình thức biểu tƯợng lòng chí thành của một ngƯời con, của một Tín Đồ
dâng trọn niềm tin lên Tổ Tiên Ông Bà, lên Thánh Hiền và lên Chư Phật.
Họ dâng hiến lễ vật là mong nhờ Tổ Tiên Ông Bà và Thánh Hiền Chư Phật
đoái tưởng ấn ký, gọi là chứng minh cho tất lòng chí thành biết ơn của
kẻ dưới. Nếu như không có lễ vật biểu tượng thì không thể hiện được
lòng chí thành của mình đối với những bậc thâm ân mà mình tôn kính. Cũng
như nếu không có Thiệp (Card) chúc tết hoặc lời chúc tụng thì không thể
nào tỏ bày được lòng thành của mình đối với người mình chúc tụng. Nhờ
sự tướng (hình thức) hiển bày được nguyên lý, nhờ hình tướng hiển bày
được thể tánh, nghĩa là sự tướng nếu như không có thì không thể hiện
được lý tánh. Sự và Lý cũng như tướng và Tánh đều dung thông
với nhau không ngăn ngại. Kinh Hoa Nghiêm có
câu: “Lý Sự Vô Ngại Pháp Giới”, nghĩa là Lý Tánh nhờ Sự
tướng được hiển bày và Sự tướng nhờ Lý Tánh được thành hình. Sự Lý
không thể rời nhau được để thành lập. Vạn pháp tuy có tướng trạng
khác nhau, nhưng đều cùng chung một bản thể.
Người có lòng chí thành thì dù hột muối cắn
làm hai đem dâng cúng lên bề trên cũng có giá trị và ngược lại. Người
không có lòng chí thành thì mặc dù đem mâm cao cỗ đầy cũng không có ý
nghĩa, đúng như câu: “Phật tức tâm, Phật chứng tại tấm lòng, tâm tức
Phật lòng thành có Phật”.
2. LÝ CÚNG:
Lý Cúng Dường nghĩa là thể hiện được
chân lý đã chứng nhập đem ra cúng dường, nên gọi là Lý Cúng. Kinh Phổ
Hiền, Phẩm Hạnh Nguyện nói Cúng Dường có ba ý nghĩa:
a. Tài Cúng dường: nghĩa là dùng những hoa quả, tiền của châu
báu thường dùng trong thế gian đem ra cúng dường.
b. Pháp Cúng Dường: nghĩa là đem tâm Bồ Đề làm lợi ích cho mình
và lợi ích cho mọi người để cúng dường.
c. Quán Hạnh Cúng Dường: nghĩa là thật hành pháp quán để nhận
thấy vạn vật khắp trong ba cõi đều dung thông với nhau, tức là thật hành
phương pháp quán chiếu về “Sự sự vô ngại pháp giới” của Kinh Hoa
Nghiêm để cúng dường.
Kinh Thập Địa Luận, quyển 8 nói: Cúng dường có 3 cách:
a. Lợi dưỡng Cúng dường: nghĩa là chỉ dùng các thứ y phục, ngọa
cụ v.v... để cúng dường.
b. Cung Kính Cúng Dường: nghĩa là tỏ lòng thành bằng cách dâng
hương hoa, tràng phang bảo cái v.v...để cúng dường.
c Hạnh Cúng Dường: nghĩa là tiến tu đạo nghiệp về các hạnh, như
Tín Hạnh, Giới Hạnh v.v... để cúng dường.
Pháp Hoa Văn Cú quyển 8 nói rằng: dùng Tam nghiệp cúng dường. Tam
nghiệp cúng dường như là:
a. Thân Nghiệp Cúng Dường: nghĩa là dùng thân này chí thành lễ
bái, kính ngưỡng các đức Phật, các vị Bồ Tát để cúng dường.
b. Khẩu Nghiệp Cúng Dường: nghĩa là dùng lời nói ca tụng khen
ngợi công đức của các đức Phật, các vị Bồ Tát để cúng dường.
c. Ý Nghiệp Cúng dường: nghĩa là dùng tâm ý đoan chánh tưởng
niệm đến Tướng Hảo Trang Nghiêm của các đức Phật, các vị Bồ Tát để cúng
dường.
Với tinh thần Lý Cúng vừa trình bày trên, chúng ta luôn luôn noi gương
tốt của các bậc Tiền Nhân Thánh Đức, của Tổ Tiên Ông Bà, cố gắng ngăn
ngừa các điều tội ác nguyện làm các việc phước lành, giữ gìn thân tâm
cho trong sạch, trong sạch từ thể chất đến tinh thần, từ lời nói đến
việc làm, để xứng đáng danh nghĩa con cháu yêu quý của dòng họ của Tông
Môn, để làm gương mẫu tốt trong xã hội. Chúng ta thể hiện được tinh
thần cao đẹp vừa nói trên để cúng dường lên Tổ Tiên Hiền Thánh, ngưỡng
mong các bậc tôn vinh trên chứng minh vâ gia hộ, đó là ý nghĩa của Lý
Cúng.
Theo quy cách của Phật Giáo, con cháu mỗi khi cúng kỵ Ông Bà hay Thánh
Hiền phải hội đủ những điều kiện sau đây:
a. Phải có lòng thành kính đối với bậc trên trước mà mình cúng bái,
nghĩa la không phải cúng bái với mục đích họp bạn ăn uống vui chơi.
b. Phải trang nghiêm thanh tịnh trong lúc cúng tế, nghĩa là trong lúc
cúng tế không được tổ chức ca múa hát xướng như một hí trường.
c. Phải có ba chén cơm, ba chung nước thanh khiết và ba đôi đũa hoặc ba
muỗng nĩa cùng với hơng đèn hoa quả v.v... Đó là điều kiện cần thiết
trong khi cúng. Còn các thức ăn khác thêm bớt là tùy theo hoàn cảnh của
mỗi gia chủ.
d. Tất cả con cháu trong gia đình đều phải quỳ xuống, im lặng, chắp tay
hướng về bàn thờ Tổ Tiên, Thánh Hiền v.v... bày tỏ lòng chí thành. Lúc
đó gia chủ đại diện nguyện hương, vái tên họ, tuổi và ngày tháng, năm
tạ thế của người quá vãng (người đã chết) mà mình cúng kỵ. Trong khi
cha mẹ đang cúng Ông Bà, con cháu không được đùa giỡn làm thiếu lễ nghi
cung cách. Kế đến, tất cả con cháu đều chí thành đọc tụng Thần Chú
Chuyển Lương Thực để Ông Bà thọ hưởng sự cúng dường. Sau cùng tất cả
đều lạy ba lễ.
Đây là năm điều căn bản của con cháu mà bổn phận làm người cần phải nằm
lòng trong việc kế thừa sự nghiệp gia bảo của tiền nhân. Chúng ta tại
sao phải có bổn phận và lại còn hãnh diện mỗi khi tổ chức trọng đại lễ
kỷ niệm Hùng Vương, Đức Thánh Trần, Tổng Thống v.v... và còn đọc tiểu
sử ghi công các vị ấy một cách trang nghiêm. Ngược lại, chúng ta tại
sao thiếu bổn phận và lơ là trong việc cúng bái Tổ Tiên là những bậc có
công ơn lớn nhất của Tông Môn của dòng họ mình. Trong Phật Giáo, tội bất
hiếu là một trong năm tội Ngũ Nghịch của Địa Ngục Vô Gián. Chúng ta mang
danh là Phật Tử cần phải biết cung cách Hiếu Hạnh vừa trình bày ở trên
đề ngăn ngừa đừng phạm phải.
H. PHỤ BẢN:
I.- KHI CÚNG ÔNG BÀ:
Khi cúng ông Bà, con cháu phải tập họp đầy đủ trước bàn thờ Tổ Tiên
và ăn mặc chỉnh tề, im lặng. Gia Chủ đại diện lên đèn va đọc thầm bài Kệ
Đốt Dèn:
KỆ ĐỐT ĐÈN:
Đốt sáng đèn Tâm,
Nguyện cho chúng sanh,
Chiếu tỏa mười phương,
Tẩy trừ mê ám.
Nam Mô Nhiên Đăng vương Bồ Tát. (3 lần)
Tiếp theo Gia Chủ đốt ba cây hương và đọc thầm Thần Chú Đốt hương:
CHÚ ĐỐT HƯƠNG:
Tinh Hương kết vần mây thể,
Thơm khắp ba cõi mười phương,
Năm Uẩn biến thành trong sạch,
Trần ai ba độc thanh lương.
Án Phóng Ba Tra Tá Ha. (3 lần)
Tới cả con cháu đều quỳ xuống và Gia Chủ đại diện nguyện hương.
KỆ NGUYỆN HƯƠNG:
Đem tất lòng thành kính,
Nguyện kết đài Mây-hương,
Dâng lên khắp mười phương,
Cúng dường ngôi Tam Bảo,
Cúng cửu Huyền Thất Tổ,
Nội Ngoại cả hai bên,
Niệm ơn trên hiển linh,
Ứng lòng Từ chứng giám,
Gia hộ đàn con cháu,
Sớm lập Đức bồi Tâm,
Khiến tỏ rạng Tông Môn,
lưu danh thơm kim cổ.
Nam Mô hương Cúng dường Bồ Tát. (3 lần)
Kế đến cầu nguyện:
Hôm nay ngày lành tháng tốt, chính là ngày kỷ niệm (Kể tên họ, tuổi và
năm, tháng, ngày, giờ tạ thế của ngời mình cúng kỵ). Để tỏ lòng tưởng
niệm, nhớ nghĩa thâm ân, gia đình chúng con gồm có........... (liệt kê
tên họ) thành tâm sắm sửa trai nghi, hương hoa, quả phẩm thanh khiết
dâng lên, trước hết cúng dường Cửu Huyền Thất Tổ, Thất Thế Phụ Mẫu, đa
sanh Phụ Mẫu, Lục Thân Quyến Thuộc, Nội Ngoại Hương Linh, trên đến Cao
Tằng Tổ Khảo, dưới đến Tử Tôn Tằng Huyền, và tiếp theo cúng dường hương Linh (Tên họ người mình cúng kỵ).
Duy nguyện, chư hương Linh quang lâm án Tiền chứng minh công đức, gia
hộ con cháu chúng con, tai chướng tiêu trừ, thân tâm hương thới, mạng
vị bình an căn lành tăng trưởng, bốn mùa không còn chút tai ương, tám
tiết phước lớn như đông hải. Gia đình hưng thịnh, quyến thuộc tăng
phúc đoàn viên, cầu chi đều nh ý, nguyện tất cả đợc tùng tâm.
Nam Mô Linh Tự Tại Bồ Tát. (3 lần)
TỤNG CHÚ CHUYỂN LƯƠNG THỰC:
Biến cơm, biến nước Chơn Ngôn thành tâm trì tụng:
1. Nam Mô Tát Phạ Đát Tha, Nga Đa Phạ Lồ Chỉ Đế, Án, Tam Bạt Ra, Tam Bạt
Ra, Hồng. (3 lần)
2. Nam Mô Tố Rô Bà Da, Đát Tha Nga Đa Da, Đát Diệt Tha, Án, Tố Rô Tố Rô,
Bát Ra Tố Rô, Bát Ra Tố Rô, Ta Bà Ha. (3 lần)
3. Án, Nga Nga Nẳng Tam Bà, Phạ Phiệt Nhựt Ra, Hồng. (3 lần)
(Lạy ba lễ là xong)
II.- NGHI THỈNH VONG:
hương Hoa thỉnh, Nhứt Tâm triệu thỉnh, Hương Linh lắng nghe, Cuộc đời
dâu bể, sớm còn tối mất tợ chiêm bao, Sống gởi thác về, mau quay đầu trở
lại đường xa bến cũ, Hương Linh giờ đây tỉnh ngộ, Nghe lời triệu thỉnh
quang lâm, An tọa trước bạn hương án trang nghiêm, Xin chứng giám lòng
thành của Gia Chủ. U Minh Giáo Chủ, Bồ Tát hiện thân, Hóa độ khắp chốn
cùng nơi, Tiếp dẫn ba đường sáu nẻo, Lòng từ thương xót, Chí nguyện
kiên cường: “Địa Ngục chưa hết chúng sanh, Ngài thệ không thành
Phật quả. Đến khi Địa Ngục không còn, Chừng đó lên ngôi Chánh Giác”.
Đại Bi Đại Nguyện Đại Thánh Đại Từ Bổn Tôn Địa Tạng vương Bồ Tát,
Thương vì Gia Chủ.......... (Kể tên họ con cháu) Tiếp độ hương Linh. (Đọc
tên người quá vãng), Về nơi Đạo Tràng, Chứng minh công đức.
Nam Mô Địa Tạng Vương Bồ Tát. (3 lần)
Hương Hoa thỉnh, Nhứt Tâm triệu thỉnh, hương Linh lắng nghe, Năm Uẩn
giả hợp nên người, Bốn Đại duyên sanh thành vóc, Bản chất vô thường,
Hình hài biến đổi, Chốn phù sinh mang thân gởi tạm, đường tội lỗi mình
lỡ tạo nên, Hôm nào còn đó, Bữa nay mất rồi, Thân cát bụi trả về cát bụi,
Mượn Ấm Thân nhờ chuyển kiếp sau, Phiền não trầm luân khổ lụy, Sông mê
lặn hụp triền miên, hương Linh nên tỉnh ngộ, Thuyền Bát Nhã đợi chờ,
Nơi bến Giác mau về cập bến, Nhờ Hào Quang dẫn lối soi đờng, An nhàn
nơi đất Phật, Tĩnh tọa trên tòa Sen, Quan âm, Thế Chí hộ trì, Giáo chủ
Di Đà thọ ký, Liền trở về đây nơi chốn dương trần, Sớm gia hộ cháu con,
Quyến thuộc Tông Môn nam nữ, Thừa tư công đức, Tai chớng tiêu trừ,
Thân tâm hương thới, Mạng vị bình an, Bốn mùa không còn chút tai ương,
Tám tiết phước lớn như đông hải, Gia dình hng thịnh, Quyến thuộc tăng
phúc đoàn viên, Cầu chi đều như ý, Nguyện tất cả được tùng tâm.
Nam Mô Linh Tự Tại Bồ Tát. (3 lần)
Thiền Trà dâng cúng, Thiền Vị ba chung, Tang Chủ trà châm, Chí thành
ba lễ.
Hương Hoa thỉnh, Nhứt Tâm triệu thành, hương Linh lắng nghe, Nay riêng
mình, Giờ đây bụi trần phủi sạch, Còn gia quyến, âm dương hai ngã cách
đôi, Tỏ lòng đạo nghĩa thâm ân, Con cháu chí thành tưởng niệm, Trước
tiên dâng hiến nước Cam Lồ, Chất liệu tươi nhuận khắp mười phương,
Thiền trà Pháp Nhũ, Thiền vị ngát hương, Gia chủ mong nhờ Thiền Đức,
Chuyển lời triệu thỉnh hương Linh, Khởi hành từ chốn U Minh, Nương tòa
Sen về dương thế, Tĩnh tọa trước Đạo Tràng Hương án, Nghe kinh và thọ
lãnh cúng dường, Do Gia Quyến chí thành dâng hiến, Xin nguyện hương
Linh (kể tên) hết lòng gia hộ cháu con, Quyến thuộc Tông Môn nam nữ,
Thừa tư công đức, Tai chướng tiêu trừ, Thân tâm hương thới, Mạng vị
bình an, Bốn mùa không còn chút tai ương, Tám tiết phước lớn như đông
hải, Gia đình hưng thịnh, Quyến thuộc tăng phúc đoàn viên, Cầu chi đều
như ý, Nguyện tất cả được tùng tâm.
Nam Mô Cam Lồ Vương Bồ Tát. (3 lần)
Thiền Trà dâng cúng, Thiền Vị ba chung, Gia Chủ trà châm, Chí thành
ba lễ.
hương Hoa thỉnh Nhứt Tâm triệu thỉnh, hương Linh lắng nghe, nương Từ
Bi vô lượng, Nhờ Phật Pháp nhiệm mầu, Bao nhiêu quả phẩm Cam Lồ, lương
thực thiết đầy hương án, Pháp nhũ mỹ vị tịnh chay, Biến khắp hư không
Pháp Giới, Con cháu chí thành, Hiến dâng cúng bái, hương Linh nghe lời
triệu thỉnh, Về đây thọ lãnh cúng dường, Đó là món ăn tinh thần, Thanh
tịnh huơng thơm Pháp Vị, Xin nguyện hương Linh........(kể tên) Sớm được ấm no đầy đủ, Hết lòng gia hộ cháu con, Quyến thuộc Tông Môn nam
nữ, Thừa tư công đức Tai chướng tiêu trừ, Thân tâm hương thới, Mạng
vị bình an, Bốn mùa không còn chút tai ương, Tám tiết phước lớn như
đông hải, Gia đình hưng thịnh, Quyến thuộc tăng phúc đoàn viên, Cầu chi
đều như ý, Nguyện tất cả được tùng tâm.
Nam Mô Mỹ Hương Trai Bồ Tát. (3 lần)
Thiền Trà dâng cúng, Thiền Vị ba chung, Gia Chủ trà châm, Chí thành
ba lễ.
TỤNG CHÚ CHUYỂN LƯƠNG THỰC: Biến cơm, biến nước Chơn Ngôn thành tâm
trì tụng:
1. Nam Mô Tát Phạ Đát Tha, Nga Đa Phạ Lồ Chỉ Đế, Án, Tam Bạt Ra, Tam Bạt
Ra, Hồng. (3 lần)
2. Nam Mô Tố Rô Bà Da, Đát Tha Nga Đa Da, Đát Diệt Tha, Án, Tố Rô Tố Rô,
Bát Ra Tố Rô, Bát Ra Tố Rô, Ta Bà Ha. (3 lần)
3. Án, Nga Nga Nẳng Tam Bà, Pha Phiệt Nhựt Ra, Hồng. (3 lần)
Hương Hoa thỉnh, Nhứt Tâm triệu thỉnh, hương Linh lắng nghe, Tâm giác
ngộ vốn thanh tịnh, Dứt si mê chứng quả ngay, Có thân có khổ, Có nghiệp
chướng có luân hồi, Không sanh không tử, Không nghiệp chướng không đến
đi, Sanh tử đến đi như giấc mộng, Cuộc đời dâu bể tợ chiêm bao. hơng
Linh đừng luyến tiếc kiếp phù sinh, Mau thoát khỏi bể khổ đau ái dục, âm
dương tuy hai đường ngăn cách, Nhưng Thể Tánh chỉ có một Pháp Thân,
Mong hương Linh được nhẹ nhàng, Sanh sang nước Cực Lạc, của đức Phật
A Di Đà, Hiện đang làm Giáo Chủ, Thuyết Pháp độ chúng sanh, hương Linh
ngồi trên tòa Sen báu, Chí thành chiêm ngưỡng đức Thế Tôn, Ngưỡng mong
đức Phật Từ Bi, Duỗi lòng phóng quang tiếp độ , hơng Linh siêu sanh
Tịnh Độ, Chứng quả Niết Bàn Vô Dư.
Nam Mô Siêu Lạc Độ Bồ Tát. (3 lần)
Tóm lại, vấn đề Cúng là một cung cách rất thiết yếu của người có Tín
Ngỡng đối với Tổ Tiên, đối với Hiền Thánh mà bổn phận làm người không
thể thiếu trong việc cải tiến bản thân, cũng như xây dựng xã hội an lạc
thật sự về phương diện Tâm Linh. Cúng là một hành động tri ân và báo ân
Tiền Nhân với mọi hình thức biểu tượng mà con người ý niệm đợc thâm
ân không thể thiếu nghĩa vụ. Cúng cũng là một phương thức giáo dục con
người ý thức Truyền Thống Tổ Tiên, lý tưởng Giống Nòi và Tín Ngưỡng để
họ làm tròn bổn phận làm người. Nhất là ngời Phật Tử, chúng ta phải
cúng, nhằm thể hiện tâm linh để bất cẩu giao cảm với chư Phật, mong nhờ
Tam Bảo gia hộ cho mình được an lành trên con đường Giác Ngộ và Giải
Thoát. Đây là ý nghĩa và giá trị của Cúng Dường. Ý nghĩa và giá trị
Cúng Dường được trình bày qua Sự cũng như qua Lý để làm quy cách căn
bản cho Phật Tử chánh tín hành trì, ngõ hầu giúp đỡ họ sớm kết duyên
lành với chư Phật trong mười phương.
III.- VẤN ĐỀ LỄ BÁI
^
Lễ Bái là một Đạo Nghĩa nhằm tiêu biểu ý chí tôn kính, tưởng niệm đến
những ân đức sâu dày của Tổ Tiên Ông Bà, của chư Phật, chư Bồ Tát,
chư Hiền Thánh Tăng và tự thân Phát nguyện tu tâm luyện trí hầu trở
thành ngời hữu ích trong xã hội để làm tròn bổn phận con cháu của Tông
Môn và để xứng đáng là Đệ Tử của các bậc Thánh Đức. Lễ Bái còn là một
Đạo Lý có tánh cách quy hướng Chánh Giác, với mục đích diệt trừ những
phiền Não sanh tử, loại bỏ tánh cống cao ngã mạn trong mỗi con người,
khiến được Nhứt Tâm để thể nhập được Phật Tánh và để trở thành một vị
hoàn toàn giải thoát như đức Phật. Trước hết muốn thông suốt ý nghĩa
và giá trị của sự Lễ Bái, chúng ta cần phải hiểu qua thế nào là Lễ Bái.
A.- ĐỊNH NGHĨA:
a. Lễ: là những quy tắc nhứt định của cung cách qua sự đi, đứng,
nói năng trong những Quan Hôn Tang Tế nhằm thể hiện sù Tôn Kính.
b. Bái: nghĩa là quỳ lạy bằng cách hạ mình xuống đất tưrớc những
bậc Hiền Đức mà mình Tôn Kính.
c. Lễ Bái: tiếng Phạn là Vandana, Tàu dịch âm là Ban Đàm, còn gọi
là Hòa Nam, hoặc gọi là Na Mô Tất Yết La, nghĩa là lễ nghi cung cách với
hình thức cúi đầu quỳ lạy trước những bậc Tiền Nhân Thánh Đức mà mình
đã đặt trọn niềm tin quy ngưỡng hướng về, như lạy chư Phật, chư Bồ
Tát, chư Hiền Thánh Tăng, như lạy Cha Mẹ, Thầy Tổ v.v... Chúng ta quỳ
lạy các vị đó nhằm biểu lộ đức tánh khiêm tốn và để tỏ lòng tri ân, báo
ân mà bổn phận kẻ dưới hằng tạc dạ ghi tâm, ân tiên công đức. Ngoài ý
nghĩa thông thường trên, theo Phật Giáo, sự Lễ Bái còn tiêu biểu nhiều
ý nghĩa khác nữa, như tiêu biểu: “Chánh Quán Lễ, Phát Trí Thanh Tịnh
Lễ, Thật Tướng Bình Đẳng Lễ và Biến Nhập Pháp Giới Lễ”. Ý nghĩa của
những phương cách Lễ Bái này sẽ đề cập ở sau.
B.- NGHI CÁCH VÀ Ý NGHĨA LỄ BÁI:
Muốn hiểu ý Nghĩa Lễ Bái, chúng ta trước hết nên hiểu qua cách thức Lễ
Bái theo mỗi Tôn Giáo cũng như mỗi Tông Phái quy định. Tổng quát chúng
ta nên hiểu cách thức Lễ Bái của những Tôn Giáo và của những Tông Phái
hên hệ rất gần đối với chúng ta. Giờ đây chúng ta nên hiểu cách thức Lễ
Bái của Khổng Giáo và Phật Giáo chủ trương:
C.- QUAN NIỆM
LỄ
BÁI:
Mỗi Tôn Giáo Lễ Bái mỗi cách và mang mỗi ý nghĩa khác nhau, theo sự quy
định của các Giáo Chủ làm cách nào tổ bày được tâm thành của Tín Đồ đối
với những bậc Thánh Đức mà họ quy ngưỡng.
Theo Truyền Thống Việt Nam, dân tộc ta phần đông chịu ảnh hưởng sâu đậm
Văn Hóa của Khổng Giáo và Phật Giáo, là hai Tôn Giáo có công rất lớn qua
quá trình lịch sử xây dựng đất nước. Mỗi người dân đều chịu ảnh hởng
không ít cách Lễ Bái của hai Tôn Giáo này. Thời xa Vua Chúa đã quy định
rõ ràng, mỗi người dân, khi Lễ Bái Vua, Quan, Hiền Thần, Đình Miếu thì
phải áp dụng theo cung cách của Khổng Giáo và khi Lễ Bái Phật Trời,
Hiền Thánh, Tổ Tiên, Ông Bà v.v... thì phải áp dụng theo cung cách của
Phật Giáo.
Về sau người dân bị thất truyền, không được ai chú dạy ý nghĩa và cách
thức Lễ Bái cho đúng pháp. Thành thử họ chỉ biết Lễ Bái theo thói quen,
hành động không đúng nghĩa và cũng không đúng chỗ. Chúng ta muốn rõ Nghi
Lễ của Khổng Giáo thì nên đọc “Văn Công Thọ Mai Gia Lễ" và muốn
biết Nghi Lễ của Phật Giáo thì nên am tường “Nhân Thừa Phật Học”.
Cả hai rất quan hệ cho cuộc sống làm người. Sự Lễ Bái mà người Việt
Nam thường áp dụng, như trên đã trình bày, đều theo Nghi Cách của
Khổng Giáo và của Phật Giáo. Nghi Cách Lễ Bái khác biệt giữa Khổng Giáo
và Phật Giáo được giải thích dưới đây:
1. THEO QUAN NIỆM KHỔNG GIÁO:
Cách lạy của Khổng Giáo, trước hết con người phải đứng thẳng là tiêu
biểu cho cái UY của kẻ sĩ. Hai tay Cung Thủ, nghĩa là hai tay nắm
lại nhau là tiêu biểu cho cái Dũng của Thánh Nhân. Trước khi
lạy, hai tay Cung Thủ đa lên trán, kế đưa sang phía phải, rồi
đưa sang phía trái là tiêu biểu cho Tam Tài (Trời, Đất và
Người). Khi lạy, hai tay Cung Thủ chống lên đầu gối chân mặt và quỳ
chân trái xuống trước là tiêu biểu cho sự Tôn Kính mà không mất tư thế
cái Uy Dũng của kẻ sĩ Cúi đầu xuống đất là tiêu biểu cho sự Cung Kính
những bậc mà mình đảnh lễ. Đó là Cung Cách và Ý Nghĩa tổng quát mà Khổng
Giáo quan niệm.
2. THEO QUAN NIỆM PHẬT GIÁO: Sự Lễ Bái của Phật Giáo so với sự Lễ
Bái của Khổng Giáo có phần khác biệt về cung c
